لومړی مخ

ويکيپېډيا
يو وړيا پوهنغونډ چې هرڅوک يې سمولی شي.
پښتو ويکيپېډيا اوسمهال ۲۱٬۳۴۴ ليکنې لري
۵۸ فعاله کارنان

هېپتاليان، يفتاليان، یفتلیان يا سپين هونيان هغه خلک وو چې د پينځمې زېږديزې پېړۍ څخه تر اتمې زېږديزې پېړۍ په منځنۍ اسيا کې اوسېدل او د ختيځو اریایي هونيانو د لويې ډلې يوه برخه وو، د منځنۍ اسيا له ځمکو د هندوکش شمالي سيمو تخار او باختر ته د امو تر سيند راپورې وتل. دوی د هېپتاليانو په نامه يوه سترواکي د کيداريانو په ماتولو سره رامنځته کړه چې له ۴۵۰-۵۶۰ (۴۵۵-۵۶۵) پورې يو ستر پوځي ځواک وو، تر هغې چې دوی د لومړي تورک خاگانات او ساسانيانو گډو ځواکونو له خوا ماتې وخوړه.

هېپتاليانو ځانونه اېبودال ēbodālo (باختري ليکدود: يوناني ليکدود: ηβοδαλο) بلل چې د دوی په ليکنو، معمولاً سکو کې (ηβ, eb) ته رالنډ شوی دی.

استاد قدرت الله حداد فرهاد يفتاليان يا هېپتاليان ابداليان بللي چې د اريايانو يوڅانگه يې گڼي چې په ۴۲۵ ز کال شاوخوا يې د تخارستان پاچاهي په لاس کې وه. د دې ترڅنگ پوهاند عبدالحی حبيبي هم يفتل-هبتل -ابدال بولي چې وروسته په ابداليانو نومول شوي دي( بشپړه ليکنه...)

جون ۲۱ مه

لومړنی افغان ستورمزلی عبدالاحد مومند د ۶۷ کلنۍ په عمر د سرطان د ناروغۍ له کبله په جرمني کې مړ شو.

جولای ۷

د افغانستان د کريکېټ ملي لوبډلې تېز توپ اچوونکی شاه پور ځدراڼ د ورپېښې ناروغۍ له کبله د ۳۹ کلنۍ په عمر د هند په يو روغتون کې ومړ.

مارچ ۴ مه

د امریکا او اسراییلو په گډ برید کې د ایران ستر مذهبي مشر سيد علي خامنه‌يي ووژل شوی او مېرمن يې ټپې شوې ده.

اپريل ۱۳ مه

د پاکستان پلازمېنه اسلام اباد کې د امريکا متحده ايالتونو او ايران خبرې ناکامه شوې.

افغان ستور مزلی عبدالاحد مومند په ۶۷کلنۍ کې د سرطان د ناروغۍ له کبله جرمني کې ومړ.

وروستۍ مړينې: دلبر نظري · سيدعلي خامنه‌يي · عبدالاحد مومند · شاه پور ځدراڼ

احمد شاه درانی

احمدشاه درانی د افغان ملت بابا او د اوسني افغانستان بنسټګر چې په ۱۷۴۷ زېږديز کال په شېرسرخ بابا زيارت کې د ولسي جرګې په ساده دوديزو مراسمو کې د افغان ملت مشر په توګه وټاکل شو.
(انځور اړوند مالومات)
افغانستان کريکېټ ملي لوبډله

افغانستان کريکېټ ملي لوبډله په ۲۰۲۴ زېږديز کال نړيوال شل اوريز جام سياليو کې استراليا ته د ماتې وروکولو وروسته خپله خوښي څرګندوي.
(انځور اړوند مالومات)
جام څلی يا منار جام

دا منار په ۱۱۹۴ کې د غوري کورنۍ د سلطان غياث الدين غوري د واکمنۍ پرمهال بشپړ شو. دا ودانۍ د جام کلي په غرنۍ سيمه کې د جام او هريرود سيندونو ترمنځ موقعيت لري، چې اوسمهال د سيند د اوبو له کبله د تخريبېدو په حال کې دی، دا ودانۍ په هند کې د قطب مينار وروسته د نړۍ ترټولو دوهم لوړ څلی دی چې له خښتو جوړ شوی دی، ودانۍ په ۲۰۰۲ زېږديز کال د يونېسکو نړيوالو ميراث ځايونو نوملړ ته په شاملېدو سره سملاسي په ګواښ سره مخ نوملړ کې ځای شوه.
(انځور اړوند مالومات)
د باميانو بودايي پژۍ

د باميانو دره چې د ورېښمو لار په يوه څنډه کې موقعيت لري د لومړۍ او دولسمې پېړۍ ترمنځ بوداييزم يو پرمختللی مرکز او زيارتځی وو. دلته په سيمه کې دبودا څو مهم يادګارونه موجود دي چې له هغې جملې د بودا مجسمه، نقاشي ااو غارونه چې هېلنیسټي، رومي، او ساساني واکمنيو اغېزو سره مل د ځانګړي ګندهارايي هنر په پايله کې رامنځته شوي دي. وروسته د اسلامي فتوحاتو په سيمه کې د اسلام له خپرېدو سره بېلابېلې کلاګانې جوړې شوې چې د بودا اهميت يې راکم کړ، په ۲۰۰۱ ز کال کې د طالبانو د واکمنۍ پرمهال د بودا دوه لويې ولاړې مجسمې تخريب شوې. دا يادګار په ۲۰۰۳ ز کال کې د يونېسکو نړيوالو ميراث ځايونو نوملړ ته ورزيات کړای شو.
(انځور اړوند مالومات)