Hovudside
| Velkomen til Nynorsk Wikipedia – eit fritt oppslagsverk som alle kan redigera. |
I dag er det 23. mai 2026 (oppdater) |
Utvald artikkel veke 21
Actinoid eller aktinoid er ein serie grunnstoff i periode 7 i det periodiske systemet. Det uformelle kjemiske symbolet An blir brukt i generell omtale av actinoidkjemi for å visa til eitkvart actinoid. Stoffa blei tidlegare kalla actinid eller aktinid, men International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) tilrår endinga -oid, sidan -id vanlegvis blir nytta om negativt ladde ion. Actinoid er transisjonsmetall. Dei er sølvkvite eller sølvgrå på farge, og er uedle, svært reaktive metall. Alle actinoida er radioaktive.
På grunn av dei lange halveringstidene sine finst berre thorium og uran i monalege mengder på jorda og astrofysisk. Den radioaktive nedbrytinga av uran dannar flyktige mengder actinium og protactinium, medan atom av neptunium og plutonium av og til blir danna av transmutasjonsreaksjonar i uranmalm. Dei andre actinoida er reint syntetiske grunnstoff. Prøvesprengingar med kjernevåpen har frigjeve minst seks actinoid som er tyngre enn plutonium i naturen; analysar av restar etter den fyrste prøvesprenginga av ei hydrogenbombe i 1952 fann americium, curium, berkelium, californium og dei nye stoffa einsteinium og fermium. Les meir …
Førre tre vekene:
Dagens skandinaviske artikkel
Wales er et af de fire konstituerende lande i Storbritannien.
Den walisiske nationalidentitet opstod blandt britere efter enden på romersk herredømme i Storbritannien i 400-tallet, og Wales bliver betragtet som en af de moderne keltiske nationer. Llywelyn ap Gruffudds død i 1282 markerede fuldendelsen av Edward 1. af Englands erobring af Wales. Særlig walisisk politik blev udviklet i 1800-tallet.
Ved begyndelsen af den industrielle revolution ændrede udviklingen af minedrift og metallurgi-industri landet fra at være et landbrugssamfund til et industrisamfund; udvindingen af kul i South Wales Coalfields skabte en stor ekspansion i Wales' befolkningstal.
Wales deler en stor del af sin politiske og sociale historie med resten af Storbritannien, og størstedelen af befolkningen i de fleste områder taler engelsk som modersmål, men landet har bibeholdt sin særlige kulturelle identitet. Både walisisk og engelsk er officielle sprog. Læs mere
Systerprojekt
 |
Commons Felles medialager |
 |
Wikinytt Frie nyhende |
 |
Wiktionary Ordbok og synonymordbok |
 |
Wikifrasar Frie sitat |
 |
Wikibøker Frie bøker |
 |
Wikikjelda Frie kjeldetekstar |
 |
Wikispecies Artskart |
 |
Wikiversity Frie læremiddel |
 |
Meta-Wiki Wikimedia |
 |
Wikidata Fri kunnskapsbase |
 |
Wikivoyage Fri reisehandbok |
Visste du at …
- ... eit fransk mannskap som forliste ved og stranda på Crozetøyane i 1887 klarte å feste ei melding til ein albatross som vart funnen sju månader seinare i Australia, men likevel aldri vart berga?
- ... småbarnsmora Birgitte Cathrine Boye, kjend som «kvinna med høgtidsversa», skreiv 146 salmar til salmeboka som vart autorisert i 1778?
- ... det var rettskrivinga av 1917 som innførte bokstaven å for begge målformene, i staden for aa?
- ... under ei framsyning av ein opera av Francesco Cavalli i Paris, vart det dansa til ein ballett av Jean-Baptiste Lully i pausane der Ludvig XIV av Frankrike hadde rolla som sola, og at han etter dette vart kalla «solkongen»?
- ... departementet Cher i Frankrike er kalla opp etter elva med same namn?
Tilfeldige fakta frå nokre av artiklane våre
Om Wikipedia
Wikipedia er det største prosjektet til stiftinga Wikimedia. Oppslagsverket er fritt til å bruka her og elles. Det baserer seg i stor grad på dugnad, både når det gjeld skriving og retting, og du er velkommen til å delta. To av utgåvene er på norsk; denne nynorske wikipediaen og Wikipedia på bokmål og riksmål med meir enn 600 000 artiklar. Wikipedia finst også på nordsamisk. Wikipedia er støtta av gåver frå brukarane sine, og me tek gjerne imot bidrag.
Grunnprinsipp 
Spørsmål og svar Hjelp Skriva Endra Arbeidskontoret Samfunnshuset Kontakt
Wikipedia på andre språk
Skandinavisk og vestnordiske språk: bokmål · svensk · dansk · færøysk · islandsk
Vestgermanske språk: afrikaans · alemannisk · bayersk · engelsk · frisisk · jiddisch · limburgsk · luxemburgsk · nederlandsk · plattysk · skotsk ·
nordfrisisk · pennsylvaniatysk · Pfalz-tysk · saterlandfrisisk · tysk · vestflamsk · zeelandsk
Keltiske språk: gælisk · manx · skotsk-gælisk · walisisk · kornisk · bretonsk
Baltiske og slaviske språk: kviterussisk · kasjubisk · latvisk · litauisk · polsk · russisk · ukrainsk
Finsk-ugriske språk: enaresamisk · nordsamisk · estisk · finsk · livvi-karelsk · vepsisk