Hovudside
| Velkomen til Nynorsk Wikipedia – eit fritt oppslagsverk som alle kan redigera. |
I dag er det 22. mai 2026 (oppdater) |
Utvald artikkel veke 21
Actinoid eller aktinoid er ein serie grunnstoff i periode 7 i det periodiske systemet. Det uformelle kjemiske symbolet An blir brukt i generell omtale av actinoidkjemi for å visa til eitkvart actinoid. Stoffa blei tidlegare kalla actinid eller aktinid, men International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) tilrår endinga -oid, sidan -id vanlegvis blir nytta om negativt ladde ion. Actinoid er transisjonsmetall. Dei er sølvkvite eller sølvgrå på farge, og er uedle, svært reaktive metall. Alle actinoida er radioaktive.
På grunn av dei lange halveringstidene sine finst berre thorium og uran i monalege mengder på jorda og astrofysisk. Den radioaktive nedbrytinga av uran dannar flyktige mengder actinium og protactinium, medan atom av neptunium og plutonium av og til blir danna av transmutasjonsreaksjonar i uranmalm. Dei andre actinoida er reint syntetiske grunnstoff. Prøvesprengingar med kjernevåpen har frigjeve minst seks actinoid som er tyngre enn plutonium i naturen; analysar av restar etter den fyrste prøvesprenginga av ei hydrogenbombe i 1952 fann americium, curium, berkelium, californium og dei nye stoffa einsteinium og fermium. Les meir …
Førre tre vekene:
Dagens skandinaviske artikkel
Tibetansk buddhism är en inriktning inom buddhismen som har förankring inom alla de tre buddhistiska huvudinriktningarna hinayana, mahayana och vajrayana. Inriktningen etablerades i Tibet omkring år 650.
Tibetansk buddhism har i sin tur fyra huvudinriktningar: nyingma, kagyu, gelug och sakya. Nyingma är den tidigast etablerade, medan de övriga tillkom på 900-talet under den tidrymd som brukar kallas "den nya översättningsperioden". Inriktningarna är i grunden relativt lika. Gelug är i dag den vanligaste tibetanska buddhistiska inriktningen.
Tibetanska buddhister anser att tantriska utövningsformer (vajrayana) är det snabbaste sättet att nå buddhaskap, men också att det är farligt för den som inte är tillräckligt väl förberedd. Av den anledningen är tantra hemligt för utomstående. Läs mer …
Systerprojekt
 |
Commons Felles medialager |
 |
Wikinytt Frie nyhende |
 |
Wiktionary Ordbok og synonymordbok |
 |
Wikifrasar Frie sitat |
 |
Wikibøker Frie bøker |
 |
Wikikjelda Frie kjeldetekstar |
 |
Wikispecies Artskart |
 |
Wikiversity Frie læremiddel |
 |
Meta-Wiki Wikimedia |
 |
Wikidata Fri kunnskapsbase |
 |
Wikivoyage Fri reisehandbok |
Visste du at …
- ... engelsk er blitt så dominerande i Qatar at ein har gjort tiltak for å bevare arabisk i landet?
- ... Isle of Ewe i Hebridane i Skottland er eit populært reisemål for kjærastepar fordi uttalen liknar særs mykje på I love you?
- ... soknepresten Fredrik Waldemar Hvoslef vart teken til fange og piska under Kautokeino-opprøret i 1852?
- ... Jøkulkyrkja i Antarktis med ei høgd på 3 148 moh. er det høgaste fjellet i Dronning Maud Land og dermed områda som vert rekna til kongeriket Noreg?
- ... skipsleia mellom Javahavet og Sørkinahavet går gjennom Bangkasundet, Gasparsundet og Karimatasundet.?
Tilfeldige fakta frå nokre av artiklane våre
Om Wikipedia
Wikipedia er det største prosjektet til stiftinga Wikimedia. Oppslagsverket er fritt til å bruka her og elles. Det baserer seg i stor grad på dugnad, både når det gjeld skriving og retting, og du er velkommen til å delta. To av utgåvene er på norsk; denne nynorske wikipediaen og Wikipedia på bokmål og riksmål med meir enn 600 000 artiklar. Wikipedia finst også på nordsamisk. Wikipedia er støtta av gåver frå brukarane sine, og me tek gjerne imot bidrag.
Grunnprinsipp 
Spørsmål og svar Hjelp Skriva Endra Arbeidskontoret Samfunnshuset Kontakt
Wikipedia på andre språk
Skandinavisk og vestnordiske språk: bokmål · svensk · dansk · færøysk · islandsk
Vestgermanske språk: afrikaans · alemannisk · bayersk · engelsk · frisisk · jiddisch · limburgsk · luxemburgsk · nederlandsk · plattysk · skotsk ·
nordfrisisk · pennsylvaniatysk · Pfalz-tysk · saterlandfrisisk · tysk · vestflamsk · zeelandsk
Keltiske språk: gælisk · manx · skotsk-gælisk · walisisk · kornisk · bretonsk
Baltiske og slaviske språk: kviterussisk · kasjubisk · latvisk · litauisk · polsk · russisk · ukrainsk
Finsk-ugriske språk: enaresamisk · nordsamisk · estisk · finsk · livvi-karelsk · vepsisk