Ghana

	Nome orixinal Ghana (ak) ; Gana (dag) ; Gaana (tw)
	Nome oficial Ghana (en) ; la République du Ghana (fr) ; Ghana (ak) ; Gana tingbani (dag)

Ghana
	Nome orixinal Ghana (ak) ; Gana (dag) ; Gaana (tw)
	Nome oficial Ghana (en) ; la République du Ghana (fr) ; Ghana (ak) ; Gana tingbani (dag)
	(2006)
	Instancia de estado soberano; país
	Epónimo Imperio de Ghana
	Texto lema Freedom and Justice; Rhyddid a Chyfiawnder
	Himno God Bless Our Homeland Ghana
	Estudado por Ghana studies (en)
Características
	Caracterizado por país libre
	Cultura cultura do Gana (pt)
	Lingua oficial lingua inglesa
	Lingua usada lingua inglesa; Safaliba (en) ; Tampulma (en) ; Vagla (en) ; Paasaal (en) ; Bowili (en) ; Lingua wali; Nafaanra (en) ; Língua Gestual de Adamorobe (pt) ; Sehwi (en) ; Língua siwu (pt) ; Santrokofi (en) ; Dompo (en) ; Língua nzema (pt) ; Ntcham (en) ; Nchumbulu (en) ; Likpe (en) ; Língua gonja (pt) ; lingua adele; lingua bissa; Western Sisaala (en) ; Lingua adangbe; Lingua ahanta; Tumulung Sisaala (en) ; Wasa (en) ; Southern Birifor (en) ; Tafi (en) ; anyin (pt) ; Avatime (en) ; Animere (en) ; Lingua ga; Lingua ewe; Lingua abrón; Ligbi (en) ; Efutu (en) ; Língua chakosi (pt) ; Nyangbo (en) ; Língua mampruli (pt) ; Língua nkonya (pt) ; Chala (en) ; Deg (en) ; Língua dangbe (pt) ; Chumburung (en) ; Chakali (en) ; Delo; Língua kyiripong (pt) ; Lingua hausa; Lingua dagaare; Pidgin ghanés; Lingua dagbanli; Lingua akan; Buli (en) ; Bondoukou Kulango (en) ; Nkami (en) ; Bimoba (en) ; Língua logba (pt) ; Língua de Sinais de Gana (pt) ; Dwang (en) ; Larteh (en) ; Kplang (en) ; Kantosi (en) ; Nawuri (en) ; Língua konkomba (pt) ; Lingua kusaal; Konni (en) ; Kyode (en) ; Krache (en) ; Língua kasen (pt) ; Jwira-Pepesa (en) ; Lingua frafra; Lelemi (en) ; Hanga (en) ; Kamara (en) ; Gua (en) ; Lingua akposo
	Forma de goberno democracia
	Economía economía de Ghana
	Moeda Cedi ₵; Ghanaian pound (en) £; Ghana Pesewa
Implicados
	Xefe de estado Cargo: presidente de Ghana ; John Dramani Mahama (2025 - ); Nana Akufo-Addo (2017 - 2025); John Dramani Mahama (2012 - 2017)
	Xefe do goberno Cargo: presidente de Ghana; Primeiro Ministro de Ghana ; Nana Akufo-Addo (2017 - )
	Órgano lexislativo Parlamento do Gana (pt)
	Órgano executivo Governo do Gana (pt)
	Membro de Organización das Nacións Unidas; Grupo de Estados de África, Caribe e Pacífico; Organización Mundial de Alfándegas; Unión Internacional de Telecomunicacións; Organización para a Prohibición de Armas Químicas; Organización Mundial da Saúde; Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura; Unión Postal Universal; Centro Internacional de Arranxo de Diferenzas Relativas a Investimentos; Banco Africano de Desenvolvemento; Corporación Financeira Internacional; Unión Africana; Commonwealth de Nacións; Axencia Multilateral de Garantía de Investimentos; Organización Mundial do Comercio; Organización Meteorolóxica Mundial; Banco Internacional de Reconstrución e Fomento; Asociación Internacional de Fomento; Comunidade Económica dos Estados da África Ocidental; Interpol; Grupo para as observacións da Terra; Organización Internacional de Protección Civil; Operación Híbrida da Unión Africana e as Nacións Unidas en Darfur; Tratado de non proliferación de armas nucleares; Área Continental Africana de Libre Comercio
	Banco central Banco do Gana (pt)
Datas
	Fundación / creación 1957
Historia
	Historia historia de Ghana
	Substitúe Togolândia britânica (pt) (1916 - 1956); Costa do Ouro (pt) (1821 - 1957); Dominion of Ghana (en) (1957 - 1960)
Localización
	País Ghana; Imperio Portugués
	Xeografía xeografía de Ghana
	Bañado por océano Atlántico
	Situado na entidade xeográfica África Occidental; África subsahariana
	Continente África
	Capital Accra
	Comparte fronteira con Burkina Faso; Costa do Marfil; Togo
	Contén división administrativa Ashanti (pt) ; Grande Acra (pt) ; Rexión Oriental; rexión Occidental; Oti Region (en) ; Western North Region (en) ; Savannah Region (en) ; Bono Region (en) ; Rexión Ahafo; Região do Volta (pt) ; Rexión Alta Occidental; Central (pt) ; Bono East Region (en) ; Rexión Norte; rexión Superior Oriental; North East Region (en)
OpenStreetMap
	Coordenadas 7°56′47″N 1°01′24″O / 7.9465, -1.0232
Cifras e dimensións
	Poboación 32.833.031 (2021); 6.652.516 (1960); 6.866.780 (1961); 7.085.698 (1962); 7.303.664 (1963); 7.513.510 (1964); 7.710.761 (1965); 7.891.194 (1966); 8.057.629 (1967); 8.221.194 (1968); 8.397.508 (1969); 8.597.133 (1970); 8.827.429 (1971); 9.083.737 (1972); 9.350.286 (1973); 9.604.475 (1974); 9.831.636 (1975); 10.023.738 (1976); 10.190.202 (1977); 10.354.855 (1978); 10.551.189 (1979); 10.802.497 (1980); 11.118.132 (1981); 11.488.683 (1982); 11.895.742 (1983); 12.311.805 (1984); 12.716.887 (1985); 13.104.616 (1986); 13.480.997 (1987); 13.853.171 (1988); 14.233.006 (1989); 14.628.693 (1990); 15.043.053 (1991); 15.471.695 (1992); 15.907.265 (1993); 16.339.278 (1994); 16.760.926 (1995); 17.169.151 (1996); 17.568.461 (1997); 17.968.830 (1998); 18.384.302 (1999); 18.825.034 (2000); 19.293.392 (2001); 19.786.307 (2002); 20.301.686 (2003); 20.835.514 (2004); 21.384.034 (2005); 21.947.779 (2006); 22.525.659 (2007); 23.110.139 (2008); 23.691.533 (2009); 24.200.000 (2010); 24.820.706 (2011); 25.366.462 (2012); 25.904.598 (2013); 28.308.301 (2016)
	Poboación feminina 15.798.612 (2019); 16.129.086 (2020); 16.457.496 (2021); 16.780.756 (2022)
	Poboación masculina 15.723.678 (2019); 16.051.315 (2020); 16.375.536 (2021); 16.695.114 (2022)
	Poboación rural 13.646.945 (2019); 13.725.263 (2020); 13.794.798 (2021); 13.853.989 (2022)
	Poboación urbana 17.875.345 (2019); 18.455.138 (2020); 19.038.233 (2021); 19.621.881 (2022)
	Índice desenvolvemento humano 0,632 (2021); 0,46 (1990); 0,466 (1991); 0,47 (1992); 0,475 (1993); 0,477 (1994); 0,483 (1995); 0,487 (1996); 0,492 (1997); 0,497 (1998); 0,502 (1999); 0,507 (2000); 0,505 (2001); 0,512 (2002); 0,515 (2003); 0,521 (2004); 0,533 (2005); 0,54 (2006); 0,55 (2007); 0,561 (2008); 0,566 (2009); 0,574 (2010); 0,585 (2011); 0,592 (2012); 0,6 (2013); 0,6 (2014); 0,607 (2015); 0,611 (2016); 0,616 (2017); 0,62 (2018); 0,631 (2019); 0,632 (2020)
	Índice desenvolvemento humano desigualdade 0,458 (2021); 0,384 (2010); 0,411 (2011); 0,418 (2012); 0,425 (2013); 0,425 (2014); 0,431 (2015); 0,436 (2016); 0,442 (2017); 0,446 (2018); 0,455 (2019); 0,457 (2020)
	Taxa desemprego 2 % (2014)
	Taxa nataliade 28,572 (2019); 28,038 (2020); 27,548 (2021); 27,08 (2022)
	Taxa mortandade 7,143 (2019); 7,448 (2020); 7,627 (2021); 7,585 (2022)
	PIB nominal 79.156.409.410 $ (2021); 72.838.798.788 $ (2022)
	Taxa imposto sobre valor engadido 15 %
	Superficie 238.535 km²
	Punto máis alto Monte Afadja (pt)
	Punto máis baixo 0 m golfo de Guinea
	Fuso horario UTC±00:00 ; Africa/Accra
	Esperanza de vida 62,742 a; 60,55 a; 60,128 a; 59,663 a; 60,924 a; 61,561 a; 61,254 a; 61,86 a; 62,154 a; 59,167 a; 58,187 a; 56,994 a; 56,962 a; 58,666 a; 57,147 a; 57,761 a; 57,41 a; 62,448 a
OpenStreetMap
Códigos e identificadores
OpenStreetMap
OpenStreetMap	192781
VIAF	159421741
ISNI	000000012114305X
TasteAtlas	ghana
Freebase	/m/035dk
MeSH	D005869
Fontes e ligazóns
	Páxina WEB ghana.gov.gh
	Prefixo telefónico +233
	Teléfono de emerxencia 999, 191 (pt) , 192 e 193
	Dominio .gh
	Wikidata G:Commons C:Commons

Ghana,^[1]^[2]^[3] e oficialmente República de Ghana (en inglés: Republic of Ghana), é un país da África occidental, limitado a norte polo Burkina Faso, a leste polo Togo, a sur polo golfo de Guinea e a oeste pola Costa do Marfil. A súa capital é Accra.

Historia

A historia de Ghana previamente ao último cuarto do século XV deriva basicamente da tradición oral, que refere ás migracións dos reinos antigos de Sahel — actualmente a Mauritania e Malí. Antes designada de Costa do Ouro, e renomeada para Ghana na secuencia da súa independencia en 1957 debido ás indicacións que os actuais habitantes descenden de emigrantes que se moveron para o Sur do Imperio Ghana. Unha das partes interesantes da historia de Ghana é o retorno de libertos afro-brasileiros, formando unha comunidade chamada Tabón.

Ghana foi a primeira colonia da África negra en obter a independencia, o 6 de marzo de 1957, a partir da colonia británica de Costa do Ouro e do territorio de Togoland. A Lei de Independencia de Ghana de 1957 foi aprobada no Parlamento do Reino Unido, recibindo o consentimento real o 7 de febreiro de 1957. Desde 1992 é unha democracia.

Política

Artigo principal: Política de Ghana.

Subdivisións

Artigo principal: Subdivisións de Ghana.

Ghana debúllase en 10 rexións, as cales á súa vez se dividen en 130 distritos.

A maior en superficie é a Setentrional, cunha área de 70.388 km², e a menor é a do Gran Accra, con 2.593 km². As menos poboadas son as dúas rexións fronteirizas do norte, Ghana Occidental e Oriental, as cales tamén son as máis secas, pois encóntranse no límite meridional do Sahel. A zona suroeste de todo o territorio é a máis chuviosa, fértil e densamente poboada.

A rexión-reino dos Ashanti ten unha forte identidade que inclúe o mantemento dunha monarquía con fortes poderes simbólicos, culturais e representativos. É a máis poboada, por encima incluso do Gran Accra, onde se atopa a capital.

As rexións de Ghana son as seguintes:

Xeografía

Artigo principal: Xeografía de Ghana.

Ghana sitúase no golfo de Guinea, na África occidental, algúns graos apenas ao norte do Ecuador. A metade do país fica a menos de 152 metros por riba do nivel do mar, e o seu punto máis elevado ten 883 m. Os 537 quilómetros de costa son principalmente litorais baixos e areosos, tras dos cales se estenden chairas cubertas por vexetación de pequeno porte, interseitada por varios ríos e ribeiras, a maioría dos cales só son navegábeis en canoas. Ao norte, preto da fronteira coa Costa do Marfil, esténdese unha faixa de foresta húmida tropical interrompida por outeiros densamente forestados e moitos ríos. Esta área, coñecida como Ashanti, produce moito do cacao, minerais e madeira do país. Ao norte desta faixa, a altitude varía entre 91 e 396 metros acima do nivel do mar e o territorio está coberto por arbustos baixos, sabana e chairas cobertas de herba.

O clima é tropical. A faixa costeira oriental é morna e comparativamente seca; o canto suroeste é quente e húmido; o norte é quente e seco. Existen dúas estacións das chuvias no sur: maio-xuño e agosto-setembro; no norte, as estacións das choivas tenden a fundirse. Un vento quente de nordeste, o harmadón, sopra en xaneiro e febreiro. A precipitación media anual na zona costeira é de preto de 83 centímetros.

O lago Volta, o maior lago feito polo ser humano, esténdese desde a barraxe de Akosombo no sueste de Ghana ata a cidade de Yapei, 520 quilómetros ao norte. O lago xera electricidade, é dunha vía de transporte no interior e é un recurso potencialmente valioso para a irrigación e mais para a acuicultura.

Economía

Artigo principal: Economía de Ghana.

Demografía

Artigo principal: Demografía de Ghana.

Cultura

Artigo principal: Cultura de Ghana.

Literatura: Ama Ata Aidoo, Kofi Anyidoho, Kofi Awoonor.

Notas

↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para ghanés.
↑ "Listaxe de países participantes en Rio2016, ordenados por continente" (PDF). Portal das Palabras. Consultado o 16 de agosto de 2016.
↑ Malia o DRAG establecer que ganés, e xa que logo Gana, é incorrecto ás veces tamén se emprega:Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para ganés. Goretti Sanmartín Rei et al. Servizo de Normalización Lingüística, Universidade da Coruña, ed. Criterios para o uso da lingua (PDF). p. 126. ISBN 84-9749-199-8. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 26 de setembro de 2013. Consultado o 05 de abril de 2014. Anaír Rodríguez Rodríguez, Montserrat Davila Ventura. Lingua galega: dúbidas lingüísticas (PDF). Área de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo. p. 103. ISBN 84-8158-266-2. Benigno Fernández Salgado, ed. (2004). Dicionario Galaxia de usos e dificultades da lingua galega. Editorial Galaxia. p. 1303. ISBN 9788482887524. Acra (Gana)

Este artigo sobre xeografía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.
Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.

[RAG-1] Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para ghanés.

[2] "Listaxe de países participantes en Rio2016, ordenados por continente" (PDF). Portal das Palabras. Consultado o 16 de agosto de 2016.

[3] Malia o DRAG establecer que ganés, e xa que logo Gana, é incorrecto ás veces tamén se emprega:Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para ganés. Goretti Sanmartín Rei et al. Servizo de Normalización Lingüística, Universidade da Coruña, ed. Criterios para o uso da lingua (PDF). p. 126. ISBN 84-9749-199-8. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 26 de setembro de 2013. Consultado o 05 de abril de 2014. Anaír Rodríguez Rodríguez, Montserrat Davila Ventura. Lingua galega: dúbidas lingüísticas (PDF). Área de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo. p. 103. ISBN 84-8158-266-2. Benigno Fernández Salgado, ed. (2004). Dicionario Galaxia de usos e dificultades da lingua galega. Editorial Galaxia. p. 1303. ISBN 9788482887524. Acra (Gana)

[1]