🌌 هغه شی چې کاینات یې له تا پټوي
تصور وکړه چې یوه شپه یوازې د کور پر چت ناست یې.
اسمان ته ګورې.
ستوري وینې.
خو ته نه پوهېږې چې په حقیقت کې ته اسمان نه ګورې؛ ته تېر وخت ګورې.
هغه رڼا چې همدا اوس ستا سترګو ته رسېږي، کېدای شي له یوه ستوري څخه هغه وخت روانه شوې وي چې ته لا نه وې پیدا شوی.
ممکن هغه ستوری نن نور وجود ونه لري.
خو رڼا یې لا هم سفر کوي.
او ته یې اوس وینې.
⏳ نو «اوس» واقعاً څه شی دی؟
دا پوښتنه ډېره عجیبه ده.
کله چې لمر ته ګورې، ته لمر د هماغې شېبې په حالت کې نه وینې.
د لمر رڼا ځمکې ته شاوخوا ۸ دقیقې او ۲۰ ثانیې وخت نیسي.
یعنې که همدا اوس لمر ته وګورې، ته په حقیقت کې د لمر شاوخوا اته دقیقې پخوانی حالت وینې.
که له یوه ستوري څخه رڼا ۱۰۰ کاله سفر کړی وي، ته هغه ستوری د ۱۰۰ کلونو پخوانی حالت کې وینې.
او که کهکشان میلیونونه نوري کاله لرې وي؟
نو ته د میلیونونو کلونو پخوانی کاینات وینې.
یعنې ستوري آسماني عکسونه نه دي.
هغوی د کایناتو د تاریخ ثبت شوي فلمونه دي.
🧠 خو تر ټولو لویه معما لا پاتې ده...
ته دا ټول څنګه وینې؟
ستا سترګې یوازې فوتونونه اخلي.
فوتونونه د سترګو شبکیې ته رسېږي.
برقي سیګنالونه جوړېږي.
سیګنالونه مغز ته ځي.
او بیا...
په ستا ذهن کې یو "جهان" جوړېږي.
ته مستقیم کاینات نه وینې.
ستا مغز د کایناتو له معلوماتو څخه د نړۍ یو ماډل جوړوي.
رنګ څه شی دی؟
په فزیک کې رڼا د بېلابېلو طول موجونو برېښنا-مقناطیسي څپې دي.
خو "سور"، "شنه"، "آبي" هغه تجربه ده چې ستا مغز یې له دې معلوماتو څخه جوړوي.
نو هغه شنه ونه چې ته یې ګورې...
د "شنوالي" تجربه د ونې دننه نه ده.
د نړۍ په فزیکي معلوماتو کې د طول موجونو توپیر شته.
خو شنوالی ستا په تجربه کې راڅرګندېږي.
🧬 او اوس یو قدم نور هم لاړ شو...
ستا بدن تقریباً له هماغو اتومونو جوړ دی چې د کایناتو په نورو ځایونو کې شته.
کاربن.
اکسیجن.
هایدروجن.
نایتروجن.
کلسیم.
اوسپنه...
خو د دې ټولو اتومونو په اړه تر ټولو حیرانوونکې خبره دا ده:
د ستا په بدن کې ځینې درانه عناصر د پخوانیو ستورو په زړه کې جوړ شوي دي.
ستوري هایدروجن سره یوځای کوي.
له هغې څخه درانه عناصر جوړېږي.
ځینې ستوري د خپل ژوند په پای کې خپل مواد فضا ته خپروي.
وروسته له همدې موادو څخه نوي ستوري، سیارې...
او په نهایت کې موږ جوړېږو.
نو کله چې ته د شپې اسمان ته ګورې، یوه عجیبه خبره پېښېږي:
کاینات خپل پخوانی مواد په داسې موجود بدل کړي چې اوس بېرته کایناتو ته ګوري.
ته د کایناتو څخه جوړ یې.
خو اوس کاینات د تا له سترګو ځان ګوري.
🌍 بیا یوه بله عجیبه خبره
د ځمکې عمر شاوخوا ۴.۵۴ میلیارد کاله دی.
انسان د دې لوی تاریخ په وروستیو شېبو کې راڅرګند شوی.
که د ځمکې ټول تاریخ په ۲۴ ساعتونو بدل کړو، انسان تقریباً د شپې په وروستیو ثانیو کې راڅرګندېږي.
خو موږ په همدې څو ثانیو کې:
اور کنټرول کړ.
کرنه مو پیل کړه.
ښارونه مو جوړ کړل.
ژبې مو جوړې کړې.
کتابونه مو ولیکل.
فزیک مو کشف کړ.
کمپیوټر مو جوړ کړ.
او اوس داسې ماشینونه جوړوو چې د انسان له ژبې سره خبرې کوي.
دا ټول د کایناتو د عمر په مقابل کې تقریباً یوه لحظه ده. Arman sadat (خبرې اترې) ۵ سېپتمبر ۲۰۲۶، گړۍ ۰۹:۴۵ (نړۍوال وخت)
