Culturele toe-eigening
.jpeg)
Culturele toe-eigening betekent dat iemand een of meerdere elementen uit een andere cultuur overneemt op een ongepaste manier. Degene die die elementen overneemt, behoort niet tot die cultuur. Een ander woord daarvoor is cultuurkaping of culturele appropriatie.
Niet alle vormen van culturele elementen overnemen zijn ook culturele toe-eigening. Er is veel discussie over waar de grens precies ligt. Daarbij spelen ook de specifieke groep, het element en de manier waarop een rol.
Toe-eigening of uitwisseling?
Wanneer de ene cultuur een element uit een andere cultuur overneemt, is dat niet meteen culturele toe-eigening. In veel gevallen wordt gesproken van culturele uitwisseling. Een bekend voorbeeld is Halloween. Dat feest komt oorspronkelijk uit Engelstalige landen en is zeer populair in de Verenigde Staten. Sinds enkele jaren wordt het feest ook in Nederland en België veel populairder. Dat wordt acculturatie genoemd. De ene groep (de Nederlanders/Belgen) nemen elementen uit de andere cultuur (de Amerikanen) over. Dat verschijnsel gebeurt in veel culturen. Ook is het geen nieuw verschijnsel. Wanneer de Amerikanen ook Nederlandse elementen zouden overnemen, spreken we van culturele uitwisseling.
Culturele toe-eigening ontstaat als er een hiërarchie tussen de twee culturen is. Er is dan een dominante cultuur en een onderdrukte cultuur. De dominante cultuur wordt dan gezien als sterker, beter of als "de standaard" beschouwd. De onderdrukte cultuur heeft vaak minder leden en wordt als zwakker, slechter of als "vreemd" of "exotisch" gezien. Vaak speelt geschiedenis daarbij ook een rol. Leden van de onderdrukte cultuur kunnen bijvoorbeeld in het verleden met discriminatie, slavernij, genocide of geweld te maken hebben gehad. Ook kunnen zij onderdrukt geweest zijn onder een koloniaal bestuur. Die onderdrukking kwam dan vaak van de dominante cultuur.
Bij culturele toe-eigening nemen leden van de dominante cultuur tradities, muziek, kleding, dansen, etc. van de onderdrukte cultuur over. Die overname kan op een ongepaste manier gebeuren. Zij kunnen vinden dat dat culturele element op de verkeerde manier gebruikt wordt. De leden van de onderdrukte cultuur kunnen dat als belediging van hun cultuur zien. Degene die het element overneemt, heeft namelijk geen begrip van de betekenis.
Wanneer iemand een element overneemt met kennis, respect en erkenning spreekt men van culturele waardering. Dat is niet omstreden. Met culturele waardering laat men zien dat men een andere cultuur waardeert.
Voorbeelden
Hieronder vind je enkele veelgebruikte voorbeelden die vaak culturele toe-eigening gezien worden:
- De hoofdtooi: dat is een soort van kroon gemaakt van gekleurde veren. In Noord-Amerika worden die tooien traditioneel gedragen door inheemse Amerikanen voor bepaalde rituelen. Voor hen is het een symbool van eer en status. De culturele toe-eigening ontstaat als iemand het gebruikt als onderdeel van hun kostuum voor carnaval of een festival. Ook zijn er modebedrijven die de hoofdtooi gebruiken voor modetrends. Door inheemse Amerikanen wordt dat als ongepast gezien. De hoofdtooi is voor hen een belangrijk symbool van respect en status, maar wordt verlaagd tot een accessoire. Naast de hoofdtooi kan dat probleem ook ontstaan met inheemse patronen, de totempaal of de dromenvanger.
- Zwarte kapsels: in de Verenigde Staten hebben Afro-Amerikanen enkele traditionele haarstijlen zoals dreadlocks. In het verleden kregen zij dat problemen mee. Zo werden mensen met dreadlocks minder snel aangenomen of mochten dat niet dragen op school. Tegenwoordig zijn deze "zwarte kapsels" modetrends geworden. Ook niet-zwarte Amerikanen nemen die kapsels soms over. Dat kan als ongepast gezien worden door Afro-Amerikanen. Bij de ene groep wordt het gezien als ongepast, terwijl bij de andere groep het een "coole trend" is.
- Boeddhabeeldjes: in veel westerse landen zijn Boeddhabeeldjes erg populair geworden. De beelden waren oorspronkelijk bedoeld voor mensen die het boeddhisme aanhangen. In veel westerse landen worden de beeldjes als decoratie gezien. Voor die mensen hebben de beeldjes vaak geen betekenis of een spirituele betekenis. Voor boeddhisten kan dat als kwetsend gezien worden. De situatie komt ook voor met heilige symbolen uit andere religies.
Bij culturele toe-eigening kan ook commercialisering een rol spelen. Dat betekent dat een bedrijf of persoon een andere cultuur gebruikt om geld te verdienen. Daarbij worden de culturele element op een verkeerde, ongepaste manier gebruikt zonder respect, erkenning of kennis. Een voorbeeld is het overnemen van Indiase of Afrikaanse cultuur omdat dat als "exotisch" wordt gezien.
Wanneer is iets culturele toe-eigening?
De grens tussen toe-eigening en waardering kan erg dun zijn. Ook kunnen leden van de onderdrukte cultuur daar verschillend tegenaan kijken. Neem bijvoorbeeld een festival waar gasten kleding met Afrikaanse patronen dragen. De ene persoon kan dat zien als waardering van zijn/haar cultuur. Die persoon kan zeggen dat zijn/haar cultuur gezien wordt. De andere persoon kan het zien als toe-eigening van zijn/haar cultuur. Culturele toe-eigening ligt dus ook deels aan stelling van de persoon.
Daarnaast ligt het aan de manier waarop de elementen worden opgenomen. Stereotypes worden vaker als culturele toe-eigening gezien. Wanneer er veel onderzoek is gedaan en de elementen op een respectvolle manier gebruikt worden, is dat minder snel het geval.
Kritiek
Op culturele toe-eigening is er ook kritiek. Zo zouden mensen de term op de verkeerde manier begrijpen of toepassen. Vaak wordt gedacht dat alle culturele overname uit een onderdrukte cultuur culturele toe-eigening is. Dat is niet het geval. Culturele toe-eigening ontstaat wanneer dat op een ongepaste manier gebruikt wordt. Het probleem is ook dat het verschilt per persoon of iets wel of niet ongepast is. De term wordt vaak misbruikt wanneer artiesten of bedrijven elementen uit een andere cultuur gebruiken om geld mee te verdienen. Ook wanneer zij dat op een gepaste manier doen, krijgen zij beschuldigingen van culturele toe-eigening.
Andere critici stellen dat culturele toe-eigening een aanval is op de vrijheid van meningsuiting. Zij vinden dat de vrijheid van meningsuiting zo groot mogelijk moet zijn. Je moet (bijna) alles kunnen zeggen, ook als dat mensen beledigd. Anderen zien culturele toe-eigening als een vorm van cancelcultuur. De term wordt gebruikt om iemand het zwijgen op te leggen. De Amerikaanse schrijfster R.F. Kuang heeft zich hierover uitgesproken. Kuang heeft zelf een Chinese migratieachtergrond. In haar boeken speelt Chinese geschiedenis vaak een rol. Volgens Kuang moeten schrijvers ook personages van andere culturen kunnen beschrijven. Ook als die cultuur niet hetzelfde is als die van hen. Zij gaf wel aan dat schrijvers zich zouden moeten verdiepen in die culturen.
Ook heeft de term gevolgen voor het ontstaan van fusionculturen. Dat betekent dat twee of meerdere culturen gemixt worden. Dat wordt komt voor in de kunst, de muziek en bij eten en drinken. Door fusion ontstaat weer culturele bloei. Ook laat het verbintenis zien.