Achaemeniden
| Achaemenidische Rijk šš§š š¶š“š”šš”š¹ | |
|
550 v.Chr. - 330 v.Chr.
| |
|---|---|
| |
| Het rijk van de Achaemiden op haar hoogtepunt in 500 v.Chr. | |
| Algemeen | |
| Aantal inwoners | 17 miljoen tot 35 miljoen |
| Oppervlakte | 5.500.000 kmĀ² |
| Hoofdstad | Verschillende, waaronder Persepolis, Pasargadae, Susa en Babylon |
| Politiek | |
| Bestuursvorm | Monarchie |
| Overig | |
| Godsdienst(en) | Zoroastrisme, jodendom, hindoeĆÆsme, Griekse mythologie, Mesopotamische mythologie, Egyptische mythologie |
| Taal | Oudperzisch & Aramees |
| Munteenheid | Dareik, siglos |
Portaal  Aziƫ
| |
| Portaal
Oudheid
| |
De Achaemeniden waren een dynastie die over PerziĆ« (het huidige Iran) heersten. Hun rijk wordt ook wel het Achaemenidische Rijk of het Oud-Perzische Rijk genoemd. De inwoners noemden het zelf XÅ”ÄƧa. Dat betekent het koninkrijk of het land. Zij hadden een groot land voor die tijd. Op het hoogtepunt omvatte PerziĆ« delen van Centraal-AziĆ«, Egypte, Turkije en Griekenland.
De stichter van de dynastie was Cyrus de Grote. Hij wist de verschillende volkeren in Perziƫ te verenigen onder ƩƩn vorst. Onder Darius de Grote bereikte Perziƫ haar grootste omvang. De religie van Perziƫ was het zoroastrisme. Desondanks waren de Perzen ook tolerant tegenover andere religies. Hindoes, Joden en andere volkeren mochten hun eigen religie uitoefenen. Ook had Perziƫ een bloeiende cultuur en werden er veel wetenschappelijke ontdekkingen gedaan.
De Achaemeniden kwamen in 330 v.Chr. aan hun einde. Alexander de Grote viel toen Perziƫ binnen. Hij veroverde het land in een korte tijd. Vervolgens zou Perziƫ geregeerd worden door de Grieken.
Naam
De Achaemeniden zijn vernoemd naar hun stamvader: Achaemenus. Zijn naam betekent "met een vriendelijke ziel". Er is weinig bekend over Achaemenus. Sterker nog, we weten nog geen eens zeker of hij echt bestaan heeft! Van Achaemenus is maar ƩƩn historisch feit bekend. In 681 v.Chr. streed hij samen met anderen tegen Sanherib, de koning van Assyriƫ. Volgens de dialoog Alcibiades I van Plato was Achaemenus een van de twee zonen van de Griekse held Perseus. De andere zoon was Herakles. Daarom was Achaemenus ook mogelijk mythisch.
De periode waarin de Achaemeniden over Perziƫ regeerden wordt het Achaemenidische Rijk genoemd. Dat rijk staat ook bekend als het Oud-Perzische Rijk. Het rijk van de Sassaniden (224 n.Chr. - 651 n.Chr.) is namelijk het Nieuw-Perzische Rijk. De Sassaniden wilden namelijk het rijk van de Achaemeniden restoreren.
Geschiedenis
Ontstaan
In Iran woonden twee grote volkeren: de Meden en de Perzen. Zij werden eeuwenlang bestuurd door de Assyriƫrs en later door Babylon. Andere delen van Iran stonden onder de controle van de Scythen. Rond 650 v.Chr. begonnen de Perzen zich te verenigen. Zij wisten daardoor grondgebied te veroveren. Ook namen zij het koninkrijk Elam in. Later wist Cyrus de Grote om aan de Meden aan de Perzen te onderwerpen. Vervolgens werd Cyrus de sjah van een verenigd Perziƫ.
Cyrus de Grote veroverde vervolgens Lydiƫ (het westen van Turkije) en vervolgens delen van Centraal-Aziƫ. De beroemdste verovering van Cyrus de Grote was echter toen zijn troepen Babylon wisten in te nemen. Cyrus de Grote was een voorstander van religieuze tolerantie. Hoewel het zoroastrisme de belangrijkste godsdienst van de Perzen was, was Perziƫ ook een enorm divers land. Cyrus de Grote gaf vrijheid aan minderheden (zoals de Joden) en verbood de slavernij. Ook mocht iedereen geloven wat hij/zij wilde.
Na de dood van Cyrus de Grote kwam zijn zoon, Cambyses II, aan de macht. Hij wist het rijk uit te breiden tot aan Egypte. De Achaemeniden werden daardoor ook farao. Daar vormden zij de 27e dynastie van Egypte. Na Cambyses II kwam Smerdis aan de macht.
Verdere uitbreiding
Over het einde van Cambyses II en zijn opvolger, Smerdis, is weinig bekend. Ook bestaat er veel twijfel over de feiten die bekend zijn. Dat komt door de opvolger van Smerdis: Darius de Grote. Volgens de Behistuninscriptie zou het volgende gebeurd zijn. Cambyses II zijn broer, Smerdis, hebben laten vermoorden. Niemand wist dat echter, waardoor bijna iedereen dacht dat hij nog in leven was. Toen Cambyses II in Egypte was, deed een Egyptische oplichter met de naam Guamata zich voor als Smerdis. Cambyses II overleed tijdens zijn terugtocht uit Egypte. Guamata (vermomd als Smerdis) werd daardoor sjah. Darius de Grote wist echter dat Guamata een oplichter was. Hij stootte hem van de troon en werd uiteindelijk zelf sjah. Waarschijnlijk heeft Darius dit verhaal zelf bedacht. Hij wilde namelijk zijn machtsovername rechtvaardigen. het echte verhaal is onduidelijk.
Desondanks is Darius een van de bekendste heersers van het Perzische Rijk. Het land bereikte onder Darius de Grote haar grootste omvang. De Achaemeniden wisten de Indusvallei te veroveren. Ook breidde het rijk zich uit tot aan Griekenland. De Grieken wisten de Perzen wel te stoppen tijdens de slag bij Marathon. Darius de Grote legde een systeem van wegen aan door het Perzische Rijk. Ook zorgde hij voor een beter centraal bestuur met belastingen en een hoofdstad in Susa.
Na zijn dood kwam zijn zoon, Xerxes I, aan de macht. Xerxes voerde een nieuwe oorlog tegen de Grieken. Het Perzische leger werd opnieuw verslagen tijdens de slag bij Salamis. Uiteindelijk zou de sjah Artaxerxes I vrede sluiten met de Grieken. Daardoor was Perziƫ bevrijd van al haar buitenlandse zorgen.
Verval
Onder de regeerperiode van Artaxerxes II bleef Perziƫ min of meer stabiel. Na zijn dood ontstond echter een machtsstrijd tussen zijn zonen. Artaxerxes werd door zijn oudste zoon, Xerxes II, opgevolgd. Xerxes II werd echter na 45 dagen door zijn eigen broer, Sogdianus, vermoord. Sogdianus werd vervolgens sjah van Perziƫ, maar had niet de volledige steun. Na zes maanden werd hij van de troon gestoten door Darius II. Darius II kreeg vervolgens met vele opstanden te maken. Ook voerde hij een nieuwe strijd tegen Athene. Tijdens de Peloponnesische Oorlogen besloot Perziƫ om de vijanden van Athene te steunen.
Tijdens deze periode begonnen bepaalde gebieden zich af te scheiden, zoals het Levant. Na dood van Darius II verloor Perziƫ ook haar controle over Egypte. Artaxerxes II wist de Griekse steden in Klein-Aziƫ terug te veroveren. Vervolgens wist Artaxerxes III om de controle over het Levant en Egypte te herstellen. Na zijn dood kwam Bagoas de Oudere aan de macht door de zoon van Artaxerxes III, Oarses, sjah te maken. Bagoas was zelf een vertrouweling van Artaxerxes III en behoorde niet tot de dynastie. Na twee jaar werd Oarses echter van de troon gestoten. Toen kwam Darius III aan de macht.
Darius III en Bagoas hadden vaak ruzie met elkaar. Bagoas had veel invloed, maar Darius III wilde zijn eigen koers varen. Uiteindelijk wilde Bagoas de sjah vergiftigen. Zijn plan mislukte en Bagoas was gedwongen om zijn eigen gifbeker te drinken.
Verovering van Alexander de Grote
Het Perzische Rijk was tegen die tijd al erg verzwakt. De Macedonische koning Alexander de Grote besloot daarom om Perziƫ binnen te vallen. In korte tijd bracht hij Perziƫ onder de controle van de Grieken. In 330 v.Chr. plunderden zijn troepen de hoofdstad Persepolis. Daarna staken zij de stad in de brand, waardoor die volledig verwoest werd. Alexander de Grote bezocht vervolgens de tombe van Cyrus voor wie hij enige bewondering scheen te hebben.
De invasie van Alexander de Grote maakte een einde aan de regeerperiode van de Acheameniden. Voor Perziƫ brak een nieuwe periode aan: het hellenisme. Het eens machtige rijk stond nu onder de controle van de Grieken.
Kunst en samenleving
Architectuur
De Achaemenidische architectuur heeft een belangrijke invloed op de Perzische architectuur gehad. De Achaemeniden stonden bekend om hun grote gebouwen, paleizen en monumenten. Veel van die gebouwen zijn tegen ruĆÆnes. In Persepolis, Susa, Pasargadae en Ecbatana kunnen nog voorbeelden van de Achaemenidische architectuur gevonden worden. Vaak wordt Persepolis als het hoogtepunt gezien. In Susa en Ecbatana stonden ook gebouwen uit voorgaande periodes. De Achaemeniden maakten gebruik van zuilen, reliĆ«fs, versierde tegels, bogen en beelden om hun gebouwen te versieren. Sjahs probeerden hun macht te tonen door middel van grote zalen die wel 15 tot 20 meter hoog konden zijn. De Achaemenidische architectuur was ook geĆÆnspireerd door architectuur uit gebieden die zij veroverd hadden, zoals Egypte, MesopotamiĆ« en Elam.
De Koninklijke Weg was een andere prestatie van de Achaemeniden. Deze weg verbond Lydiƫ met Persepolis. De weg zorgde voor een goed en snel vervoer van soldaten en handelaars door het rijk.
Toch was Perziƫ ook een zeer divers land, waardoor gebouwen erg afweken. Darius de Grote liet in Egypte expres tempels herbouwen in Egyptische stijl. In het oosten werden gebouwen in de stijl van de Indusbeschaving gebouwd. In het huidige Turkije woonden veel Grieken, waardoor de architectuur meer Grieks was. Een goed voorbeeld daarvan was het Mausoleum van Halicarnassus. Hoewel dat gebouw onder de Achaemeniden werd gebouwd, zag het er erg Grieks uit.
Religie
Onder de Achaemeniden was er godsdienstvrijheid in het Perzische Rijk. Dat betekende dat iedereen vrij was om te geloven wat hij/zij wilde. Tegenwoordig is dat in veel landen het geval. Toentertijd was dat echter iets unieks. Waarschijnlijk voerden de Achaemeniden de godsdienstvrijheid in om oorlogen te voorkomen. PerziĆ« was een reusachtig land met vele culturen en godsdiensten. Door Ć©Ć©n godsdienst te kiezen zouden er oorlogen kunnen ontstaan. Ook zou het rijk verdeeld worden. Onder de minderheidsreligies in PerziĆ« vielen onder andere het hindoeĆÆsme, het jodendom, de Egyptische mythologie, de Griekse mythologie en de Mesopotamische mythologie.
De belangrijkste religie van PerziĆ« was het zoroastrisme. De Achaemeniden hingen die religie aan. Het zoroastrisme is vernoemd naar de profeet Zarathustra (Zoroaster) en heeft een oorsprong in de Perzische mythologie. Theologen discussiĆ«ren of het zoroastrisme slechts Ć©Ć©n god heeft (monotheĆÆsme) of juist meerdere goden heeft (polytheĆÆsme). De belangrijkste god van het zoroastrisme is Ahura Mazda. Onder de Achaemeniden waren er geen vuurtempels in PerziĆ«. In plaats daarvan werden open vuren gebruikt in de buitenlucht. Pas onder de Sassaniden zouden de eerste vuurtempels ontstaan.
Heersers
De heerser van het Achaemenidische Rijk werd een sjah genoemd. Hieronder vindt je een overzicht van de vorsten:
- Cyrus de Grote (560 v.Chr. - 530 v.Chr.)
- Cambyses II (530 v.Chr. - 522 v.Chr.)
- Smerdis (522 v.Chr.)
- Darius de Grote (522 v.Chr. - 486 v.Chr.)
- Xerxes I (486 v.Chr. - 465 v.Chr.)
- Artaxerxes I (465 v.Chr. - 424 v.Chr.)
- Xerxes II (424 v.Chr.)
- Sogdianus (424 v.Chr. - 423 v.Chr.)
- Darius II (423 v.Chr. - 405 v.Chr.)
- Artaxerxes II (405 v.Chr. - 358 v.Chr.)
- Artaxerxes III (385 v.Chr. - 338 v.Chr.)
- Oarses, onder de naam Artaxerxes IV (338 v.Chr. - 336 v.Chr.)
- Darius III (336 v.Chr. - 330 v.Chr.)