Vài năm trước, tôi thấy quyển Cơm nhà xứ Quảng của tác giả Lưu Bình trên kệ sách trong thư viện nhưng không mượn vì nghĩ rằng đây là sách dạy nấu ăn. Vài năm gần đây, thư viện dường như không còn tiếp nhận sách mới tiếng Việt nữa nên tôi mượn sách cũ tôi chưa đọc.

Té ra “Cơm nhà xứ Quảng” gồm những bài văn ngắn viết về món ăn qua kí ức của tác giả. Với gần 90 bài, có bài ấn tượng có bài không. Với cá nhân tôi thì thích những bài viết về mắm. Tuy đã xa quê hương gần 40 năm, tôi vẫn mê những món ăn đậm đà mắm. Cách viết của tác giả giản dị nhưng dể khiến người đọc bị thèm thuồng.

Lúc còn ở thư viện tôi đọc thử bài đầu “Đi kỉnh”. Lưu Bình viết:

Ngày đó, tôi là chị lớn trong nhà, nên việc đi kỉnh luôn đến phần tôi. Ghét lắm! Sau này em tôi lớn, có bữa tôi còn đùn đẩy, má nói đứa khác đi, răng lúc mô cũng đến tay con. Tôi tức, là bởi bụng đang đói mà lại phải đi kỉnh. Kỉnh có nguyên tắc hẳn hoi chớ không phải thích kỉnh lúc nào cũng được. Mang kỉnh món ngon là phải bưng đi trước giờ ăn, đấy mới là… đạo mời, mới đúng lòng thơm thảo. Không ai kỉnh thức ăn vào cuối giờ trưa hay tối trễ cả. Mà tới giờ đó thì món ngon mấy cũng bị xem như thức ăn đã cũ, nếu đem đi kỉnh là thiếu tôn trọng người nhận quà.

Thời xưa là vậy còn thời nay có người đẩy qua những món ăn chính họ không ăn được. Đi kỉnh thì biếu đồ ngon còn đưa đồ không ăn được thì gọi là đi gì?

badongtho.com được thiết kế với phong cách tối giản (minimalism). Trang web chỉ có chữ đen trên màn hình trắng và đặc biệt là rất nhiều khoảng trống (white space). Minimalism ít khi có cơ hội để thực hiện cho khách vì họ cho rằng thiết kế như vậy quá đơn giản và dễ dàng. Họ không hiểu rằng minimalism là nghệ thuật tập trung vào yếu tố cần thiết và loại bỏ yếu tố dư thừa.

Cũng may anh Cao Nguyên hiểu được vì trong badòngthơ của anh cũng có phong cách tối giản. Chẳng hạn như dòng thơ này:

cao nguyên rộn ràng quá
sẽ thức giấc nàng thơ. nàng thơ
còn ngủ trong thơ mưa

Cảm ơn anh đã cho tôi cơ hội thiết kế tập thơ của anh đúng nghĩa với phong cách tối giản. Mời bạn thưởng thức badòngthơ.

Hay tin Dì 3 ra đi, tôi ngậm ngùi thương xót. Tuy xa quê hương gần 40 năm, tôi vẫn nhớ và luôn quý mến người dì hàng xóm dễ thương. Dì đã để lại trong tôi bao nhiêu kí ức đẹp của tuổi thơ.

Ngày xưa mỗi buổi tối cúp điện, đám nhóc trong xóm ở lứa tuổi tôi xúm lại ngồi xung quanh trước cửa nhà dì để được nghe dì kể chuyện. Với giọng nói nhỏ nhẹ và các diễn tả đầy chi tiết, dì kể chuyện ma rất hấp dẫn. Không đứa nào chịu về hay dám về vì sợ ma.

Thỉnh thoảng mẹ tôi bận công việc đi xa. Tôi chỉ lang thang hết nhà hàng xóm này đến nhà hàng xóm nọ. Đến tối mẹ vẫn chưa về, tôi đói meo. Dì thấy tôi đói nên bới cho tôi tô cơm nóng hổi. Ngày xưa tình hàng xóm thân thiện. Nhà Dì Ba thì kế bên còn nhà Dì Sáu bán cháo thì đối diện. Cả hai dì luôn trông nom tôi mỗi khi nhà tôi khóa cửa. Nghĩ lại cũng lạ. Mỗi lần đi xa, mẹ tôi khóa cửa nhà để khỏi bị trộm cắp. Còn thằng con bốn năm tuổi thì thải ra đường mà không sợ mất. Tôi nghĩ mẹ cũng đã nhờ hai dì để ý đến tôi trước khi mẹ đi công việc.

Một lần Dì 3 dắt tôi ra chợ đi dạo vòng quanh những sạp bán quần áo. Dì cầm chiếc áo thun đưa lên người tôi. Thấy chắc vừa nên dì vội vàng trả tiền mà không trả giá. Chiếc áo có chữ “SUN” tôi đã bận khi gia đình tôi và gia đình dì chụp chung tấm hình.

Khi đến xứ lạ quê người, tôi vẫn giữ mãi những kỉ niệm đẹp của quê nhà. Những lúc về lại Mỹ Tho, tôi đều đến thăm dì và gia đình. Ngày xưa tôi chơi rất thân với Anh Bình, Tắc, và Mí. Lần cuối tôi gặp dì là năm 2017. Mới đó mà đã gần chục năm rồi.

Thời gian trôi qua nhanh quá. Thế hệ của cha mẹ và dì lần lượt ra đi. Xin cầu nguyện cho Dì 3 được yên nghỉ bình an.

Thấy đứa cháu này bị đứa cháu nọ ức hiếp, tôi cũng xót ruột lắm. Định can thiệp nhưng thôi. Không phải chuyện của mình nên để người có liên quan giải quyết. Việc tôi có thể làm được là nhắc nhở con mình đừng bắt nạt đứa khác.

Lúc trước thấy bất bình thì lên tiếng. Giờ đây có thấy cũng chỉ làm ngơ. Thấy tội nghiệp nhưng xen vào chỉ thêm xích mích. Hơn nữa sẽ mang họa vào thân cho dù có xử sự công bằng và không thiên vị ai. Tốt nhất là làm ngơ.

Tôi đang luyện tập tự kiềm chế bản thân và cố gắng giữ bình tĩnh. Không cần thiết không lên tiếng. Không hỏi cũng không kể. Có mở miệng cũng phải thận trọng. Người ngoài hay người thân cũng phải giữ khoảng cách để khỏi đi quá lố. Yên lặng vẫn là vàng.

Nhóm Phocal với thành viên Thủy Bùi (vocalist) Hoàng Tùng (band leader/guitarist), Ken Nguyễn (double bassist), Duy Phúc (pianist), Đỗ Mai Sơn (drummer), và Bùi Hoàng An (saxophonist) ra mắt album Hanoi Jazz Vibes đầu năm 2026 với những ca khúc jazz ballads được dịch sang lời Việt.

Album bắt đầu với ca khúc “Tạm biệt nỗi buồn” (“Bye Bye Blackbird” của Ray Henderson của Richard Rogers và Lorenz Hart) qua phần thể hiện của Thủy Bùi và Hồng Khanh. Ca khúc được mở đầu với tiếng hát nhẹ nhàng cùng với tiếng đàn guitar điện. Tiếng double bass tham gia vào và cả band trở nên swing. Hoàng Tùng đánh solo, rồi đến tiếng saxophone của Bùi Hoàng An. Lâu lắm mới nghe band nhạc Việt chơi theo phong cách improvisation của nhạc jazz. Lời nhạc của Thủy Bùi của thú vị: “Chim đen xin hót vang bài ca đến nơi huy hoàng / Đưa ta đến nơi khung trời tự do”.

“Trăng xanh” (“Blue Moon”) được chuyển sang giai điệu bossa nova lả lướt. Hằng Du và Huy Khanh hát đối với nhau (call and response) nghe lãng mạn: “Và nàng chợt nhớ cơn gió khẽ lạnh / Một vòng tay êm như chiếc gối mềm / Lời ngọt ngào bên tai ‘Hãy đến bên em’”. Duy Phúc đánh một bài solo có chất blues say sưa và Bùi Hoàng An thổi tiếng sax bay bổng trong đêm.

“Thân tâm” (“Body and Soul” của Johnny Green và Edward Heyman) dịch sang tiếng Việt không hề dễ nhưng Thủy Bùi và Quân Phạm đã vượt qua được thử thách đó. Chỉ hai câu đầu đã nghe phê rồi: “Chìm trong buồn bã và cô đơn / Thở than vì em chỉ có riêng em thôi”. Tiếng sax của Bùi Hoàng An khi đệm cho đôi song có một thoáng của Coleman Hawkins. Phần solo của Bùi Hoàng An nghe cũng khá đậm chất trầm của Hawkins.

Từ cách hát đến phần improvisation, Hanoi Jazz Vibes rất đúng jazz standards, chỉ hơi thiếu phần scat. Đến bài cuối của album, “Gọi tên anh” (“Let Me Call You Sweetheart” của Leo Friedman và Beth Slater Whitson) mới xuất hiện phần scat. Thủy Bùi và Hằng Du cùng scat với nhau qua nhịp điệu samba vừa sexy vừa thuần thục. Khâm phục, khâm phục.

Lúc mới qua Mỹ, tôi rất ngưỡng mộ anh Công Thành. Chẳng những anh hát cũng khá và nói chuyện duyên dáng, mà anh có một người đẹp tóc vàng luôn sát cánh bên anh. Chị Lyn không chỉ đẹp mà còn hát tiếng Việt. Lúc mới đặc chân trên đất Mỹ, tôi cũng ao ước được một cô bạn gái tóc vàng. Tuy sau này tôi thích bạn đời mình là người Việt, tôi vẫn khâm phục anh. Nghe tin anh qua đời, tôi cũng bùi ngùi cho dù tôi chưa bao giờ gặp anh và anh cũng chẳng biết tôi là ai. Dù sao đi nữa tôi cũng cầu mong cho anh được yên giấc.

Chiều hôm qua ra công viên chơi pickleball với bạn bè. Sân chơi thì ít mà người chơi thì nhiều. Trời mát mẻ thoải mái, tôi lấy Một thoáng tình thu của Huỳnh Hồng Chinh ra đọc. Tập thơ vừa được gửi đến nhà. Ở trang cuối, tác giả đã ghi lại vài câu tặng cho mẹ vợ tôi. Ngày xưa mẹ anh và mẹ vợ tôi là bạn học với nhau.

Tôi xin đọc ké và đọc một loạt hết 54 bài tác giả đã viết từ 2015 đến 2025. Phần nhiều thơ anh viết theo lục bát. Lời thơ giản dị dễ hiểu. Đề tài xung quanh những câu chuyện buồn vui trong cuộc sống như những ngày tháng mùa đông tuyết phủ lạnh lẽo nhớ quê nhà, lời chúc sinh nhật người thân, cảm xúc khi họp mặt bạn bè, hoặc lời tiễn người thân mới lìa trần. Xin phép được chia sẻ bài “Tiễn Mẹ về cõi Phật” anh viết vào tháng sáu năm 2018:

Mẹ ơi! An giấc thiên thu,
Chúng con thương xót, ngậm ngùi mến yêu.
Mong hồn Mẹ được tiêu diêu,
Về nơi cõi Phật, vạn điều thảnh thơi.

Lửa hồng tiễn Mẹ về trời,
Thân tàn cát bụi, tình đời còn đây.
Khói hương theo gió vơi đầy,
Nguyện cầu Mẹ sớm sang Tây Phương trời.

Cảm ơn quý khách muôn nơi,
Ghé thăm phúng điếu, ngỏ lời phân ưu.
Tiễn Mẹ giấc ngủ ngàn thu,
Về nơi cõi Phật, vô ưu, vô phiền.

Giã từ trần thế vô biên,
Thoát qua bể khổ, vào liền cõi tiên.
Lời tạ từ tận trái tim,
Kề vai chia sẻ, vạn niềm tri ân.

Hồng Chinh quê ở Nha Trang nhưng đã định cư ở Boston. Sống nơi xứ lạnh quê người mà còn viết thơ tiếng mẹ đẻ là quý rồi. Tuy nhiên tôi xin góp ý về phần ký tự pháp (typesetting) cho những bài thơ. Tập thơ dùng quá nhiều phông chữ khác nhau khiến cho người đọc bị phân tán. Những bộ phông thư pháp chưa có dấu Việt nên khá nhiều chữ bị lỗi. Hy vọng ấn bản lần sau hoặc những tập thơ trong tương lai, tác giả chú ý đến cách dùng chữ để không bị lỗi và đồng thời để người đọc chú trọng vào lời thơ.

Lúc trước tôi đọc quyển hồi ký mà giờ đây không còn nhớ tác giả và cũng không còn nhớ tựa đề. Tôi chỉ nhớ câu chuyện kể lại lúc tác giả mới lên sáu hay bảy tuổi, cha cô đã dạy cô cách sống độc lập. Một thời gian ngắn sau khi ông qua đời, cô mới phát hiện ông đã bị ung thư vào giai đoạn cuối. Gia tài của ông để lại cho cô là cách sống tự lập.

Tôi suy nghĩ về câu chuyện này và kết luận rằng không phải đợi đến lúc gần lìa đời mới dạy con cách sống tự lập. Cơ hội bên con không biết được ngày nào còn ngày nào hết. Những gì có được hôm nay có thể sẽ không còn ngày mai. Những lời hứa hẹn trong quá khứ không có nghĩa sẽ giữ mãi trong tương lai. Những gì ta đã cố gắng xây dựng nên có thể sụp đổ bất cứ lúc nào. Khi niềm tin đã không còn nữa, mọi thứ sẽ dễ dàng tan vỡ.

Tôi luôn nhắc nhở mấy đứa con phải đùm bọc lẫn nhau, nhất là anh lớn phải chăm sóc cho các em. Có thể một ngày nào đó tôi không thể ở bên cạnh các con. Dĩ nhiên, tôi không bao giờ muốn chuyện đó sẽ xảy ra nhưng đôi khi cuộc đời không đoán trước được. Mình chỉ có thể làm chủ được chính mình. Hơn nữa tụi nó biết tự lập càng sớm thì cuộc sống của chúng nó đỡ phải khổ cực.

Đừng trông cậy vào người khác mà hãy tự làm cho chính mình. Đừng lệ thuộc vào người khác mà hãy từ độc lập cho bản thân. Đừng đi theo đường mòn của người khác mà phải tự tìm con đường mới cho chính mình. Đừng ganh tị với người khác mà phải tự phấn đấu cho chính mình. Đừng lừa dối ai và luôn cả bản thân mà hãy sống chân thật với chính mình. Khi tụi nó hiểu biết được những điều đó thì tôi mới yên tâm.

Khi sống tự lập thì lý trí tụi nó sẽ vững vàng và không dễ bị sa đọa. Dù cho cuộc sống đầy sóng gió, chúng nó sẽ có đủ kiên cường để vượt qua. Dù ngày mai không có tôi bên cạnh, chúng nó vẫn có thể tự lo cho bản thân. Tôi không phải là kẻ bi quan. Chẳng qua là tôi không thể nào lơ là với những gì mình đang có vì ngày mai không biết sẽ còn hay không.

Bỗng nhiên bồi hồi nhớ lại những tháng ngày sống ở Phi Luật Tân. Sáu tháng ở xứ lạ quê người cũng là lúc bước vào giai đoạn thay đổi hoàn toàn trong cuộc đời của tôi. Hồi tưởng lại những tháng ngày ngỡ như cực nhọc lại là những giây phút thoải mái và vui vẻ trong đời tôi.

Lúc đó mẹ không phải bận bịu đi làm kiếm sống nên tôi có được nhiều thời gian bên mẹ. Chị cũng thế. Mỗi ngày ba mẹ con luôn quấn quýt bên nhau. Không làm cũng không sợ đói vì lương thực mỗi ngày được phát cho mỗi đầu người. Mẹ có tài năng nấu ăn nên có lương thực gì mẹ cũng biến chế thành những buổi cơm thơm ngon.

Sáu tháng ở Phi, chúng tôi chỉ ăn, đi học, và giao lưu với cộng đồng người Việt chờ ngày định cư ở Mỹ. Buổi sáng thức dậy, tôi đi học, chị và mẹ cũng đi học. Chị có học qua Anh văn ở quê nhà nên chị học lớp cao hơn tôi và mẹ. Tôi học lớp nhỏ còn mẹ học lớp người lớn tuổi. Nhưng mỗi buổi tối, mẹ và tôi đi học thêm thầy giáo người Việt dạy.

Trở về ký ức của những chuỗi ngày ở Phi mới đó mà đã 35 năm trôi qua. Tuy mẹ đã rời cõi đời này, nhưng hình bóng mẹ vẫn luôn bên tôi.

Thấy tựa đề Lên núi thả mây nghe cũng lạ lạ. Tác giả Lê Văn Thảo viết văn đọc vui vui và dể hiểu. Đọc bài tựa đề khá thú vị nhưng phần kết thúc hơi bị cụt hứng. Tập truyện ngắn của ông đều như thế. Dường như tôi muốn những kết thúc đậm đà hơn nhưng tác giả thì chỉ muốn có những cái kết nhạt. Đọc cũng tạm, không thích lắm. Đọc để cho qua thời gian trong những lúc đợi chờ, như đợi những món ăn ở nhà hàng hoặc đợi tính tiền ở chợ Costco.