Elizabeth Garrett Anderson
Elizabeth Garrett Anderson (1836-yil 9-iyun — 1917-yil 17-dekabr) — taniqli ingliz shifokori va suffragisti[1]. U Britaniyada shifokor va jarroh sifatida malaka oshirgan birinchi ayol hamda ayollarni shifokorlikka tayyorlovchi Britaniyadagi birinchi tibbiyot bilim yurti — London ayollar tibbiyot maktabining hammuassisi va dekani sifatida tarixga kirgan[2]. Shuningdek, Anderson Britaniyada maktab kengashiga saylangan birinchi ayol va Aldeburgh shahrining meri sifatida mamlakatdagi birinchi ayol mer boʻlgan.
| Elizabeth Garrett Anderson | |
|---|---|
.jpg) Elizabeth Garrett Anderson portreti (taxminan 1900-yil) | |
| Tavalludi |
Elizabeth Garrett 9-iyun 1836 |
| Vafoti |
17-dekabr 1917 Aldeburgh, Suffolk, Angliya |
| Fuqaroligi |
 Angliya |
| Taʼlimi | London shifoxonalarida xususiy taʼlim, Apothecaries jamiyati |
| Kasbi | Shifokor, jarroh |
| Turmush oʻrtogʻi | James George Skelton Anderson |
| Bolalari | Louisa Garrett Anderson, Margaret, Alan Garrett Anderson |
| Otasi | Newson Garrett |
| Onasi | Louisa Dunnell |
| Qarindoshlari | Millicent Garrett Fawcett (singlisi), Agnes Garrett (singlisi) |
Yoshligi va taʼlimi
tahrirElizabeth Londonning Uaytechepel shahrida tugʻilgan va Newson Garrett hamda uning rafiqasi Louisaning oʻn bir farzandidan ikkinchisi edi[3][4]. Uning ota-bobolari XVII asrdan beri Sharqiy Suffolkda temirchilik bilan shugʻullanishgan[5]. Uning otasi tadbirkor boʻlib, 1841-yilda oilasini Suffolkka koʻchirgan va u yerda arpa hamda koʻmir savdosi bilan shugʻullanib, muvaffaqiyatga erishgan[6].
Elizabeth dastlab uyda onasidan oʻqish va yozishni oʻrgangan. Keyinchalik unga va singlisiga dars berish uchun tarbiyachi yollangan, ammo Elizabeth tarbiyachisini yoqtirmas va darslarda undan oʻzib ketishga harakat qilardi[7]. 13 yoshida u Londondagi xususiy maktabga yuborilgan. Maktabda adabiyot va chet tillari oʻqitilsa-da, Elizabeth matematika va ilm-fan fanlari yoʻqligidan shikoyat qilgan[4].
1854-yilda u Emily Davies bilan uchrashdi va ular umrbod doʻst boʻlib qolishdi. 1859-yilda Elizabeth Blackwell (AQShdagi birinchi ayol shifokor) bilan uchrashuvdan soʻng, Anderson tibbiyot sohasini tanlashga qaror qildi. Dastlab uning otasi bunga qarshi boʻlgan boʻlsa-da, keyinchalik qizini moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga rozi boʻldi[8].
Tibbiy faoliyati va kurashi
tahrirAnderson koʻplab tibbiyot maktablariga hujjat topshirdi, ammo ayol boʻlgani uchun rad etildi[4]. U Midlseks shifoxonasida hamshira sifatida ish boshladi va u yerda xususiy darslar orqali bilim oldi. 1865-yilda u Farmatsevtlar jamiyati imtihonidan oʻtib, Britaniyada ochiqchasiga shifokorlik litsenziyasini olgan birinchi ayolga aylandi[9]. Shundan soʻng jamiyat darhol oʻz nizomini oʻzgartirib, boshqa ayollarning bu yoʻl bilan litsenziya olishini taqiqladi[10].
1865-yilda u Londonda oʻzining shaxsiy klinikasini ochdi. 1866-yilda xolera epidemiyasi paytida u kambagʻal ayollar va bolalar uchun Sent-Meri dispanserini tashkil qildi[11]. 1870-yilda u Sorbonna universitetida tibbiyot doktori darajasini olishga muvaffaq boʻldi[4].
Siyosiy faoliyati va shaxsiy hayoti
tahrirElizabeth Garrett Anderson suffragistlar harakatining faol aʼzosi edi. 1866-yilda u ayollarga saylov huquqi berilishini soʻrab 1500 ta imzo toʻplangan arizani parlamentga taqdim etishda ishtirok etgan[12].
1871-yilda u James George Skelton Anderson bilan turmush qurdi, biroq shifokorlik faoliyatini toʻxtatmadi. Ularning uchta farzandi bor edi: Louisa, Margaret va Alan. Uning qizi Louisa ham keyinchalik taniqli shifokor va feminist boʻldi. 1908-yilda Elizabeth Aldeburgh shahrining meri etib saylandi va Britaniyadagi birinchi ayol merga aylandi.
Vafoti va merosi
tahrirElizabeth Garrett Anderson 1917-yilda vafot etdi va Aldeburghdagi Avliyo Pyotr va Pavlus cherkovi qabristoniga dafn qilindi. U asos solgan shifoxona 1918-yilda uning nomi bilan atala boshladi[13]. Uning hayoti va faoliyati ayollarning tibbiyot va siyosat sohasidagi huquqlari uchun kurashda poydevor boʻlib xizmat qildi. 2016-yilda Google kompaniyasi uning 180 yilligini maxsus doodle bilan nishonladi.
Manbalar
tahrir- ↑ James Barry, who lived as a man, qualified before her. Elizabeth Blackwell was the first woman registered by the General Medical Council in the UK, having qualified in the United States. Frances Hoggan preceded Anderson as the first British woman to qualify in Europe, having qualified in Switzerland.
- ↑ „UCL Bloomsbury Project“. University College London. 2017-yil 12-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 13-yanvar.
- ↑ Manton, p. 20
- 1 2 3 4 Ogilvie, Marilyn Bailey. Women in science : antiquity through the nineteenth century : a biographical dictionary with annotated bibliography, 3. print., Cambridge, Mass.: MIT Press, 1986. ISBN 978-0-262-15031-6.
- ↑ Manton, p. 17
- ↑ Manton, p. 25
- ↑ Manton, pp. 32–33
- ↑ Manton, pp. 73–76
- ↑ Manton, pp. 162–163
- ↑ Manton, p. 176
- ↑ Manton, p. 173
- ↑ Manton, p. 171
- ↑ UCLH — Our hospitals — Elizabeth Garrett Anderson and Obstetric Hospital (Wayback Machine saytida 12 November 2008 sanasida arxivlangan). uclh.nhs.uk
Adabiyotlar
tahrir- Manton, Jo. Elizabeth Garrett Anderson: England's First Woman Physician, 1965.
- Shearer, Barbara Smith; Shearer, Benjamin F.. Notable women in the life sciences: a biographical dictionary. Westport, Conn.: Greenwood Press, 1996. ISBN 9780313293023.