Gucia

Gucia (malazezisht: Gusinje; cirilik: Гусиње) është qytet në verilindje të Malit të Zi dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ajo ndodhet në krahinën e Plavës dhe Gucisë, pranë kufirit me Shqipërinë, në rrëzë të Bjeshkëve të Nemuna.

Gucia Гусиње
Qytet
Flamuri Coat of arms
Gucia
Koordinatat: 42°33′43″N 19°50′02″E
Shteti	Mali i Zi
Komuna	Gucia
Qeverisja
• Type	Kryetar–kuvend komunal
• Kryetar	Sanel Balić (Partia Boshnjake)
Sipërfaqja
• Total	157 km2 (61 sq mi)
Lartësia	920 m (3,020 ft)
Popullsia  (2023)
• Total	3.933
Zona kohore	UTC+1 (CET)
• Verë (DST)	UTC+2 (CEST)
Kodi postar	84326
Prefiksi lokal	+382 51
Faqja zyrtare	opstinagusinje.me

Qyteti shtrihet në një mjedis malor, në afërsi të lumenjve Vruja dhe Gërnçari, të cilët lidhen me sistemin hidrografik të Ljuçës dhe të Liqenit të Plavës. Gucia njihet për peizazhin alpin, burimet e Ali Pashës, luginën e Ropojanës, afërsinë me Parkun Kombëtar Prokletije dhe trashëgiminë shumëetnike e shumëkulturore të zonës.

Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Gucisë kishte 3.933 banorë. Vendbanimi urban i Gucisë kishte 1.877 banorë.

Gjeografia

Gucia ndodhet në jugperëndim të basenit të Plavës dhe Gucisë, pranë kufirit shtetëror me Shqipërinë. Qyteti është i vendosur në rreth 920 metra mbi nivelin e detit, nën shpatet e pjerrëta të Bjeshkëve të Nemuna në jug dhe të Visititorit në veri.

Komuna ka sipërfaqe rreth 157 km² dhe përfshin qytetin e Gucisë, Vuthajn, Martinajn, Gërnçarin, Dolinë, Dosugjën, Kryshevën, Vishnjevën dhe vendbanime të tjera të vogla malore.

Relievi i zonës është kryesisht malor dhe glacial. Në pjesën jugore ngrihen masivet e Bjeshkëve të Nemuna, me maja të larta, lugina të thella, cirqe akullnajore dhe shpate gëlqerore. Në këtë hapësirë ndodhen edhe disa nga majat më të larta të Malit të Zi, përfshirë Zla Kolatën, Dobra Kolatën dhe Maja Rositin.

Rrjeti hidrografik është një nga pasuritë kryesore natyrore të zonës. Ndër burimet dhe rrjedhat më të njohura janë Burimet e Ali Pashës, Savino oko, lumi Vruja, Gërnçari, Dolja dhe ujëvara e Skakavices në hyrje të kanionit të Grlës.

Historia

Lashtësia dhe mesjeta

Zona e Gucisë ka gjurmë të hershme banimi. Në rrethinat e qytetit janë evidentuar lokalitete arkeologjike që dëshmojnë praninë njerëzore që nga periudhat parahistorike, ndërsa mbetje të periudhës romake lidhen me rrugët, vendbanimet dhe strukturat e vjetra të zonës.

Gucia përmendet në shekullin XIV si stacion karvanesh në rrugën tregtare që lidhte Dubrovnikun, Kotorin, Shkodrën, Pejën dhe Stambollin. Ky pozicion e bëri vendbanimin një pikë të rëndësishme kalimi për tregtarët dhe karvanet që lëviznin ndërmjet Adriatikut dhe brendësisë së Ballkanit.

Periudha osmane

Gjatë periudhës osmane, Gucia u zhvillua si qendër administrative, tregtare dhe zejtare. Ajo ishte qendër e nahijes së Gucisë dhe kishte funksione të rëndësishme lokale në krahinën e Plavës dhe Gucisë.

Në burimet e shekujve XIX përmenden xhamitë, dyqanet, hanet dhe shkollat fetare të qytetit. Gucia kishte një bërthamë urbane me karakter oriental dhe me kulla guri, ndër të cilat përmenden kullat e familjeve Balić, Čekić dhe Radončić.

Në fund të shekullit XIX, zona u bë pjesë e zhvillimeve politike dhe ushtarake të lidhura me Lidhjen e Prizrenit dhe me konfliktet kufitare ndërmjet Malit të Zi, Perandorisë Osmane dhe popullsisë vendase. Figura e Ali Pashë Gucisë lidhet me këtë periudhë dhe me rezistencën politike e ushtarake në krahinën e Plavës dhe Gucisë.

Shekulli XX dhe statusi komunal

Në fillim të shekullit XX, vendosja e kufirit me Shqipërinë ndikoi në izolimin e Gucisë dhe në dobësimin e rolit të saj ekonomik. Migrimet, ndryshimet kufitare dhe zhvillimi i pabarabartë i veriut të Malit të Zi ndikuan në rënien demografike dhe ekonomike të zonës.

Gucia e humbi statusin e komunës në vitin 1953, kur u përfshi në komunën e Plavës. Statusi komunal u rikthye në vitin 2014, pas ndryshimeve në organizimin territorial të Malit të Zi. Pas rikthimit të statusit, qyteti u bë përsëri qendër administrative e komunës së Gucisë.

Administrimi

Gucia është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Sanel Balić.

Balić është kryetar i degës lokale të Partisë Boshnjake në Guci dhe ka qenë bartës i listës së kësaj partie në zgjedhjet lokale. Kuvendi komunal i Gucisë përbëhet nga përfaqësues të forcave politike lokale, ndër të cilat përfshihen Partia Boshnjake, Forumi Shqiptar, DPS, Demokratët dhe grupime qytetare.

Administrata komunale merret me zhvillimin lokal, infrastrukturën, turizmin, shërbimet publike, bashkëpunimin me diasporën, kulturën dhe mbrojtjen e mjedisit.

Demografia

Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Gucisë kishte 3.933 banorë, nga të cilët 2.097 burra dhe 1.836 gra.

Përbërja etnike

Përbërja kryesore etnike e komunës së Gucisë në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë:

Grupi etnik	Numri	Përqindja
Boshnjakë	2.247	57,13%
Shqiptarë	1.352	34,38%
Myslimanë	127	3,23%
Serbë	109	2,77%
Malazezë	61	1,55%
Goranë	11	0,28%

Gjuha

Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Gucisë ishin boshnjakishtja, shqipja dhe malazishtja.

Gjuha e përdorur zakonisht	Numri	Përqindja
Boshnjakisht	1.973	50,17%
Shqip	1.301	33,08%
Malazisht	421	10,70%
Serbisht	129	3,28%
Boshnjakisht-malazisht	11	0,28%
Përkatësi rajonale	10	0,25%
Të padeklaruar	27	0,69%

Feja

Shumica e popullsisë së komunës i përket fesë islame. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë:

Feja	Numri	Përqindja
Myslimanë	3.640	92,55%
Ortodoksë	122	3,10%
Katolikë	73	1,86%
Të padeklaruar	46	1,17%
Të tjerë	43	1,09%

Ekonomia

Ekonomia e Gucisë lidhet me bujqësinë, blegtorinë, pylltarinë, shërbimet, tregtinë dhe turizmin malor. Tokat bujqësore, livadhet, kullotat dhe burimet ujore kanë luajtur rol të rëndësishëm në jetën ekonomike tradicionale të zonës.

Migrimi i gjatë dhe prania e diasporës kanë ndikuar ndjeshëm në zhvillimin ekonomik dhe shoqëror të Gucisë. Diaspora, veçanërisht ajo në Evropën Perëndimore dhe në Shtetet e Bashkuara, ka ruajtur lidhje të forta me qytetin dhe me vendbanimet përreth.

Potenciali më i rëndësishëm zhvillimor lidhet me turizmin malor, natyror dhe kulturor. Bjeshkët e Nemuna, burimet, kanionet, luginat akullnajore dhe trashëgimia shumëkulturore e bëjnë Gucinë një nga zonat më premtuese për turizëm aktiv në veri të Malit të Zi.

Trashëgimia kulturore

Gucia ka trashëgimi të pasur kulturore, të ndikuar nga përbërja shumëetnike dhe shumëfetare e zonës. Në territorin e komunës gjenden gjurmë arkeologjike nga periudha parahistorike, ilire dhe romake, si edhe monumente të periudhës osmane dhe moderne.

Ndër monumentet dhe vendet kryesore përmenden:

• Xhamia e Vezirit;
• Xhamia e Radonçiqëve;
• Xhamia Perandorake;
• Xhamia e Gjylbegut;
• Kisha e Shën Gjergjit;
• Kisha katolike e Shën Antonit në Doljë;
• kullat e vjetra të Gucisë;
• Kršla në Guci;
• Jerinin grad në Zagrađe;
• bërthama e vjetër urbane e qytetit.

Xhamia e Vezirit, e ndërtuar në vitin 1626, është një nga monumentet më të rëndësishme kulturore dhe fetare të qytetit. Traditat popullore, veshjet, këngët, vallet dhe manifestimet kulturore përbëjnë pjesë të rëndësishme të identitetit lokal.

Kultura

Jeta kulturore e Gucisë lidhet me traditat lokale, folklorin, diasporën dhe manifestimet verore. Manifestimi “Vera e Gucisë” zhvillohet tradicionalisht nga 10 korriku deri më 10 gusht dhe përfshin veprimtari edukative, sportive, argëtuese dhe turistike.

Në qytet zhvillohen edhe veprimtari folklorike, panaire, manifestime fetare dhe ngjarje kulturore që lidhen me kthimin sezonal të diasporës gjatë verës. Veshja popullore e grave të Gucisë dhe rrethinave njihet për ngjyrat dhe elementet e saj të veçanta dekorative.

Turizmi

Gucia është destinacion i rëndësishëm për turizëm malor, ecje, alpinizëm, turizëm natyror dhe vizita kulturore. Zona e Bjeshkëve të Nemuna përreth qytetit ofron maja të larta, lugina akullnajore, burime, ujëvara dhe kanione.

Ndër vendet më të njohura turistike përmenden:

• Burimet e Ali Pashës;
• lugina e Ropojanës;
• lugina e Grebajës;
• kanioni i Grlës;
• ujëvara e Skakavices;
• Savino oko;
• Vuthaj;
• Parku Kombëtar Prokletije;
• malet Karanfili, Valušnica, Popadija dhe Bor.

Burimet e Ali Pashës janë ndër atraksionet më të njohura natyrore të komunës. Ato përbëjnë një sistem burimesh karstike pranë Gucisë dhe lidhen me lumin Vruja dhe rrjetin ujëror të zonës.

Transporti

Gucia lidhet me Plavën dhe pjesën tjetër të Malit të Zi përmes rrugëve rajonale të veriut. Për shkak të pozicionit malor dhe afërsisë me kufirin shqiptar, qyteti ka rëndësi si pikë hyrëse drejt Bjeshkëve të Nemuna dhe zonave kufitare.

Rruga drejt Plavës e lidh Gucinë me Beranën dhe me qendrat e tjera të veriut të Malit të Zi. Aeroportet më të afërta ndërkombëtare janë Aeroporti i Podgoricës dhe aeroportet në Shqipërinë veriore e Kosovë, të cilat përdoren shpesh nga diaspora dhe vizitorët e zonës.

Sporti

Sporti në Guci lidhet me futbollin, basketbollin, aktivitetet shkollore dhe sportet malore. Klubi më i njohur i futbollit është FK Gusinje, ndërsa në qytet dhe rrethina zhvillohen edhe aktivitete rekreative të lidhura me ecjen, alpinizmin, çiklizmin malor dhe sportet në natyrë.

Afërsia me Bjeshkët e Nemuna e bën Gucinë të përshtatshme për aktivitete sportive malore dhe për turizëm aktiv gjatë verës dhe dimrit.

Shih edhe

• Mali i Zi
• Plavë
• Bjeshkët e Nemuna
• Parku Kombëtar Prokletije
• Liqeni i Plavës

Lidhje të jashtme

• Faqja zyrtare në internet