وڪيپيڊيا

آسٽريا

وچ يورپ ۾ ھڪ ملڪ
(Austria کان چوريل)
"آسٽريا" ھتي ريڊائريڪٽ ٿئي ٿو. ملڪ جي نالي جي تاريخ لاءِ، آسٽريا جو نالو ڏسو. ٻيا استعمال لاءِ، آسٽريا (سلجهائپ) ۽ آسٽريا (سلجهائپ) ڏسو.


آسٽريا،[lower-alpha 4]، رسمي نالي آسٽريا جي جمهوريه،[lower-alpha 5] وچ يورپ ۾ واقع هڪ سامونڊي ڪناري کان محروم ملڪ آهي، جيڪو اوڀر الپس ۾ واقع آهي.[11] اهو نَوَ وفاقي رياستن تي ٻڌل هڪ وفاق آهي، جن مان گاديءَ وارو شهر ويانا ملڪ جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر ۽ رياست آهي. آسٽريا جي اتر-اولهه ۾ جرمني، اتر ۾ چيڪ جمهوريه، اتر-اوڀر ۾ سلوواڪيا، اوڀر ۾ هنگري، ڏکڻ ۾ سلووينيا ۽ اٽلي، جڏهن تہ اولهه ۾ سوئٽزرلينڊ ۽ ليختنشتائن واقع آهن. ملڪ جي ايراضي 83,879 چورس ڪلوميٽر (32,386 چورس ميل) آهي ۽ ان جي آبادي لڳ ڀڳ 9.2 ملين آهي.[6]

آسٽريا جي جمهوريه

Republik Österreich
Flag of آسٽريا
{{{coat_alt}}}
جھنڊو نِسبتي نشان
ترانو: Bundeshymne der Republik Österreich
"آسٽريا جي جمهوريه جو قومي ترانو"
گادي جو هنڌويانا
48°12′N 16°21′E / 48.200°N 16.350°E / 48.200; 16.350
سڀ کان وڏو شهرcapital
سرڪاري ٻوليجرمن[lower-alpha 1][lower-alpha 2]
سرڪاري علائقائي ٻوليون
نسلي گروھ (2024)
مذهب (2021)
  • 22.4% ڪو مذهب نه
  • 8.3% اسلام
  • 1.1% ٻيا
مقامي آباديآسٽريائي
حڪومتوفاقي نيم صدارتي جمهوريه[1][lower-alpha 3]
• صدر
اليگزينڊر فان ڊير بيلن
ڪرسچين اسٽوڪر
مقننه پارليامينٽ
وفاقي ڪائونسل
نيشنل ڪائونسل
قيام
ت. 960
1 نومبر 996
• ڊچي
17 سيپٽمبر 1156
6 جنوري 1453
1512
11 آگسٽ 1804
30 مارچ 1867
10 سيپٽمبر 1919
1 مئي 1934
13 مارچ 1938
27 اپريل 1945
27 جولاءِ 1955
پکيڙ
• جملي
83,879[4] چورس ڪلوميٽر (32,386 چورس ميل) (113هون)
• پاڻي (%)
0.84 (2015)[5]
آبادي
• 2026 اندازو
Neutral increase 9,219,113[6] (97هون)
•  گھاٽائي
109.9/km2 (284.6/sq mi) (108هون)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )2026 لڳ ڀڳ
• ڪل
Increase $721.033 billion[7] (45هون)
• في سيڪڙو
Increase $78,334[7] (18هون)
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )2026 لڳ ڀڳ
• ڪل
Increase $623.719 billion[7] (28هون)
• في سيڪڙو
Increase $67,761[7] (13هون)
جِينِي (2024)Negative increase 28.4[8]
ڪمتر
ايڇ ڊي آء (2023)Increase 0.930[9]
انتهائي اعلیٰ · 22هون
ڪرنسييورو (€) (EUR)
معياري وقتسي اي ٽي (متناسق عالمي وقت+1)
سي اي ايس ٽي (متناسق عالمي وقت +2)
تاریخ جو نمونوdd.mm.yyyy
ڊائلنگ ڪوڊ+43
انٽرنيٽ ڊومين.at

موجوده آسٽريا وارو علائقو گهٽ ۾ گهٽ قديم پٿر واري دور کان آباد رهيو آهي. لڳ ڀڳ 400 ق.م. ڌاري هتي سيلٽ آباد هئا، ۽ پهرين صدي ق.م. جي آخر ۾ هي علائقو رومي سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو. علائقي ۾ عيسائيت جي پکڙجڻ چوٿين ۽ پنجين صديءَ ۾، اولهه رومي سلطنت جي آخري دور دوران شروع ٿي، جنهن کان پوءِ قومَن جي لڏپلاڻ واري دور ۾ ڪيترائي جرمنڪ قبيلا هتي اچي آباد ٿيا.[12]

آسٽريا هڪ رياست طور پهرين هزار سال جي پڇاڙيءَ ۾ اوڀر مارچ ۽ هنگري مارچ جي باقيات مان وجود ۾ آيو. شروعات ۾ اهو پاڪ رومي سلطنت جي سرحدي مارگريويئيٽ هو، پوءِ 1156ع ۾ ڊچي بڻيو ۽ 1453ع ۾ آرچڊچي جو درجو حاصل ڪيائين. تيرهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان هيبسبرگ بادشاهت جو مرڪزي علائقو هجڻ سبب آسٽريا صدين تائين وچ يورپ جي وڏين شاهي طاقتن مان هڪ رهيو، ۽ سورهين صديءَ کان ويانا پاڪ رومي سلطنت جي انتظامي گاديءَ طور پڻ ڪم ڪندو رهيو.[13]

پاڪ رومي سلطنت 1806ع ۾ ختم ٿي، جنهن کان ٻه سال اڳ آسٽريا پنهنجي آسٽريائي سلطنت قائم ڪري چڪو هو. اها سلطنت هڪ وڏي طاقت ۽ يورپ جي سڀ کان وڏين رياستن مان هڪ بڻجي وئي. 1860ع واري ڏهاڪي ۾ جنگين ۾ شڪست ۽ علائقن جي نقصان کان پوءِ 1867ع واري آسٽرو-هنگري ٺاهه جي نتيجي ۾ آسٽريا-هنگري قائم ٿيو.[14]

1914ع ۾ آرچڊيوڪ فرانز فرڊيننڊ جي قتل کان پوءِ شهنشاهه فرانز جوزف پهريون سربيا جي بادشاهت خلاف جنگ جو اعلان ڪيو، جيڪا تيزيءَ سان پهرين عالمي جنگ ۾ تبديل ٿي وئي. سلطنت جي شڪست ۽ خاتمي کان پوءِ 1918ع ۾ جرمن-آسٽريا جي جمهوريه ۽ 1919ع ۾ پهرين آسٽريائي جمهوريه قائم ٿي. جنگين جي وچ واري دور ۾ پارلياماني نظام خلاف وڌندڙ لاڙ 1934ع ۾ آسٽريائي گهرو ويڙهه ۽ اينگلبرٽ ڊولفُس جي قيادت هيٺ آسٽروفاشسٽ آمريت جي قيام تائين پهتو.

ٻي عالمي جنگ شروع ٿيڻ کان هڪ سال اڳ، آسٽريا ايڊولف هٽلر جي اڳواڻي هيٺ نازي جرمني ۾ ضم ڪيو ويو ۽ جرمني جي هڪ ذيلي انتظامي حصي ۾ تبديل ٿي ويو. 1945ع ۾ آزاديءَ کان پوءِ ۽ ڏهن سالن جي اتحادي قبضي کان پوءِ ملڪ رياستي معاهدي وسيلي ٻيهر مڪمل خودمختياري حاصل ڪئي ۽ 1955ع ۾ مستقل غيرجانبداري جو اعلان ڪيو.

آسٽريا هڪ نيم صدارتي[lower-alpha 3] نمائنده جمهوريت آهي، جنهن ۾ عوام جي چونڊيل صدر رياست جو سربراهه، جڏهن تہ چانسلر حڪومت جو سربراهه ۽ اعليٰ انتظامي عملدار هوندو آهي. آسٽريا في فرد نامياتي مجموعي گهريلو پيداوار جي لحاظ کان دنيا ۾ 13هين نمبر تي آهي ۽ هتي زندگيءَ جو معيار بلند آهي. ملڪ 1955ع کان گڏيل قومن جو ميمبر[15] ۽ 1995ع کان يورپي يونين جو رڪن آهي.[16]

ويانا ۾ يورپ ۾ سلامتي ۽ سهڪار جي تنظيم ۽ پيٽروليم برآمد ڪندڙ ملڪن جي تنظيم جا مرڪزي دفتر موجود آهن. آسٽريا اقتصادي سهڪار ۽ ترقي جي تنظيم ۽ انٽرپول جي باني ميمبرن مان پڻ هڪ آهي.[17] ملڪ 1995ع ۾ شينگن معاهدو پڻ صحيح ڪيو[18] ۽ 1999ع ۾ يورو کي پنهنجي ڪرنسي طور اختيار ڪيو.[19]

نالي جو اشتقاق

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا جو نالو

آسٽريا جو مقامي نالو جرمن ٻوليءَ ۾ اوسٽررائخ (Österreich)، قديم اپر جرمن لفظ اوستارريخي (Ostarrîchi) مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ ”اوڀر وارو علائقو“، ”اوڀر واري سلطنت“ يا ”اوڀر واري بادشاهت“ ٿي سگهي ٿي. هي نالو پهريون ڀيرو 996ع جي مشهور اوستارريچي دستاويز ۾ ملي ٿو.[20][21] امڪان آهي تہ هي لفظ وچئين دور جي لاطيني اصطلاح مارڪيا اورينٽالس (Marchia orientalis) جو مقامي، يعني باويريائي لهجي ۾ ترجمو هو.

976ع ۾ آسٽريا باويريا جي هڪ سرحدي انتظامي علائقي طور قائم ٿيو. ”آسٽريا“ لفظ جرمن نالي جي لاطيني صورت آهي، جنهن جو پهريون دستاويزي استعمال ٻارهين صديءَ ۾ ملي ٿو.[22] ان دور ۾ ڊينيوب درياهه جو آسٽريائي طاس، يعني موجوده اپر ۽ لوئر آسٽريا، باويريا جي اوڀرئين ڇيڙي تي واقع هو.

تاريخ

سنواريو

قبل از تاريخ ۽ قديم دور

سنواريو
ويلينڊورف جي وينس، 28,000 کان 25,000 ق.م، ويانا جي قدرتي تاريخ جي عجائب گهر ۾

اهو علائقو، جيڪو هاڻي آسٽريا آهي، رومي دور کان اڳ مختلف ڪيلٽ قبيلن جي آبادڪاريءَ هيٺ هو ۽ ڇهين صدي ق.م تائين هالشتات ثقافت جو مرڪزي علائقو بڻجي چڪو هو.[23] هالشتات شهر ۾ يورپ جي ڪيلٽن بابت سڀ کان قديم آثار قديمه جا ثبوت مليا آهن.[24]

ڪيلٽن جي نوريڪم بادشاهت، جنهن ۾ موجوده آسٽريا جو گهڻو حصو ۽ موجوده سلووينيا جا ڪجهه علائقا شامل هئا، 16 ق.م ۾ رومي سلطنت فتح ڪري ورتي ۽ ان کي رومي صوبي نوريڪم ۾ تبديل ڪيو ويو، جيڪو 476ع تائين قائم رهيو.[25] موجوده آسٽريا جا اهي علائقا، جيڪي نوريڪم صوبي ۾ شامل نه هئا، مختلف رومي صوبن ۾ ورهايل هئا؛ پينونيا ۾ اوڀر آسٽريا جا ڪجهه حصا شامل هئا، جڏهن تہ رائيتيا ۾ موجوده فورآرلبرگ ۽ ٽيرول جا علائقا شامل هئا.[26][27]

اوڀر آسٽريا ۾ موجوده پيٽرونيل-ڪارنانٽم هڪ اهم رومي فوجي ڇانوڻي هئي، جيڪا اڳتي هلي پينونيا سپيريئر جي نالي سان سڃاتي ويندڙ صوبي جو گاديءَ وارو شهر بڻجي وئي. ڪارنانٽم لڳ ڀڳ 400 سالن تائين اٽڪل 50,000 ماڻهن جو گهر رهيو.[28]

هيڊرين جي حڪمرانيءَ (117–138ع) دوران رومي سلطنت؛ شاهي صوبي نوريڪم ۾ موجوده آسٽريا جو گهڻو حصو شامل هو، جڏهن تہ رائيتيا ۽ پينونيا سپيريئر ترتيبوار موجوده آسٽريا جي اولهندي ۽ اوڀرندي حصن تي پکڙيل هئا

وچيون دور

سنواريو

رومي سلطنت جي زوال کان پوءِ هن علائقي تي سڀ کان پهرين جرمن نسل جي روگي قبيلي حملو ڪيو، جنهن هن خطي کي پنهنجي علائقي ”روگيلينڊ“ جو حصو بڻايو.[29] 487ع ۾ موجوده آسٽريا جو گهڻو حصو اوڊواڪر فتح ڪيو، جيڪو وحشي نسل سان تعلق رکندڙ سپاهي ۽ سياستدان هو؛ هن موجوده آسٽريا جي اڪثر علائقي کي پنهنجي اٽلي جي بادشاهت ۾ شامل ڪيو. 493ع تائين هي علائقو جرمن نسل جي اوستروگوٿ قبيلن فتح ڪري ورتو، جن پنهنجي اوستروگوٿڪ بادشاهت قائم ڪئي.[30] اوستروگوٿڪ بادشاهت جي زوال کان پوءِ هن علائقي ۾ اليماني، بايوواري، سلاو ۽ پينونيائي آوار اچي آباد ٿيا يا هن علائقي تي قبضو ڪيائون.[31][32]

فرينڪ بادشاهه شارليمين 788ع ۾ هن علائقي کي فتح ڪيو، آبادڪاريءَ جي حوصلا افزائي ڪئي ۽ عيسائيت کي هٿي ڏني.[31] اوڀر فرينڪيا جي حصي طور اهي مرڪزي علائقا، جيڪي هاڻي آسٽريا تي مشتمل آهن، بابنبرگ خاندان جي حوالي ڪيا ويا. هي علائقو مارچيا اورينٽالس جي نالي سان سڃاتو ويندو هو ۽ 976ع ۾ ليوپولڊ پهرئين کي ڏنو ويو.[33]

آسٽريا جي نالي جو پهريون دستاويزي ذڪر 996ع جو آهي، جنهن ۾ اهو نالو اوستاريچي لکيل آهي ۽ ان مان بابنبرگ مارچ جو علائقو مراد ورتو ويو هو.[33] 1156ع ۾ پريويليگيئم مائنس ذريعي آسٽريا کي ڊچي جو درجو ڏنو ويو. 1192ع ۾ بابنبرگ خاندان اسٽيريا جي ڊچي پڻ حاصل ڪئي. 1246ع ۾ فريڊرڪ ٻئي جي وفات سان بابنبرگ خاندان جي حڪمرانيءَ جو سلسلو ختم ٿي ويو.[34]

ان کان پوءِ بوهيميا جي اوٽوڪر ٻئي عملي طور آسٽريا، اسٽيريا ۽ ڪارينٿيا جي ڊچين تي قبضو ڪري ورتو.[34] سندس حڪمراني 1278ع ۾ ڊورنڪروٽ وٽ جرمني جي روڊولف پهرئين هٿان شڪست کان پوءِ ختم ٿي وئي.[35] ان کان پوءِ پهرين مهاڀاري جنگ تائين آسٽريا جي تاريخ وڏي حد تائين ان جي حڪمران خاندان، هابسبرگن، جي تاريخ سان ڳنڍيل رهي.

پاڪ رومي سلطنت ۾ 14هين صديءَ دوران هابسبرگ (نارنگي)، لگزمبرگ (واڱڻائي) ۽ ويٽلسباخ (سائو) خاندانن جا علائقا

14هين ۽ 15هين صدين دوران هابسبرگن آسٽريا جي ڊچي جي ڀرپاسي وارن ٻين صوبن کي پنهنجي قبضي هيٺ آڻڻ شروع ڪيو. 1438ع ۾ آسٽريا جي ڊيوڪ البرٽ پنجين کي پنهنجي سهري، شهنشاهه سگسمنڊ جو جانشين چونڊيو ويو. جيتوڻيڪ البرٽ پاڻ رڳو هڪ سال حڪمران رهيو، پر ان کان پوءِ فقط هڪ استثنا کي ڇڏي، پاڪ رومي سلطنت جا سمورا شهنشاهه هابسبرگ خاندان سان تعلق رکندا هئا.

هابسبرگن پنهنجي موروثي علائقن کان پري به نوان علائقا حاصل ڪرڻ شروع ڪيا. 1477ع ۾ شهنشاهه فريڊرڪ ٽئين جي اڪيلي پٽ آرچڊيوڪ ميڪسميلين، برگنڊي جي وارثياڻي ماريا سان شادي ڪئي، جنهن جي نتيجي ۾ نيدرلينڊز جو گهڻو حصو هابسبرگ خاندان جي قبضي هيٺ اچي ويو.[36][37] 1496ع ۾ سندس پٽ فلپ دي فيئر، جوانا سان شادي ڪئي، جيڪا ڪاسٽيل ۽ اراگون جي وارثياڻي هئي. ان شاديءَ جي نتيجي ۾ اسپين ۽ ان سان لاڳاپيل اطالوي، آفريڪي، ايشيائي ۽ نئين دنيا جا علائقا پڻ هابسبرگن جي حڪمرانيءَ جي دائري ۾ اچي ويا.[36][37]

1526ع ۾ موهاچ جي جنگ کان پوءِ بوهيميا ۽ هنگري جو اهو حصو، جنهن تي عثمانين قبضو نه ڪيو هو، آسٽريائي حڪمرانيءَ هيٺ اچي ويو.[38] هنگري ڏانهن عثماني توسيع سبب هابسبرگن ۽ عثمانين وچ ۾ بار بار جنگيون ٿيون، جن مان 1593ع کان 1606ع تائين جاري رهندڙ ڊگهي جنگ خاص طور اهم هئي. ترڪن اسٽيريا ۾ لڳ ڀڳ 20 ڀيرا حملا ڪيا،[39] جن مان ڪجهه حملن کي ذريعن ۾ ”ساڙڻ، ڦرلٽ ڪرڻ ۽ هزارين ماڻهن کي غلام بڻائي وٺي وڃڻ“ طور بيان ڪيو ويو آهي.[40] سيپٽمبر 1529ع جي آخر ۾ عثماني سلطان سليمان اعظم ويانا جو پهريون محاصرو شروع ڪيو، جيڪو ناڪام رهيو؛ عثماني تاريخدانن موجب ان ناڪاميءَ ۾ وقت کان اڳ شروع ٿيل سياري ۽ برفباريءَ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.

17هين ۽ 18هين صديون

سنواريو
1683ع ۾ ٿيل ويانا جي جنگ، عثماني سلطنت جي يورپ ڏانهن اڳڀرائي کي روڪي ڇڏيو.

ليوپولڊ پهرئين جي ڊگهي حڪمرانيءَ دوران، 1683ع ۾ پولينڊ جي بادشاهه جان ٽيون سوبيسڪي جي اڳواڻيءَ هيٺ ترڪن خلاف ويانا جو ڪامياب دفاع ڪيو ويو.[41] ان کان پوءِ ٿيل عظيم ترڪ جنگ جي نتيجي ۾ هنگري جو گهڻو حصو آسٽريا جي قبضي هيٺ اچي ويو. ان انتظام کي 1699ع ۾ ٿيل ڪارلووٽس جي معاهدي ذريعي باضابطه شڪل ڏني وئي.

چارلس ڇهين انهن ڪيترين ئي حاصلات تان هٿ کنيو، جيڪي سلطنت گذريل سالن دوران حاصل ڪيون هيون. کيس هابسبرگ خاندان جي مرداڻي شاهي نسل جي ويجهي خاتمي جو خدشو هو. ان ڪري چارلس ڇهون 1713ع جي پراگميٽڪ سينڪشن کي تسليم ڪرائڻ جي بدلي ۾ ٻين طاقتن کي علائقائي ۽ سياسي رعايتون ڏيڻ لاءِ تيار هو. ان بندوبست تحت سندس ڌيءَ ماريا ٿيريسا کي سندس وارث طور تسليم ڪيو ويو. پروشيا جي عروج سان جرمن علائقن ۾ آسٽريا–پروشيا رقابت جي شروعات ٿي.

آسٽريا، پروشيا ۽ روس سان گڏجي پولينڊ جي ٽن ورهاستن مان پهرين ۽ ٽين ورهاست ۾ حصو ورتو، جيڪي ترتيبوار 1772ع ۽ 1795ع ۾ ٿيون.

19هين صدي

سنواريو
ويانا ڪانگريس 1814ع–1815ع ۾ منعقد ٿي. ڪانگريس جو مقصد فرانسيسي انقلابي جنگين، نيپولين جي جنگين ۽ پاڪ رومي سلطنت جي خاتمي سبب پيدا ٿيل ڪيترن ئي مسئلن کي حل ڪرڻ هو.

آسٽريا پهرين ۽ ٻي اتحاد جي حصي طور انقلابي فرانس خلاف جنگين ۾ شامل ٿيو ۽ ان کان پوءِ نيپولين جي جنگين ۾ پڻ حصو ورتائين. 1792ع کان 1801ع تائين آسٽريائي فوجن کي 754,700 جاني نقصان برداشت ڪرڻا پيا.[42] آسٽريا ۽ پاڪ رومي سلطنت جي هابسبرگ حڪمرانن کي نيپولين بوناپارٽ هٿان لڳاتار شڪستن کي منهن ڏيڻو پيو. نيپولين پاران فرانسيسي سلطنت قائم ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي شاهي خاندان جي حيثيت محفوظ رکڻ لاءِ 1804ع ۾ آسٽريائي سلطنت قائم ڪئي وئي،[43] ۽ نيپولين کي سندن اڳوڻي شاهي تخت تي دعويٰ ڪرڻ کان روڪڻ لاءِ 1806ع ۾ پاڪ رومي سلطنت کي ختم ڪيو ويو. 1814ع ۾ آسٽريا انهن اتحادي فوجن جو حصو هو، جن فرانس تي حملو ڪري نيپولين جون جنگيون پڄاڻيءَ تائين پهچايون.

1815ع جي ويانا ڪانگريس کان پوءِ آسٽريائي سلطنت يورپ جي چئن غالب طاقتن مان هڪ ۽ تسليم ٿيل عظيم طاقت طور سامهون آئي. ساڳئي سال آسٽريا جي صدارت هيٺ جرمن ڪنفيڊريشن (Deutscher Bund) قائم ڪئي وئي. حل نه ٿيل سماجي، سياسي ۽ قومي اختلافن سبب جرمن علائقا 1848ع جي انقلابن جي لپيٽ ۾ آيا، جن جو هڪ اهم مقصد متحد جرمني قائم ڪرڻ هو.[44]

جرمن ڪنفيڊريشن ۽ ان جي 39 خودمختيار ميمبر رياستن جو نقشو

جرمنيءَ جي اتحاد بابت مختلف تجويزون موجود هيون، جن ۾ وڏو جرمني، وڏو آسٽريا يا آسٽريا کان سواءِ جرمن ڪنفيڊريشن شامل هيون. 1864ع ۾ آسٽريا ۽ پروشيا گڏجي ڊينمارڪ خلاف جنگ ڪئي ۽ شليسويگ ۽ هولسٽائن جون ڊچيون ڊينمارڪ جي قبضي کان آزاد ڪرايون. ٻنهي طاقتن وچ ۾ انهن ڊچين جي انتظام بابت اتفاق نه ٿي سگهيو، جنهن جي نتيجي ۾ 1866ع ۾ آسٽريا-پروشيا جنگ لڳي. ڪونيگريٽس جي جنگ ۾ پروشيا هٿان شڪست کان پوءِ[44] آسٽريا کي جرمن ڪنفيڊريشن ڇڏڻي پئي ۽ ان کان پوءِ هن جرمن سياست ۾ اڳوڻو ڪردار ادا نه ڪيو.[45][46] آسٽريا جي هابسبرگ بادشاهت پنهنجي جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ علائقن کي 1871ع ۾ قائم ٿيل جرمن سلطنت ۾ شامل ڪرڻ ۽ پنهنجي غير جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ علائقن تان دستبردار ٿيڻ لاءِ تيار نه هئي، تنهنڪري نئين سلطنت جو تاج پروشيا جي بادشاهه فريڊرڪ ولهيلم چوٿون کي پيش ڪيو ويو.

دٻايل 1848ع جي هنگري انقلاب کان پوءِ رهجي ويل مسئلن کي حل ڪرڻ لاءِ 1867ع ۾ آسٽريا-هنگري ٺاهه، جنهن کي آؤسگلائخ پڻ چيو وڃي ٿو، ڪيو ويو. ان تحت فرانز جوزف پهريون جي سربراهيءَ هيٺ آسٽريائي سلطنت ۽ هنگري جي بادشاهت تي ٻڌل ٻٽي بادشاهت قائم ٿي.[47] هن گهڻ نسلي آسٽريا-هنگري سلطنت ۾ جرمن، هنگريائي، ڪروئيشيائي، چيڪ، پولش، روسين، سرب، سلوواڪ، سلووين ۽ يوڪريني قومن سان گڏ اطالوي ۽ روماني آباديءَ جون وڏيون برادريون پڻ شامل هيون.

قومپرست تحريڪن جي عروج واري دور ۾ آسٽريا-هنگري جهڙي گهڻ نسلي سلطنت تي حڪمراني ڪرڻ ڏينهون ڏينهن وڌيڪ ڏکيو ٿيندو ويو، جنهن سبب حڪومت کي وڌايل ڳجهي پوليس تي گهڻو ڀاڙڻو پيو. تنهن هوندي به آسٽريائي حڪومت ڪجهه معاملن ۾ مختلف قومن کي سهولتون ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي. مثال طور، سسلائٿينيا جا قانون ۽ حڪم شايع ڪندڙ رائخس گيزيٽس بلاٽ اٺن ٻولين ۾ جاري ٿيندو هو؛ جڏهن تہ سڀني قومي گروهن کي پنهنجي ٻوليءَ ۾ اسڪول هلائڻ ۽ سرڪاري آفيسن ۾ پنهنجي مادري ٻولي استعمال ڪرڻ جو حق حاصل هو.

آسٽريا-هنگري جو نسلي نقشو، 1910ع

مختلف سماجي طبقن سان تعلق رکندڙ ڪيترن ئي آسٽريائي جرمنن، جن ۾ جارج ريٽر فون شونيرر پڻ شامل هو، آسٽريائي جرمنن ۾ جرمن نسلي سڃاڻپ مضبوط ڪرڻ ۽ آسٽريا کي جرمنيءَ سان ملائڻ (آنشلوس) جي اميد سان پين-جرمنزم جي ڀرپور حمايت ڪئي.[48] ڪارل لوئيگر جهڙن ڪجهه آسٽريائين پڻ پنهنجي سياسي مقصدن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ پين-جرمنزم کي عواميت پسنديءَ جي هڪ صورت طور استعمال ڪيو. جيتوڻيڪ بسمارڪ جي پاليسين آسٽريا ۽ آسٽريائي جرمنن کي جرمنيءَ کان ٻاهر رکيو، تڏهن به ڪيترائي آسٽريائي پين-جرمن قومپرست کيس پنهنجو مثالي اڳواڻ سمجهندا هئا. اهي جرمن شهنشاهه ولهيلم پهرئين جي پسنديده گل طور مشهور نيرا ڪارن فلاور پنهنجن ڪوٽن جي بٽڻن ۾ لڳائيندا هئا ۽ جرمن قومي رنگن، ڪاري، ڳاڙهي ۽ پيلي، جون نشانيون پڻ پائيندا هئا. آسٽريائي اسڪولن ۾ انهن ٻنهي نشانين تي عارضي پابندي به لڳائي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن کي گهڻ نسلي سلطنت خلاف ناراضگيءَ جي اظهار طور استعمال ڪيو ويندو هو.[49]

آسٽريا کي جرمنيءَ کان ڌار رکڻ سبب ڪيترن آسٽريائين لاءِ قومي سڃاڻپ جو مسئلو پيدا ٿيو. ان صورتحال بابت سوشل ڊيموڪريٽ اڳواڻ اوٽو بائوئر چيو تہ اها ”اسان جي آسٽريائي ۽ جرمن ڪردار وچ ۾ ڇڪتاڻ“ هئي.[50] آسٽريا-هنگري سلطنت ۾ آسٽريائي جرمنن ۽ ٻين نسلي گروهن وچ ۾ پڻ ڇڪتاڻ موجود هئي. ڪيترائي آسٽريائي، خاص طور پين-جرمن تحريڪن سان لاڳاپيل ماڻهو، جرمن نسلي سڃاڻپ کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جا حامي هئا ۽ اميد رکندا هئا تہ سلطنت جي خاتمي کان پوءِ آسٽريا جو جرمنيءَ سان الحاق ممڪن ٿي سگهندو.[51]

ڪيترن آسٽريائي پين-جرمن قومپرستن وزيراعظم ڪازيمير ڪائونٽ باديني جي 1897ع واري ٻوليءَ بابت فرمان خلاف سخت احتجاج ڪيو. ان فرمان تحت بوهيميا ۾ جرمن ۽ چيڪ ٻولين کي گڏيل سرڪاري ٻولين جو درجو ڏنو ويو ۽ نون سرڪاري عملدارن لاءِ ٻنهي ٻولين ۾ رواني لازمي قرار ڏني وئي. عملي طور ان جو مطلب اهو هو تہ سرڪاري ملازمتن ۾ چيڪ ماڻهن جي ڀرتيءَ جا امڪان وڌيڪ ٿي ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ وچولي طبقي جا گهڻا چيڪ جرمن ٻولي ڳالهائي سگهندا هئا، جڏهن تہ جرمن ٻولي ڳالهائيندڙن ۾ چيڪ ٻولي ڄاڻندڙن جو تناسب گهٽ هو. الٽرامونٽين ڪيٿولڪ سياستدانن ۽ پادرين طرفان هن سڌاري جي حمايت جي ردعمل ۾ روم کان پري تحريڪ شروع ٿي، جنهن جي شروعات شونيرر جي حامين ڪئي ۽ جنهن ”جرمن“ عيسائين کي رومن ڪيٿولڪ چرچ ڇڏڻ جي اپيل ڪئي.[52]

20هين صديءَ جي شروعات

سنواريو

عثماني سلطنت ۾ ٻئي آئيني دور جي شروعات کان پوءِ، آسٽريا-هنگري ان موقعي مان فائدو وٺندي 1908ع ۾ بوسنيا ۽ هرزيگووينا کي پنهنجي سلطنت ۾ ضم ڪري ڇڏيو.[53] 1914ع ۾ سراييوو ۾ بوسنيائي سرب گاوريلو پرنسپ هٿان آرچڊيوڪ فرانز فرڊيننڊ جي قتل[54] کي آسٽريا جي اهم سياستدانن ۽ فوجي جنرلن شهنشاهه کي سربيا خلاف جنگ جو اعلان ڪرڻ لاءِ قائل ڪرڻ جي بنياد طور استعمال ڪيو. ان فيصلي پهرين مهاڀاري جنگ شروع ٿيڻ جي خطري کي وڌايو ۽ نيٺ جنگ ڇڙي پئي، جنهن جي پڄاڻيءَ تي آسٽريا-هنگري سلطنت ٽٽي وئي. پهرين مهاڀاري جنگ ۾ ڏهه لک کان وڌيڪ آسٽريا-هنگري فوجي مارجي ويا.[55]

1918ع ۾ جرمن-آسٽريا پاران دعويٰ ڪيل جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ صوبا. بعد ۾ قائم ٿيل آسٽريا جي ٻي جمهوريه جي سرحد ڳاڙهي ليڪ سان ڏيکاريل آهي.

21 آڪٽوبر 1918ع تي شاهي آسٽريا جي پارليامينٽ رائخسراٽ جا چونڊيل جرمن ميمبر ويانا ۾ گڏ ٿيا ۽ جرمن-آسٽريا جي عارضي قومي اسيمبلي (Provisorische Nationalversammlung für Deutschösterreich) قائم ڪيائون. 30 آڪٽوبر تي اسيمبليءَ شٽاٽسراٽ نالي حڪومت مقرر ڪري جرمن-آسٽريا جي جمهوريه قائم ڪئي. شهنشاهه هن نئين حڪومت کي اٽليءَ سان رٿيل جنگبندي بابت فيصلي ۾ شريڪ ٿيڻ جي دعوت ڏني، پر حڪومت ان معاملي ۾ حصو وٺڻ کان پاسو ڪيو.[56]

نتيجي طور 3 نومبر 1918ع تي جنگ جي خاتمي جي ذميواري رڳو شهنشاهه ۽ سندس حڪومت تي رهي. 11 نومبر تي شهنشاهه، پراڻي ۽ نئين حڪومتن جي وزيرن جي صلاح تي، اعلان ڪيو تہ هو هاڻي رياستي معاملن ۾ حصو نه وٺندو. 12 نومبر تي جرمن-آسٽريا قانوني طور پاڻ کي جمهوري جمهوريه ۽ نئين جرمن جمهوريه جو حصو قرار ڏنو. 10 نومبر 1920ع تي منظور ٿيل آئين تحت شٽاٽسراٽ جو نالو بدلائي بُنڊس ريگيرونگ (وفاقي حڪومت) ۽ نيشنل فرزاملونگ جو نالو نيشنل راٽ (قومي ڪائونسل) رکيو ويو.[57]

1919ع جي سينٽ جرمين جي معاهدي (۽ هنگري لاءِ 1920ع جي ٽريانون جي معاهدي) وچ يورپ جي انهيءَ نئين سياسي بندوبست جي تصديق ۽ استحڪام ڪيو، جيڪو وڏي حد تائين نومبر 1918ع ۾ وجود ۾ اچي چڪو هو. ان بندوبست تحت نيون رياستون قائم ٿيون ۽ موجوده رياستن جون سرحدون تبديل ڪيون ويون. آسٽريا-هنگري جا جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ آسٽريائي علائقا محدود ٿي هڪ ننڍڙي رياست، جرمن-آسٽريا جي جمهوريه (جرمن: Republik Deutschösterreich)، تائين رهجي ويا؛ البت گهڻو ڪري جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ ڏکڻ ٽيرول ان ۾ شامل نه ڪيو ويو.[58][59][60]

آسٽريا جي جرمنيءَ سان الحاق جي خواهش ان وقت آسٽريا ۽ جرمني ٻنهي جي مختلف سماجي طبقن ۾ وڏي پيماني تي موجود هئي.[61] 12 نومبر تي جرمن-آسٽريا کي جمهوريه قرار ڏنو ويو ۽ سوشل ڊيموڪريٽ ڪارل رينر کي عارضي چانسلر مقرر ڪيو ويو. ساڳئي ڏينهن تيار ڪيل عارضي آئين جي شق 1 ۾ چيو ويو تہ ”جرمن-آسٽريا هڪ جمهوري جمهوريه آهي“، جڏهن تہ شق 2 ۾ چيو ويو تہ ”جرمن-آسٽريا جرمن رائخ جو اڻٽٽ حصو آهي“.[62] سينٽ جرمين جي معاهدي ۽ ورسائي جي معاهدي آسٽريا ۽ جرمنيءَ جي اتحاد تي واضح پابندي لاڳو ڪئي.[63][64] انهن معاهدن جرمن-آسٽريا کي پنهنجو نالو بدلائي ”آسٽريا جي جمهوريه“ رکڻ لاءِ پڻ پابند ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ پهرين آسٽريائي جمهوريه وجود ۾ آئي.[65][66]

30 لک کان وڌيڪ جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ آسٽريائي نئين آسٽريائي جمهوريه جي سرحدن کان ٻاهر رهجي ويا ۽ نئين قائم ٿيل يا وڌايل رياستن چيڪوسلوواڪيا، يوگوسلاويا، هنگري ۽ اٽليءَ ۾ اقليتن جي حيثيت سان رهڻ لڳا.[67] انهن علائقن ۾ ڏکڻ ٽيرول ۽ جرمن بوهيميا پڻ شامل هئا. جرمن بوهيميا ۽ سوڊيٽن لينڊ جي حيثيت بعد ۾ ٻي مهاڀاري جنگ کان اڳ ۽ ان دوران اهم سياسي مسئلو بڻجي وئي.[68]

آسٽريا ۽ يوگوسلاويا جي بادشاهت جي وچ واري سرحد جو فيصلو آڪٽوبر 1920ع ۾ ٿيل ڪارينٿيا ريفرنڊم ذريعي ڪيو ويو. ان جي نتيجي ۾ اڳوڻي آسٽريا-هنگري تاجي علائقي ڪارينٿيا جو وڏو حصو آسٽريا کي مليو. اهڙيءَ ريت ٻنهي ملڪن جي سرحد ڪاراونڪس جبلن جي قطار تي مقرر ٿي، جڏهن تہ سلووين آباديءَ جو هڪ وڏو حصو آسٽريا اندر رهجي ويو.

جنگين جي وچ وارو دور ۽ ٻي عالمي جنگ

سنواريو

جنگ کان پوءِ مهانگائي سبب ڪروني، جيڪا اڃا تائين آسٽريا جي ڪرنسي هئي، جي قدر گهٽجڻ شروع ٿي. 1922ع جي سرءُ ۾ آسٽريا کي قومن جي ليگ جي نگرانيءَ هيٺ هڪ بين الاقوامي قرض ڏنو ويو.[69] هن قرض جو مقصد ملڪ کي ڏيوالپڻي کان بچائڻ، ڪرنسي کي مستحڪم ڪرڻ ۽ آسٽريا جي مجموعي معاشي حالت بهتر ڪرڻ هو. قرض جي شرطن سبب آسٽريا جي اقتصادي پاليسين تي قومن جي ليگ جي نگراني وڌي وئي. 1925ع ۾ آسٽريائي شلنگ متعارف ڪرايو ويو، جنهن ڪروني کي 10,000:1 جي شرح سان بدلائي ڇڏيو. ان جي استحڪام سبب ان کي بعد ۾ ”الپائن ڊالر“ جو لقب ڏنو ويو. 1925ع کان 1929ع تائين معيشت ٿوري عرصي لاءِ بهتر رهي، پر بليڪ ٽيوزڊي کان پوءِ شديد بحران جي ويجهو پهچي وئي.

پهرين آسٽريائي جمهوريه 1933ع تائين قائم رهي، جڏهن چانسلر اينگلبرٽ ڊولفُس، جنهن عمل کي هن ”پارليامينٽ جو پاڻمرادو خاتمو“ سڏيو، هڪ آمرانه نظام قائم ڪيو جيڪو اطالوي فاشزم ڏانهن مائل هو.[70][71] ان وقت جون ٻه وڏيون سياسي قوتون، سوشل ڊيموڪريٽ ۽ قدامت پسند، پنهنجون نيم فوجي تنظيمون رکنديون هيون.[72] سوشل ڊيموڪريٽن جي ريپبليڪانيشر شوتس بُنڊ کي غيرقانوني قرار ڏنو ويو، پر اها اڃا تائين سرگرم هئي،[72] ۽ 12 کان 15 فيبروري 1934ع تائين آسٽريائي گهرو ويڙهه ٿي.[70][71][73]

فيبروري 1934ع ۾ شوتس بُنڊ جي ڪيترن ميمبرن کي ڦاسي ڏني وئي،[74] سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽي تي پابندي لڳائي وئي ۽ ان جا ڪيترائي ميمبر قيد ٿيا يا ملڪ ڇڏڻ تي مجبور ٿيا.[73] 1 مئي 1934ع تي آسٽروفاشسٽن نئون آئين (Maiverfassung) نافذ ڪيو، جنهن ڊولفُس جي اختيارن کي وڌيڪ مضبوط ڪيو، پر 25 جولاءِ تي هو آسٽريائي نازين جي جولاءِ پُچ واري بغاوت جي ڪوشش دوران قتل ڪيو ويو.[75][76]

ايڊولف هٽلر 1938ع ۾ ويانا جي هيلڊن پلاٽس ۾ تقرير ڪندي

سندس جانشين ڪرٽ شوشنيگ آسٽريا کي هڪ ”جرمن رياست“ سمجهندو هو ۽ آسٽريائين کي ”بهتر جرمن“ قرار ڏيندو هو، پر هو آسٽريا جي آزادي برقرار رکڻ جو حامي هو.[77] هن 9 مارچ 1938ع تي اعلان ڪيو تہ آسٽريا جي جرمنيءَ کان آزاديءَ بابت ريفرينڊم 13 مارچ تي ڪرايو ويندو.

نازي حڪمراني

سنواريو

12 مارچ 1938ع تي آسٽريائي نازين حڪومت تي قبضو ڪري ورتو، جڏهن تہ جرمن فوجون ملڪ ۾ داخل ٿي ويون، جنهن سبب شوشنيگ جو ريفرينڊم نه ٿي سگهيو.[78] 13 مارچ 1938ع تي آسٽريا جو جرمنيءَ سان آنشلوس، يعني الحاق، سرڪاري طور اعلان ڪيو ويو. ٻن ڏينهن کان پوءِ آسٽريا ڄائو ايڊولف هٽلر ويانا جي هيلڊن پلاٽس ۾ پنهنجي وطن جي ”باقي جرمن رائخ سان ٻيهر اتحاد“ جو اعلان ڪيو. اپريل 1938ع ۾ هڪ ريفرينڊم ڪرايو ويو، جنهن ذريعي جرمنيءَ سان الحاق جي تصديق ڪئي وئي.

10 اپريل 1938ع تي جرمنيءَ ۾، جنهن ۾ تازو ضم ڪيل آسٽريا پڻ شامل هو، پارلياماني چونڊون ڪرايون ويون. اهي نازي حڪمرانيءَ هيٺ رائخسٽيگ جون آخري چونڊون هيون ۽ عملي طور هڪ سوال واري ريفرينڊم جي صورت ۾ هيون، جنهن ۾ ووٽرن کان 813 ميمبرن واري رائخسٽيگ لاءِ نازي پارٽيءَ جي هڪ ئي فهرست ۽ آسٽريا جي الحاق بابت منظوري پڇي وئي. يهودين، روما ۽ سنتي ماڻهن کي ووٽ ڏيڻ جي اجازت نه هئي.[79] سرڪاري انگن موجب ٽرن آئوٽ 99.5٪ هو ۽ 98.9٪ ووٽن ”ها“ ۾ وڌا. آسٽريا ۾ 4,484,475 اهل ووٽرن مان سرڪاري طور 99.71٪ ووٽنگ ۾ حصو ورتو ۽ 99.73٪ ووٽ الحاق جي حق ۾ هئا.[80] جيتوڻيڪ آسٽريا جي ڪيترن علائقن ۾ آنشلوس جي حمايت موجود هئي، پر جرمن فوجن جو هر هنڌ هڪجهڙي جوش سان استقبال نه ٿيو، خاص طور ويانا ۾، جتي آسٽريا جي سڀ کان وڏي يهودي آبادي رهندي هئي.[81] تنهن هوندي به، پروپيگنڊا، دٻاءَ ۽ نتيجن ۾ هٿ چراند جي باوجود، آنشلوس لاءِ حقيقي ۽ وڏي حمايت پڻ موجود هئي،[82] ڇاڪاڻ⁠تہ آسٽريا ۽ جرمنيءَ جي ڪيترن جرمنن ان کي سڀني جرمنن جي هڪ رياست ۾ دير سان ٿيندڙ اتحاد جي مڪمل ٿيڻ طور ڏٺو.[83]

1941ع ۾ آسٽريا، جڏهن ان کي ”اوستمارڪ“ سڏيو ويندو هو

13 مارچ 1938ع تي آسٽريا ٽئين رائخ ۾ ضم ٿي ويو ۽ هڪ آزاد ملڪ طور وجود وڃائي ويٺو. آسٽريائي يهودين جي ملڪيت جي آريائيزيشن مارچ جي وچ ڌاري ئي شروع ٿي وئي. شروعاتي مرحلي کي ”جهنگلي“ يعني غيرقانوني آريائيزيشن چيو ويندو هو، پر جلد ئي ان کي قانوني ۽ بيوروڪريٽڪ طريقي سان منظم ڪيو ويو ته جيئن يهودي شهرين جي ملڪيت ضبط ڪري سگهجي. ان وقت ايڊولف آئخمان، جيڪو آسٽريا ۾ وڏو ٿيو هو، ويانا موڪليو ويو ۽ يهودين جي ايذاءَ ۽ جلاوطنيءَ جي ڪارروائين ۾ شامل ڪيو ويو. نومبر 1938ع جي پوگروم، جنهن کي ”ڪرسٽال ناخت“ پڻ چيو وڃي ٿو، دوران ويانا، ڪلاگنفرٽ، لنز، گراز، سالزبرگ، انسبرڪ ۽ لوئر آسٽريا جي ڪيترن شهرن ۾ يهودين ۽ يهودي ادارن، جن ۾ عبادتگاهون به شامل هيون، تي تشدد وارا حملا ڪيا ويا.[84][85][86][87][88]

اوٽو فون هابسبرگ، جيڪو نازين جو سخت مخالف ۽ آسٽريا-هنگري جو آخري ولي عهد هو، ان وقت بيلجيم ۾ هو. شوشنيگ کيس ڪجهه حد تائين بادشاهتي متبادل طور به ڏسندو هو. اوٽو آنشلوس جي کليل مخالفت ڪئي، جنهن سبب نازي حڪومت کيس گهربل شخص قرار ڏنو، سندس ملڪيت ضبط ٿيڻ واري هئي ۽ گرفتار ٿيڻ جي صورت ۾ کيس فوري طور قتل ڪرڻ جو خطرو هو.[89] 1938ع ۾ نازين آسٽريا جو نالو بدلائي ”اوستمارڪ“ رکيو،[78] جيڪو 1942ع تائين استعمال ٿيندو رهيو، ان کان پوءِ ان کي ”الپائن ۽ ڊينيوب رائخسگائو“ (Alpen-und Donau-Reichsgaue) سڏيو ويو.[90][91]

جيتوڻيڪ ٽئين رائخ جي ڪل آباديءَ ۾ آسٽريائين جو حصو فقط 8٪ هو،[92] پر ڪيترائي اهم نازي اڳواڻ آسٽريا ڄاوا هئا، جن ۾ ايڊولف هٽلر، ارنسٽ ڪالٽنبرونر، آرتھر زائس-انڪوارٽ، فرانز شٽانگل، الوئيس برونر، فريڊرڪ رائنر ۽ اوڊيلو گلوبوچنڪ شامل هئا.[93] ايس ايس جي ميمبرن مان 13٪ کان وڌيڪ ۽ نازي قتل گاهه ڪئمپن جي عملي مان 40٪ تائين آسٽريائي هئا.[92] رائخسگائو ۾، مرڪزي مائوٿاوزن حراستي ڪئمپ کان سواءِ، سڀني صوبن ۾ ڪيترائي ذيلي ڪئمپ هئا، جتي يهودين ۽ ٻين قيدين کي قتل، تشدد ۽ جبري محنت لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو.[94] ان وقت علائقو اتحادي هوائي جهازن جي شروعاتي ڪارروائيءَ جي حد کان ٻاهر هجڻ سبب هٿيارن جي صنعت وڏي پيماني تي وڌائي وئي، جنهن ۾ حراستي ڪئمپن جي قيدين کان جبري محنت ڪرائي ويندي هئي؛ خاص طور جنگي جهازن، ٽينڪن ۽ ميزائلن جي پيداوار ۾.[95][96][97]

آسٽريائي مزاحمت جا گهڻا گروهه جلد ئي گيسٽاپو هٿان ٽوڙيا ويا. ڪارل بوريان جي گروهه جا ويانا ۾ گيسٽاپو جي مرڪزي دفتر کي ڌماڪي سان اڏائڻ جا منصوبا ظاهر ٿي ويا،[98] پر بعد ۾ ڦاسي ڏنل پادري هائنريخ مائير جي اڳواڻيءَ وارو اهم مزاحمتي گروهه اتحادين سان رابطو قائم ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. هن نام نهاد مائير-ميسنر گروهه اتحادين کي انهن هٿيارن جي ڪارخانن بابت ڄاڻ موڪلي، جتي وي-1 اڏامندڙ بم، وي-2 راڪيٽ، ٽائيگر ٽينڪ ۽ جهاز جهڙوڪ ميسرشميٽ بي ايف 109 ۽ ميسرشميٽ مي 163 ڪوميٽ تيار ٿيندا هئا. اها ڄاڻ آپريشن ڪراس بو ۽ آپريشن هائڊرا جي ڪاميابيءَ لاءِ اهم هئي، جيڪي آپريشن اوورلارڊ کان اڳ جون ڪارروايون هيون. آمريڪي ڳجهي اداري او ايس ايس سان رابطي ۾ رهندڙ هن گروهه جلد ئي وڏي پيماني تي ٿيندڙ قتلن ۽ حراستي ڪئمپن، جهڙوڪ آشويٽس، بابت پڻ معلومات فراهم ڪئي. گروهه جو مقصد نازي جرمنيءَ کي جلد کان جلد جنگ هارائڻ تي مجبور ڪرڻ ۽ هڪ آزاد آسٽريا ٻيهر قائم ڪرڻ هو.[99][100][101]

1945ع ۾ مائوٿاوزن حراستي ڪئمپ جي آزادي

اتحادي قبضي وارو دور

سنواريو

13 اپريل 1945ع تي سوويت ويانا مهم دوران ويانا تي قبضو ٿي ويو، جيڪو ٽئين رائخ جي مڪمل خاتمي کان ٿورو اڳ ٿيو. حملي آور اتحادي طاقتن، خاص طور آمريڪين، هڪ مفروضي ”الپائن قلعي واري آپريشن“ جي امڪان بابت منصوبابندي ڪئي هئي، جنهن تحت نازي قيادت جي آخري مزاحمتي مرڪز جو وڏو حصو آسٽريا جي اوڀر الپس جي جبلن ۾ قائم ٿيڻ جو انديشو هو. پر ٽئين رائخ جي تيزيءَ سان خاتمي سبب اهڙو منصوبو عملي صورت اختيار نه ڪري سگهيو.

ڪارل رينر ۽ ايڊولف شيرف (آسٽريا جي سوشلسٽ پارٽي)، ليوپولڊ ڪنشڪ (ڪرسچن سوشل پارٽي) ۽ يوهان ڪوپلينيگ (آسٽريا جي ڪميونسٽ پارٽي) 27 اپريل 1945ع تي آزاديءَ جي اعلان ذريعي آسٽريا جي ٽئين رائخ کان علحدگيءَ جو اعلان ڪيو ۽ ساڳئي ڏينهن ويانا ۾ رياستي چانسلر رينر جي سربراهيءَ هيٺ عبوري حڪومت قائم ڪئي. ان قدم کي فاتح ڳاڙهي فوج جي منظوري حاصل هئي ۽ جوزف اسٽالن پڻ ان جي پٺڀرائي ڪئي.[102] هن تاريخ کي سرڪاري طور ٻي جمهوريه جي پيدائش جو ڏينهن پڻ چيو وڃي ٿو. اپريل جي آخر تائين اولهه ۽ ڏکڻ آسٽريا جو گهڻو حصو اڃا نازي قبضي هيٺ هو. 1 مئي 1945ع تي 1920ع وارو وفاقي آئيني قانون، جيڪو آمر ڊولفُس 1 مئي 1934ع تي ختم ڪيو هو، ٻيهر نافذ قرار ڏنو ويو. 1939ع کان 1945ع تائين آسٽريا جي فوجي فوتگين جو ڪل انگ 260,000 هو.[103] هولوڪاسٽ دوران مارجي ويل يهودي آسٽريائين جو ڪل انگ لڳ ڀڳ 65,000 هو.[104] لڳ ڀڳ 140,000 يهودي آسٽريائي 1938ع–1939ع دوران ملڪ ڇڏي ڀڄي ويا هئا. هزارين آسٽريائين سنگين نازي ڏوهن ۾ حصو ورتو؛ رڳو مائوٿاوزن-گوسن حراستي ڪئمپ ۾ ئي لکين ماڻهو مارجي ويا. هن حقيقت کي چانسلر فرانز ورانٽسڪي 1992ع ۾ سرڪاري طور تسليم ڪيو.

ويانا ۾ گڏيل قومن جي آفيس

اتحادي قبضي هيٺ آسٽريا کي ٻي عالمي جنگ کان پوءِ مختلف فوجي قبضي وارن علائقن ۾ ورهايو ويو. ملڪ جو انتظام آسٽريا لاءِ اتحادي ڪميشن هلائيندي هئي.[105] 1943ع جي ماسڪو اعلان ۾ طئي ڪيل اصولن موجب اتحادين آسٽريا سان جرمنيءَ جي ڀيٽ ۾ ڪجهه مختلف طريقي سان ورتاءُ ڪيو.[102]

سوشل ڊيموڪريٽن، قدامت پسندن ۽ ڪميونسٽن تي ٻڌل آسٽريائي حڪومت ويانا ۾ قائم هئي، جيڪو سوويت قبضي واري علائقي سان گهيريل هو. اتحادين آڪٽوبر 1945ع ۾ هن حڪومت کي تسليم ڪيو، جيتوڻيڪ اهو خدشو موجود هو تہ ڪارل رينر اسٽالن جو حامي يا تابع ٿي سگهي ٿو.[106] 26 جولاءِ 1946ع تي آسٽريائي پارليامينٽ پهريون قومي ملڪيت ۾ وٺڻ وارو قانون منظور ڪيو، جنهن تحت لڳ ڀڳ 70 کاڻين ۽ صنعتي ادارن کي رياستي ملڪيت ۾ ورتو ويو. ملڪيت جي تحفظ ۽ اقتصادي منصوبابندي واري وزارت (Ministerium für Vermögenssicherung und Wirtschaftsplanung) وزير پيٽر ڪرائولانڊ (او وي پي) جي سربراهيءَ هيٺ قومي ملڪيت ۾ ورتل صنعتن جي نگراني ڪندي هئي.[107]

آزادي

سنواريو

15 مئي 1955ع تي ڪيترن سالن تائين هلندڙ ۽ سرد جنگ کان متاثر ڳالهين کان پوءِ آسٽريا، ٻي عالمي جنگ جي اتحادي طاقتن سان آسٽريائي رياستي معاهدو ڪري مڪمل آزادي ٻيهر حاصل ڪئي. 26 آڪٽوبر 1955ع تائين سموريون قبضي واريون فوجون ملڪ ڇڏي چڪيون هيون ۽ آسٽريا پارليامينٽ جي قانون ذريعي پنهنجي مستقل غيرجانبداري جو اعلان ڪيو.[108] اڄ اهو ڏينهن آسٽريا جو قومي ڏينهن ۽ سرڪاري موڪل آهي.[109]

ٽيرول جي حيثيت آسٽريا ۽ اٽلي وچ ۾ گهڻي عرصي تائين حل طلب مسئلو رهي. اڄ به آسٽريا جي شهرن ۾ لڳ ڀڳ 20 چوڪ ”Südtiroler Platz“، يعني ”ڏکڻ ٽيرول چوڪ“ جي نالي سان موجود آهن، جيڪي آسٽريا طرفان وڃايل سمجهيل علائقن جي ياد سان لاڳاپيل آهن. ڏکڻ ٽيرول جي آزاديءَ واري تحريڪ پاران 1950ع ۽ 1960ع واري ڏهاڪي ۾ دهشتگرد ڪاررواين جا واقعا دستاويز ٿيل آهن. بعد ۾ اطالوي مرڪزي حڪومت ٽيرول کي وڏي حد تائين خودمختياري ڏني.

آسٽريا 1995ع ۾ يورپي يونين جو ميمبر ٿيو ۽ 2007ع ۾ لزبن معاهدو صحيح ڪيو.

ٻي آسٽريائي جمهوريه جو سياسي نظام 1920ع ۽ 1929ع جي آئينن تي ٻڌل آهي، جيڪي 1945ع ۾ ٻيهر نافذ ڪيا ويا. هن نظام جي هڪ خاصيت پروپورٽس هئي، جنهن تحت سياسي اهميت وارا ڪيترائي عهدا آسٽريا جي سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽي (ايس پي او) ۽ آسٽريائي عوامي پارٽي (او وي پي) جي ميمبرن وچ ۾ تناسب سان ورهايا ويندا هئا.[110] لازمي رڪنيت واريون مفاد گروهي ”چيمبرون“، جهڙوڪ مزدورن، واپارين ۽ هارين جون تنظيمون، به تمام اثرائتيون ٿي ويون ۽ قانون سازيءَ جي عمل ۾ اڪثر انهن سان صلاح مشورو ڪيو ويندو هو؛ ان ڪري اهڙا قانون تمام گهٽ منظور ٿيندا هئا، جن بابت وسيع اتفاق راءِ موجود نه هجي.[111]

1945ع کان پوءِ رڳو ٻه ڀيرا هڪ پارٽيءَ تي ٻڌل حڪومت قائم ٿي: 1966ع–1970ع ۾ او وي پي ۽ 1970ع–1983ع ۾ ايس پي او. ٻين سڀني پارلياماني دورن ۾ يا تہ ايس پي او ۽ او وي پي جي وڏي اتحاد واري حڪومت يا انهن مان ڪنهن هڪ وڏي پارٽي ۽ هڪ ننڍي پارٽيءَ تي ٻڌل ”ننڍو اتحاد“ ملڪ تي حڪومت ڪندو رهيو.

ڪرٽ والڊهائيم، جيڪو اڳ گڏيل قومن جو سيڪريٽري جنرل رهي چڪو هو، 1986ع کان 1992ع تائين آسٽريا جو صدر رهيو. هو ٻي عالمي جنگ دوران ويرماخت جو آفيسر هو ۽ مٿس جنگي ڏوهن جا الزام لڳا.[112]

1994ع جي ريفرينڊم ۾ لڳ ڀڳ ٻه ٽين اڪثريت جي منظوري کان پوءِ ملڪ 1 جنوري 1995ع تي يورپي يونين جو ميمبر بڻيو.[113]

آسٽريا جي ٻن وڏين جماعتن، ايس پي او ۽ او وي پي، ملڪ جي فوجي غير وابستگيءَ جي مستقبل بابت مختلف موقف رکن ٿيون. ايس پي او عوامي طور غيرجانبداريءَ جي ڪردار جي حمايت ڪري ٿي،[114] جڏهن تہ او وي پي يورپي يونين جي سلامتي پاليسيءَ ۾ وڌيڪ گهري شموليت جي حمايت ڪري ٿي.[115] او وي پي جي ڪجهه سياستدانن، جهڙوڪ ويرنر فاسلابينڊ 1997ع ۾، مستقبل ۾ نيٽو جي رڪنيت جي امڪان کي به رد نه ڪيو.[116][117] عملي طور آسٽريا يورپي يونين جي گڏيل پرڏيهي ۽ سلامتي پاليسي ۾ حصو وٺي ٿو، امن قائم رکڻ ۽ امن سازيءَ وارن مشنن ۾ شامل ٿئي ٿو ۽ نيٽو جي ”امن لاءِ ڀائيواري“ پروگرام جو ميمبر آهي؛ ان مقصد لاءِ آئين ۾ پڻ لاڳاپيل تبديليون ڪيون ويون آهن.[118] ليختنشتائن جي 2011ع ۾ شينگن علائقي ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ آسٽريا جي ڪنهن به پاڙيسري ملڪ سان مستقل سرحدي چڪاس نه رهي.[119]

جاگرافي

سنواريو
آسٽريا جو ٽوپو گرافي وارو نقشو جنھن ۾ ھڪ لک کان مٿي آبادي وارا شھر ڏيکاريل

الپس واري علائقي ۾ واقع ھجڻ سبب آسٽريا گھڻي ڀاڱي جابلو ملڪ آھي[120] وچ اوڀر وارو الپس، اتر لائم اسٽون الپس ۽ ڏکڻ لائم اسٽون الپس جزوي طور تي آسٽريا ۾ واقع آھن. آسٽريا اتر ۾ °46 ۽ °49 ڊگرين جي وچ واري ويڪرائي ڦاڪ ۽ اوڀر ۾ °9 ۽ °18 ڊگرين جي وچ واري ڊگھائي ڦاڪ ۾ واقع آهي. آسٽريا کي پنجن علائقن ۾ ورھائي سگھجي ٿو جن ۾ سڀ کان وڏو علائقو ايسٽرن الپس وارو آھي جيڪو پوري ملڪ جي پکيڙ جو %62 آھي. الپس جبلن جي دامن وارو علائقو ۽ ڪارپيٿيائي جبل وارو علائقو جيڪو ڪل پکيڙ جو %12 سيڪڙو آھي. اوڀر پاسي واري جابلو دامن لڳ پئنوني واري ھيٺاھين ٻھراڙيءَ واري علائقي جي مدار جي پسگردائيءَ جيڪا پڻ ڪل پکيڙ جو %12 سيڪڙو آھي. اتر وارا جابلو علائقا جيڪي آسٽريا جي گرينائيٽ واري پليٽ سڏبا آهن جيڪي بوھيميائي جي وچولي ۾ واقع آھن جيڪي ڪل پکيڙ جو %10 سيڪڙو آھن. ھڪ علائقو ويانا واري طاس وارو آھي جيڪو ڪل پکيڙ جو 4 سيڪڙو آھي.

آبھوا

سنواريو
ڪوپن واري موسمي درجابندي وارو آسٽريا جو نقشو[121]

آسٽريا جو وڏو حصو ٿڌ يا ٽيمپريٽ موسم واري زون ۾ واقع آهي جتي اولھ جون گھم واريون ھوائون زور سان گھلن ٿيون. ملڪ جو ٽن جو چوٿون حصو الپس جبلن تي مشتمل آهي جنھن ڪري اتي الپائين موسم غالب آھي. سياري ۾ ھن ملڪ ۾ تمام گهڻي ٿڌ ٿئي ٿي (−10 کان 0° پد) ۽ اونھاري ۾ نسبتن اوچو پد رھندو آھي[122] ملڪ ۾ سڀ کان وڌيڪَ گرمي پد °40.5 گريڊ آگسٽ 2013 ۾ رڪارڊ ڪيو ويو ھو. باقي سراسري گرمي پد °20 جي وچ تائين رھندو آھي[123]

ڪوپن واري موسمي درجابندي مطابق آسٽريا جون موسمون مختلف قسمن جون آھن جن ۾ سامونڊي موسم، گھميل براعظمي موسم، سب آرڪٽڪ موسم، ٽونڊرا موسم ۽ آئس ڪيپ موسم شامل آهن[123][124][125]

حڪومت ۽ سياست

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا جي سياست
اليگزينڊر فان ڊير بيلن
اليگزينڊر فان ڊير بيلن
صدر
ڪرسچين اسٽوڪر
ڪرسچين اسٽوڪر
چانسلر
ويانا ۾ آسٽريائي پارليامينٽ جي عمارت

آسٽريا جي پارليامينٽ ملڪ جي گاديءَ ۽ سڀ کان وڏي آبادي واري شهر ويانا ۾ واقع آهي. آسٽريا 1920ع واري وفاقي آئيني قانون تحت هڪ وفاقي، نمائنده جمهوري جمهوريه بڻيو. نَوَ وفاقي رياستن تي ٻڌل ٻي جمهوريه جو سياسي نظام 1920ع جي آئين تي قائم آهي، جنهن ۾ 1929ع ۾ ترميمون ڪيون ويون ۽ جيڪو 1 مئي 1945ع تي ٻيهر نافذ ڪيو ويو.[126]

آسٽريا جو صدر رياست جو سربراهه آهي. صدر سڌي ريت عوامي اڪثريتي ووٽ سان چونڊيو ويندو آهي، ۽ جيڪڏهن ضرورت پوي تہ سڀ کان وڌيڪ ووٽ حاصل ڪندڙ اميدوارن وچ ۾ ٻيون چونڊون ڪرايون وينديون آهن. آسٽريا جو چانسلر حڪومت جو سربراهه آهي. چانسلر کي صدر مقرر ڪري ٿو ۽ کيس پارليامينٽ جي هيٺين ايوان ۾ پارٽين جي جوڙجڪ مطابق حڪومت ٺاهڻ جي ذميواري سونپي ويندي آهي.

حڪومت کي صدر جي فرمان ذريعي يا پارليامينٽ جي هيٺين ايوان، نيشنل راٽ، ۾ عدم اعتماد جي ووٽ ذريعي هٽائي سگهجي ٿو. آسٽريا ۾ صدر ۽ پارليامينٽ لاءِ ووٽ ڏيڻ اڳ لازمي هوندو هو، پر اها پابندي 1982ع کان 2004ع تائين مرحليوار ختم ڪئي وئي.[127]

آسٽريا جي پارليامينٽ ٻن ايوانن تي ٻڌل آهي. نيشنل راٽ جا 183 ميمبر هر پنجن سالن کان پوءِ عام چونڊن ذريعي چونڊيا ويندا آهن، سواءِ ان صورت جي جڏهن وفاقي صدر، وفاقي چانسلر جي تجويز تي، يا نيشنل راٽ پاڻ ايوان کي وقت کان اڳ ٽوڙي ڇڏي. 16 سالن کان وڌيڪ عمر وارو هر شهري ووٽ ڏيڻ جو حق رکي ٿو. ووٽ ڏيڻ جي عمر 2007ع ۾ 18 مان گهٽائي 16 سال ڪئي وئي.[128]

وفاقي چونڊن (Nationalratswahlen) ۾ تناسبي نمائندگيءَ تحت سيٽون حاصل ڪرڻ لاءِ سڀني پارٽين لاءِ عام چونڊ حد 4٪ ووٽ آهي، پر 43 علائقائي چونڊ تڪن مان ڪنهن هڪ ۾ سڌي سيٽ (Direktmandat) کٽڻ سان پڻ پارليامينٽ ۾ داخلا ممڪن آهي.

قانون سازيءَ جي عمل ۾ نيشنل راٽ غالب ايوان آهي. تنهن هوندي بہ مٿيون ايوان، بُنڊس راٽ، محدود ويٽو جو حق رکي ٿو. تقريباً سڀني حالتن ۾ نيشنل راٽ ساڳيو بل ٻيهر ووٽنگ ذريعي منظور ڪري سگهي ٿو؛ ان عمل کي Beharrungsbeschluss يعني ”اصرار وارو فيصلو“ چيو ويندو آهي. آئيني سڌارن جو جائزو وٺڻ لاءِ Österreich-Konvent نالي آئيني ڪنوينشن[129] 30 جون 2003ع تي گهرايو ويو، پر اهو اهڙي تجويز پيش ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو جيڪا آئيني ترميمن لاءِ گهربل نيشنل راٽ جي ٻه ٽين اڪثريت حاصل ڪري سگهي.

جتي ٻه ايواني پارليامينٽ ۽ حڪومت ترتيبوار قانون ساز ۽ انتظامي شاخون آهن، اتي عدالتون آسٽريائي رياست جي ٽئين شاخ آهن. آئيني عدالت کي سياسي نظام تي نمايان اثر حاصل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها آئين سان ٽڪراءَ ۾ ايندڙ قانونن ۽ ضابطن کي ڪالعدم قرار ڏئي سگهي ٿي. 1995ع کان يورپي عدالت انصاف يورپي يونين جي قانونن هيٺ ايندڙ معاملن ۾ آسٽريائي فيصلن کي رد ڪري سگهي ٿي. آسٽريا يورپي عدالت براءِ انساني حق جا فيصلا پڻ لاڳو ڪري ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انساني حقن بابت يورپي ڪنوينشن آسٽريا جي آئيني قانون جو حصو آهي.

2006ع کان پوءِ

سنواريو
بال هائوس پلاٽس تي وفاقي چانسلري

آڪٽوبر 2006ع جي عام چونڊن کان پوءِ آسٽريا جي سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽي (ايس پي او) سڀ کان وڏي جماعت بڻجي سامهون آئي، جڏهن تہ آسٽريائي عوامي پارٽي (او وي پي) ٻئي نمبر تي رهي ۽ پنهنجي اڳوڻي نتيجي جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ 8 سيڪڙو پوائنٽ وڃائي ويٺي.[130][131] سياسي صورتحال سبب ٻنهي وڏين جماعتن مان ڪا بہ ننڍين پارٽين سان مستحڪم اتحاد قائم نه ڪري سگهي. جنوري 2007ع ۾ او وي پي ۽ ايس پي او گڏجي الفرڊ گوزن بائوئر (ايس پي او) جي چانسلريءَ هيٺ وڏي اتحاد واري حڪومت قائم ڪئي. هي اتحاد 7 جولاءِ 2008ع تي ٽٽي ويو.[132]

سيپٽمبر 2008ع جي چونڊن ۾ ٻنهي وڏين جماعتن جي حمايت وڌيڪ گهٽجي وئي؛ ايس پي او کي 29.3٪ ۽ او وي پي کي 26.0٪ ووٽ مليا. ٻنهي ٻيهر اتحاد قائم ڪيو ۽ ويرنر فائمان (ايس پي او) چانسلر بڻيو (پهرين فائمان حڪومت). گرين پارٽي – گرين متبادل 11٪ ووٽن سان ٽئين نمبر تي رهي. سياسي ساڄي ڌر جون آسٽريا جي آزادي پارٽي (ايف پي او) ۽ فوت ٿيل يورگ هائڊر جي نئين پارٽي آسٽريا جي مستقبل لاءِ اتحاد جي حمايت وڌي، پر ٻنهي گڏجي 20٪ کان گهٽ ووٽ حاصل ڪيا. 11 آڪٽوبر 2008ع تي يورگ هائڊر هڪ ڪار حادثي ۾ فوت ٿي ويو.[133]

2013ع جي پارلياماني چونڊن ۾ سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽي 27٪ ووٽن سان 52 سيٽون، جڏهن تہ عوامي پارٽي 24٪ ووٽن سان 47 سيٽون حاصل ڪيون، ۽ گڏجي اڪثريت برقرار رکيائون. آزادي پارٽي 21٪ ووٽن سان 40 سيٽون حاصل ڪيون، جڏهن تہ گرين پارٽي 12٪ ووٽن سان 24 سيٽون ورتيون. ٻن نون جماعتن، اسٽرو ناخ ۽ نيوس، 10٪ کان گهٽ ووٽ حاصل ڪيا ۽ ترتيبوار 11 ۽ 9 سيٽون کٽيون.[134]

17 مئي 2016ع تي سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جو ڪرسچن ڪيرن نئين چانسلر طور حلف کنيو. هن قدامت پسند عوامي پارٽي (او وي پي) سان ”وڏي اتحاد“ واري حڪومت جاري رکي. هو اڳوڻي چانسلر ۽ ايس پي او اڳواڻ ويرنر فائمان جي استعيفيٰ کان پوءِ عهدي تي آيو.[135]

26 جنوري 2017ع تي اليگزينڊر فان ڊير بيلن آسٽريا جي صدر طور حلف کنيو. صدر جو عهدو گهڻو ڪري رسمي آهي، پر علامتي ۽ آئيني لحاظ کان اهم حيثيت رکي ٿو.[136]

2017ع جي بهار ۾ وڏي اتحاد جي خاتمي کان پوءِ آڪٽوبر 2017ع لاءِ وقت کان اڳ چونڊون سڏايون ويون. نئين نوجوان اڳواڻ سيباسٽيان ڪُرتس جي قيادت هيٺ آسٽريائي عوامي پارٽي (او وي پي) نيشنل ڪائونسل ۾ سڀ کان وڏي پارٽي بڻجي، 31.5٪ ووٽن ۽ 183 مان 62 سيٽن تي ڪاميابي حاصل ڪئي. سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽي (ايس پي او) 26.9٪ ووٽن ۽ 52 سيٽن سان ٻئي نمبر تي، جڏهن تہ آسٽريا جي آزادي پارٽي (ايف پي او) 26٪ ووٽن ۽ 51 سيٽن سان ٿوري فرق سان ٽئين نمبر تي رهي. نيوس 5.3٪ ووٽن ۽ 10 سيٽن سان چوٿين، جڏهن تہ پِلز پارٽي 4.4٪ ووٽن ۽ 8 سيٽن سان پهريون ڀيرو پارليامينٽ ۾ داخل ٿي. گرين پارٽي 3.8٪ ووٽن سان 4٪ واري حد پار نه ڪري سگهي ۽ پنهنجون سڀ 24 سيٽون وڃائي ويٺي.[137]

او وي پي ايف پي او سان اتحاد قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. نئين چانسلر سيباسٽيان ڪُرتس جي سربراهيءَ ۾ وچ ساڄي ڌر ۽ ساڄي ڌر جي عواميت پسند پارٽيءَ تي ٻڌل نئين حڪومت 18 ڊسمبر 2017ع تي حلف کنيو.[138] پر ”ابيزا“ بدعنواني اسڪينڊل کان پوءِ اتحادي حڪومت ختم ٿي وئي[139] ۽ 29 سيپٽمبر 2019ع تي نيون چونڊون ڪرايون ويون. انهن چونڊن ۾ او وي پي 37.5٪ ووٽن سان وڏي ڪاميابي حاصل ڪئي ۽ 13.9٪ ووٽ حاصل ڪندڙ گرين پارٽي سان اتحاد قائم ڪيو. سيباسٽيان ڪُرتس جي چانسلريءَ هيٺ اها حڪومت 7 جنوري 2020ع تي حلف کنيو.[140]

11 آڪٽوبر 2021ع تي بدعنواني اسڪينڊل سبب وڌندڙ دٻاءَ هيٺ چانسلر سيباسٽيان ڪُرتس استعيفيٰ ڏئي ڇڏي. او وي پي جي پرڏيهي وزير اليگزينڊر شالنبرگ سندس جانشين بڻيو، پر ٻن مهينن کان به گهٽ عرصي کان پوءِ شالنبرگ پڻ عهدو ڇڏي ڏنو. 6 ڊسمبر 2021ع تي ڪارل نيهمر چانسلر طور حلف کنيو، جنهن سان هو ٻن مهينن اندر آسٽريا جو ٽيون قدامت پسند چانسلر بڻيو. او وي پي ۽ گرين پارٽيءَ جو اتحاد جاري رهيو.[141]

29 سيپٽمبر 2024ع جي چونڊن کان پوءِ او وي پي، ايس پي او ۽ نيوس وچ ۾ اتحادي ڳالهيون ناڪام ٿي ويون، جنهن کان پوءِ نيهمر استعيفيٰ ڏني. اليگزينڊر شالنبرگ ٻيو ڀيرو عبوري چانسلر ٿيو. او وي پي ۽ ايف پي او وچ ۾ اتحاد ٺاهڻ جون ڪوششون پڻ ناڪام رهيون. آخرڪار او وي پي، ايس پي او ۽ نيوس وچ ۾ اتفاق ٿيو ۽ ڪرسچين اسٽوڪر (او وي پي) جي چانسلريءَ هيٺ اسٽوڪر حڪومت قائم ڪئي وئي.[142]

انتظامي ورهاست

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا جون رياستون

آسٽريا هڪ وفاقي جمهوريه آهي، جيڪا نَوَ رياستن (بُنڊَس لينڊَر) تي مشتمل آهي.[16] رياستن کي وڌيڪ ضلعن (بيٽسِرڪَه) ۽ قانوني شهرن (شٽاتوٽار شٽيٽَه) ۾ ورهايو ويو آهي. ضلعن کي اڳتي ميونسپلٽين (گَمائنڊَن) ۾ ورهايو ويو آهي. قانوني شهرن کي اهي اختيار حاصل آهن، جيڪي عام طور تي ضلعن ۽ ميونسپلٽين ٻنهي کي حاصل هوندا آهن. ويانا ان لحاظ کان منفرد آهي تہ اهو هڪ ئي وقت شهر ۽ رياست ٻئي آهي. يورپي ڪميشن جو ترجمي وارو ڊائريڪٽوريٽ جنرل رياستن لاءِ صوبا جو اصطلاح استعمال ڪري ٿو.


*رياست* *گادي*جو*هنڌ* پکيڙ

چورس ڪلوميٽر

 آبادي

(2017)

 گھاٽائي/چورس ڪلوميٽر GDP (يورو)(2012) GDP
في ڪس
برجنلينڊآئزن اسٽڊٽ 3,965291,94273.67.311 ارب25,600
ڪرينٿياڪليگنفرٽ 9,536561,07758.817.62 ارب31,700
لوئر آسٽرياسنڪٽ پولٽن 19,1781,665,75386.949.75 ارب30,800
سلزبرگسلزبرگ 7,154549,26376.823.585 ارب44,500
اسٽيرياگراتس 16,4011,237,29875.440.7 ارب33,600
ٽرولانسبروڪ 12,648746,15359.028.05 ارب39,400
اپر آسٽريالنز 11,9821,465,045122.353.86 ارب38,000
ويانا 4151,867,5824,50081.77 ارب
وورارلبرگبريگنز 2,601388,752149.523.59 ارب58,300
[143][144]

پرڏيهي لاڳاپا

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا جا پرڏيهي لاڳاپا
يورپي پارليامينٽ؛ آسٽريا يورپي يونين جي 27 ميمبر ملڪن مان هڪ آهي.

1955ع واري آسٽريا جي رياستي معاهدي، ٻي عالمي جنگ کان پوءِ آسٽريا تي قبضي جو خاتمو آندو ۽ آسٽريا کي هڪ آزاد ۽ خودمختيار رياست طور تسليم ڪيو. 26 آڪٽوبر 1955ع تي وفاقي اسيمبلي هڪ آئيني شق منظور ڪئي، جنهن تحت ”آسٽريا پنهنجي آزاد مرضيءَ سان پنهنجي دائمي غيرجانبداريءَ جو اعلان ڪري ٿو“. هن قانون جي ٻئي حصي موجب، ”آسٽريا مستقبل ۾ ڪنهن به فوجي اتحاد ۾ شامل نہ ٿيندو ۽ پنهنجي سرزمين تي ڪنهن بہ پرڏيهي فوجي اڏي جي قيام جي اجازت نہ ڏيندو“. ان کان پوءِ آسٽريا پنهنجي پرڏيهي پاليسيءَ کي غيرجانبداريءَ جي اصول تي ترتيب ڏنو، جيتوڻيڪ ان جي غيرجانبداري سوئٽزرلينڊ جي غيرجانبداريءَ کان ڪافي مختلف رهي آهي.[145]

سوويت يونين جي خاتمي کان پوءِ آسٽريا پنهنجي غيرجانبداريءَ جي تشريح تي ٻيهر غور ڪرڻ شروع ڪيو. 1991ع ۾ هن گڏيل قومن جي منظوريءَ سان عراق خلاف ڪيل ڪارروائيءَ لاءِ پنهنجي فضائي حدن مان گذرڻ جا حق ڏنا. 1995ع کان وٺي آسٽريا يورپي يونين جي گڏيل پرڏيهي ۽ سلامتي پاليسيءَ ۾ پڻ حصو وٺندو رهيو آهي. ساڳئي سال آسٽريا نيٽو جي امن لاءِ ڀائيواري پروگرام ۾ شامل ٿيو؛ البت هن اهو قدم روس جي پروگرام ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ کنيو. ان کان پوءِ آسٽريا بوسنيا ۾ امن قائم رکڻ وارين مهمن ۾ پڻ حصو ورتو. ان دوران، 1955ع جي غيرجانبداريءَ بابت آئيني قانون جو اهو حصو مڪمل طور برقرار رهيو، جنهن تحت آسٽريا جي سرزمين تي پرڏيهي فوجي اڏن جي قيام جي اجازت نہ آهي.[146]

آسٽريا جوهري هٿيارن جي پابنديءَ واري گڏيل قومن جي معاهدي تي پڻ صحيح ڪئي آهي.[147] ان معاهدي جي نيٽو جي سمورن ميمبر ملڪن مخالفت ڪئي هئي.[148]

فوج

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا جون هٿياربند فوجون
وفاقي دفاع واري وزارت جو صدر دفتر روسائوئر ڪازرني، ويانا ۾

آسٽريا جي هٿياربند فوجن (آسٽريائي جرمن: بُنڊس‌هير) جي افرادي قوت جو دارومدار گهڻو ڪري لازمي فوجي ڀرتي تي آهي.[149] ارڙهن سالن جي عمر کي پهتل ۽ فوجي خدمت لاءِ موزون قرار ڏنل سڀني مردن لاءِ ڇهن مهينن جي لازمي فوجي خدمت ڪرڻ ضروري آهي، جنهن کان پوءِ اٺن سالن تائين رزرو فوجي خدمت جي ذميواري هوندي آهي. سورهن سالن جي عمر کان مرد ۽ عورتون ٻئي رضاڪاراڻي خدمت لاءِ اهل آهن.[16] ضميري بنيادن تي فوجي خدمت کان انڪار قانوني طور قبول ٿيل آهي، ۽ جيڪي ماڻهو اهو حق استعمال ڪن ٿا تن لاءِ ان جي بدران نوَ مهينن جي منظم شهري خدمت ڪرڻ لازمي آهي. 1998ع کان وٺي رضاڪار عورتن کي پيشور فوجي بڻجڻ جي اجازت ڏني وئي آهي.

بُنڊس‌هير جا مکيه شعبا گڏيل فوجون (اشٽرائٽ‌ڪريفٽي‌فيورُنگس‌ڪمانڊو، ايس ڪي ايف يو ڪي ڊي او) آهن، جن ۾ زميني فوجون (لانڊ‌اشٽرائٽ‌ڪريفٽي)، هوائي فوجون (لُفٽ‌اشٽرائٽ‌ڪريفٽي)، بين الاقوامي مهمون (اِنٽرنيشنالي آئنسَيٽسي) ۽ خاص فوجون (شپيٽسيال‌آئنسَيٽس‌ڪريفٽي) شامل آهن. انهن کان سواءِ گڏيل مهمي سهائتا ڪمان (ڪمانڊو آئنسَيٽس‌اُنٽرشٽُٽسُنگ؛ ڪي ڊي او اي يو) ۽ گڏيل ڪمان سهائتا مرڪز (فيورُنگس‌اُنٽرشٽُٽسُنگس‌سينٽرم؛ ايف يو يو زيڊ) پڻ شامل آهن. آسٽريا هڪ سامونڊي ڪناري کان محروم ملڪ آهي، تنهنڪري ان وٽ ڪا بہ بحري فوج ناهي.

هڪ غيرجانبدار ملڪ جي حيثيت سان آسٽريا جو دفاع گڏيل قومن جي امن قائم رکڻ واري مهارت ۽ مهمن تي ڌيان ڏئي ٿو، جيئن هن تصوير ۾ يونيفل ڏيکاريل آهي.

2012ع ۾ آسٽريا جا دفاعي خرچ ان جي مجموعي گهرو پيداوار جو لڳ ڀڳ 0.8 سيڪڙو هئا. فوج ۾ هن وقت لڳ ڀڳ 26,000[150] فوجي آهن، جن مان لڳ ڀڳ 12,000 لازمي ڀرتيءَ هيٺ آيل فوجي آهن. رياست جي سربراهه جي حيثيت سان آسٽريا جو صدر رسمي طور هٿياربند فوجن جو سپريم ڪمانڊر آهي. آسٽريا جي هٿياربند فوجن جي ڪمان دفاع واري وزير وٽ هوندي آهي، مئي 2020ع مطابق اهو عهدو ڪلاوڊيا ٽانر وٽ آهي.

سرد جنگ جي خاتمي کان پوءِ، ۽ خاص طور تي آسٽريا ۽ ان جي اوڀر بلاڪ جي پاڙيسري ملڪن (هنگري ۽ اڳوڻي چيڪوسلوواڪيا) کي جدا ڪندڙ سخت پهري هيٺ آيل اڳوڻي ”لوهي پردي“ جي خاتمي کان پوءِ، آسٽريا جي فوج غير قانوني مهاجرن کي سرحد پار ڪرڻ کان روڪڻ جي ڪوششن ۾ آسٽريا جي سرحدي محافظن جي مدد ڪندي رهي. اها مدد 2008ع ۾ هنگري ۽ سلوواڪيا جي يورپي يونين جي شينگن علائقي ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ ختم ٿي وئي، جنهن سان عملي طور معاهدي جي ميمبر رياستن وچ ۾ ”اندروني“ سرحدي ڪنٽرول ختم ٿي ويا. ڪجهه سياستدانن هن مهم کي جاري رکڻ جو مطالبو ڪيو، پر ان جي قانوني حيثيت تي سخت اختلاف موجود آهن. آسٽريا جي آئين موجب، هٿياربند فوجن کي رڳو محدود حالتن ۾ مقرر ڪري سگهجي ٿو، خاص طور ملڪ جي دفاع ۽ قومي هنگامي حالتن، جهڙوڪ قدرتي آفتن کان پوءِ امدادي ڪمن لاءِ.[151] رڳو غيرمعمولي حالتن ۾ انهن کي معاون پوليس فورس طور استعمال ڪري سگهجي ٿو.

پنهنجي خود اعلانيل دائمي غيرجانبداريءَ واري حيثيت تحت، آسٽريا وٽ گڏيل قومن جي اڳواڻيءَ هيٺ امن قائم رکڻ ۽ ٻين انساني همدرديءَ وارين مهمن ۾ حصو وٺڻ جي پراڻي روايت آهي. خاص طور تي آسٽريا جي فوجن جو آفتن ۾ امدادي يونٽ (اي ايف ڊي آر يو)، جيڪو مڪمل طور رضاڪارن تي ٻڌل يونٽ آهي ۽ شهري ماهرن (مثال طور بچاءَ وارن ڪتن جي سنڀاليندڙن) سان ويجها لاڳاپا رکي ٿو، هڪ تيز رفتار (مقرر ٿيڻ جو معياري وقت 10 ڪلاڪ آهي) ۽ اثرائتي ڳولا ۽ بچاءَ واري يونٽ طور ساک رکي ٿو. هن وقت آسٽريا جي فوج جا وڏا دستا بوسنيا ۽ ڪوسوو ۾ مقرر آهن.[حوالو گهربل] 2024ع جي عالمي امن انڊيڪس موجب، آسٽريا دنيا جو ٽيون سڀ کان وڌيڪ پرامن ملڪ آهي.[152]

معيشت

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا جي معيشت
ڪٽسبوهيل، آسٽريا جو هڪ مشهور سياري وارو سياحتي ماڳ
ويانا بين الاقوامي مرڪز، گڏيل قومن جي آفيسن ۽ ڊي سي ٽاورز جي ٽاور 1 سميت

آسٽريا پنهنجي انتهائي صنعتي معيشت ۽ ترقي يافته سماجي مارڪيٽ معيشت سبب في ماڻهو مجموعي ملڪي پيداوار جي لحاظ کان مسلسل مٿانهين درجي تي رهي ٿو.[153] 1980ع واري ڏهاڪي تائين آسٽريا جون ڪيتريون ئي وڏيون صنعتي ڪمپنيون قومي ملڪيت هيٺ هيون؛ پر تازن سالن ۾ نجڪاري سبب رياستي ملڪيت جو حصو گهٽجي ٻين يورپي معيشتن جي سطح جي ويجهو پهتو آهي. مزدور تحريڪون خاص طور تي اثرائتيون آهن ۽ مزدورن بابت پاليسين توڙي معيشت جي واڌ ويجهه سان لاڳاپيل فيصلن تي وڏو اثر رکن ٿيون. انتهائي ترقي يافته صنعت کان پوءِ، بين الاقوامي سياحت آسٽريا جي معيشت جو سڀ کان اهم شعبو آهي.

جرمني تاريخي طور آسٽريا جو سڀ کان اهم واپاري ڀائيوار رهيو آهي، جنهن سبب آسٽريا جرمني جي معيشت ۾ ٿيندڙ تيز تبديلين کان متاثر ٿي سگهي ٿو. جڏهن کان آسٽريا يورپي يونين جو رڪن ملڪ بڻيو آهي، تڏهن کان ان جا ٻين يورپي يونين جي معيشتن سان وڌيڪ ويجها لاڳاپا قائم ٿيا آهن. يورپي يونين جي رڪنيت سبب پرڏيهي سيڙپڪارن جو وڏو وهڪرو آسٽريا ڏانهن آيو آهي، جيڪي يورپ جي گڏيل منڊي تائين آسٽريا جي پهچ ۽ يورپي يونين جي اُڀرندڙ معيشتن سان ان جي ويجهڙائيءَ سبب متوجه ٿيا. 2006ع ۾ مجموعي ملڪي پيداوار جي واڌ 3.3 سيڪڙو تائين پهتي.[154] آسٽريا جي درآمدن جو گهٽ ۾ گهٽ 67 سيڪڙو ٻين يورپي يونين جي رڪن ملڪن مان اچي ٿو.[155]

آسٽريا مالياتي اتحاد يورو زون (گهاٽو نيرو) ۽ يورپي يونين جي گڏيل منڊي جو حصو آهي.

آسٽريا جي مکيه زرعي پيداوارن ۾ پٽاٽا، جوئر، چقندر، مڪئي، ڪڻڪ، ڪپهه ۽ انگور شامل آهن. ملڪ جي مکيه صنعتن ۾ فولاد، مشينري، گاڏيون، بجليءَ جو سامان، بصري شيشي جون شيون، ڪاغذ، ڪپڙي جون شيون، سيمنٽ ۽ ڪيميائي شين جون صنعتون شامل آهن. مکيه معدني ۽ قدرتي وسيلن ۾ لوهه، پيٽروليم، ميگنيٽائٽ، گرينائٽ، قدرتي گيس، جست، ٽامو ۽ زنڪ شامل آهن.[156]

2008ع جي مالي بحران سبب قرضن سان لاڳاپيل مشڪلاتن جي ڪري ڊسمبر 2009ع ۾ هائپو آلپ-آڊريا-بئنڪ انٽرنيشنل کي حڪومت صرف 1 يورو ۾ خريد ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ بائرن ايل بي جا 1.63 ارب يورو ختم ٿي ويا. فيبروري 2014ع مطابق، ايڇ جي اي اي جو معاملو اڃا حل نه ٿيو هو،[157] جنهن سبب چانسلر ويرنر فائمان خبردار ڪيو ته ان جي ناڪامي 1931ع واري ڪريڊيٽ آنسٽالٽ واقعي جي برابر ٿي سگهي ٿي.[158]

16 نومبر 2010ع تي آسٽريا اشارو ڏنو ته اهو يونان لاءِ يورپي يونين جي مالي بچاءَ واري پئڪيج ۾ پنهنجي ڊسمبر واري قسط روڪي ڇڏيندو. ان فيصلي جو سبب يونان جي قرضن واري صورتحال ۾ نمايان بگاڙ ۽ اڳ واعدو ڪيل سطح تائين محصول گڏ ڪرڻ ۾ ان جي ظاهري ناڪامي ڄاڻائي وئي.[159]

ڪميونزم جي زوال کان پوءِ آسٽريا جون ڪمپنيون اوڀر يورپ ۾ ڪاروباري سرگرمين ۽ ڪمپنين جي انضمام ۾ خاص طور سرگرم رهيون آهن. 1995ع کان 2010ع تائين آسٽريا جي ڪمپنين جي شموليت سان 4,868 انضمام ۽ حصول جا سودا اعلان ڪيا ويا، جن جي ڄاڻايل گڏيل ماليت 163 ارب يورو هئي.[160] آسٽريا جي ڪمپنين جي شموليت وارن سڀ کان وڏن سودن[161] ۾ 2000ع ۾ هائپو ويرائنس بئنڪ پاران بئنڪ آسٽريا کي 7.8 ارب يورو ۾ خريد ڪرڻ، 2009ع ۾ وولڪس ويگن گروپ پاران پورشي هولڊنگ سالزبرگ کي 3.6 ارب يورو ۾ خريد ڪرڻ،[162] ۽ 2005ع ۾ ايرسٽي گروپ پاران بانڪا ڪمرشيالا رومانا کي 3.7 ارب يورو ۾ خريد ڪرڻ شامل آهن.[163]

آسٽريا ۾ سياحت ملڪ جي مجموعي ملڪي پيداوار جو لڳ ڀڳ 9 سيڪڙو حصو ڏئي ٿي.[164] 2007ع ۾ بين الاقوامي سياحت مان آمدنيءَ جي لحاظ کان آسٽريا 18.9 ارب آمريڪي ڊالرن سان دنيا ۾ نائين نمبر تي هو.[165] بين الاقوامي سياحن جي آمد جي لحاظ کان آسٽريا 20.8 ملين سياحن سان ٻارهين نمبر تي هو.[165]

بنيادي ڍانچو ۽ قدرتي وسيلا

سنواريو
ڪولنبرائن ڊيم، ڪارِنٿيا ۾

1972ع ۾ ملڪ ڊينيوب درياهه جي ڪناري زوينٽنڊورف ۾ بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ هڪ ايٽمي بجلي گهر جي اڏاوت شروع ڪئي، جنهن جي منظوري پارليامينٽ ۾ متفقه ووٽ ذريعي ڏني وئي هئي. تنهن هوندي به، 1978ع ۾ ٿيل هڪ ريفرينڊم ۾ لڳ ڀڳ 50.5 سيڪڙو ووٽ ايٽمي توانائيءَ جي مخالفت ۾ ۽ 49.5 سيڪڙو ان جي حق ۾ پيا،[166] جنهن کان پوءِ پارليامينٽ متفقه طور هڪ قانون منظور ڪيو، جنهن تحت بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ ايٽمي توانائيءَ جي استعمال تي پابندي لڳائي وئي، جيتوڻيڪ ان وقت تائين ايٽمي بجلي گهر جي اڏاوت مڪمل ٿي چڪي هئي.

آسٽريا هن وقت پنهنجي بجليءَ جو اڌ کان وڌيڪ حصو پن بجلي ذريعي پيدا ڪري ٿو.[167] هوائي توانائي، شمسي توانائي ۽ بايوماس جهڙن ٻين قابل تجديد توانائي جي ذريعن کي گڏ ڪرڻ سان، قابل تجديد توانائيءَ مان حاصل ٿيندڙ بجلي ملڪ جي مجموعي بجلي فراهميءَ جو 62.89 سيڪڙو بڻجي ٿي.[168]

اڪثر يورپي ملڪن جي ڀيٽ ۾ آسٽريا ماحولياتي وسيلن جي لحاظ کان چڱيءَ ريت مالامال آهي. ان جي حياتي گنجائش، يعني حياتياتي قدرتي سرمايو، عالمي سراسري کان ٻيڻي کان به وڌيڪ آهي. 2016ع ۾ آسٽريا وٽ پنهنجي سرحدن اندر في ماڻهو 3.8 عالمي هيڪٽر[169] حياتي گنجائش موجود هئي، جڏهن ته عالمي سراسري في ماڻهو 1.6 عالمي هيڪٽر هئي. ان جي ابتڙ، 2016ع ۾ آسٽريا وارن في ماڻهو 6.0 عالمي هيڪٽر حياتي گنجائش استعمال ڪئي، جيڪا آسٽريا جي واپرائڻ واري ماحولياتي نقش قدم جي برابر آهي. ان جو مطلب آهي ته آسٽريا وارا ملڪ اندر موجود حياتي گنجائش کان لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو وڌيڪ حياتي گنجائش استعمال ڪن ٿا. نتيجي طور، آسٽريا حياتي گنجائش جي کوٽ کي منهن ڏئي رهيو آهي.[169]

آسٽريا ۾ ريل آمدرفت بنيادي طور قومي ريل آپريٽر آسٽريا جون وفاقي ريلويون (اوسٽررائشيشي بُنڊس‌بانن، او بي بي) مهيا ڪري ٿو. اهو ملڪ جي اڪثر شهري ۽ پسگردائي ريل نظامن ۽ ڊگهي مفاصلي وارين ريل گاڏين کي هلائي ٿو.

بنيادي ڍانچو ۽ قدرتي وسيلا

سنواريو
ڪولنبرائن ڊيم، ڪارِنٿيا ۾

1972ع ۾ ملڪ ڊينيوب درياهه جي ڪناري زوينٽنڊورف ۾ بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ هڪ ايٽمي بجلي گهر جي اڏاوت شروع ڪئي، جنهن جي منظوري پارليامينٽ ۾ متفقه ووٽ ذريعي ڏني وئي هئي. تنهن هوندي به، 1978ع ۾ ٿيل هڪ ريفرينڊم ۾ لڳ ڀڳ 50.5 سيڪڙو ووٽ ايٽمي توانائيءَ جي مخالفت ۾ ۽ 49.5 سيڪڙو ان جي حق ۾ پيا،[170] جنهن کان پوءِ پارليامينٽ متفقه طور هڪ قانون منظور ڪيو، جنهن تحت بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ ايٽمي توانائيءَ جي استعمال تي پابندي لڳائي وئي، جيتوڻيڪ ان وقت تائين ايٽمي بجلي گهر جي اڏاوت مڪمل ٿي چڪي هئي.

آسٽريا هن وقت پنهنجي بجليءَ جو اڌ کان وڌيڪ حصو پن بجلي ذريعي پيدا ڪري ٿو.[167] هوائي توانائي، شمسي توانائي ۽ بايوماس جهڙن ٻين قابل تجديد توانائي جي ذريعن کي گڏ ڪرڻ سان، قابل تجديد توانائيءَ مان حاصل ٿيندڙ بجلي ملڪ جي مجموعي بجلي فراهميءَ جو 62.89 سيڪڙو بڻجي ٿي.[168]

اڪثر يورپي ملڪن جي ڀيٽ ۾ آسٽريا قدرتي ۽ ماحولياتي وسيلن جي لحاظ کان چڱيءَ ريت مالامال آهي. ان جي حياتي گنجائش (يا حياتياتي قدرتي سرمايو) عالمي سراسري کان ٻيڻي کان به وڌيڪ آهي. 2016ع ۾ آسٽريا وٽ پنهنجي سرحدن اندر في ماڻهو 3.8 عالمي هيڪٽر[169] حياتي گنجائش موجود هئي، جڏهن ته عالمي سراسري في ماڻهو 1.6 عالمي هيڪٽر هئي. ان جي ابتڙ، 2016ع ۾ آسٽريا وارن في ماڻهو 6.0 عالمي هيڪٽر حياتي گنجائش استعمال ڪئي، جيڪا آسٽريا جي واپرائڻ واري ماحولياتي نقش قدم جي برابر آهي. ان جو مطلب آهي ته آسٽريا وارا ملڪ اندر موجود حياتي گنجائش کان لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو وڌيڪ حياتي گنجائش استعمال ڪن ٿا. نتيجي طور، آسٽريا حياتي گنجائش جي کوٽ کي منهن ڏئي رهيو آهي.[169]

آسٽريا ۾ ريل آمدرفت بنيادي طور قومي ريل آپريٽر آسٽريا جون وفاقي ريلويون (اوسٽررائشيشي بُنڊس‌بانن، او بي بي) مهيا ڪري ٿو. اهو ملڪ جي اڪثر شهري ۽ پسگردائي ريل نظامن ۽ ڊگهي مفاصلي وارين ريل گاڏين کي هلائي ٿو.

آبادي

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا جي آبادي
ضلعي وار آسٽريا جي آباديءَ جي گهاٽائي

اسٽيٽسٽڪ آسٽريا موجب اپريل 2026ع ۾ آسٽريا جي آباديءَ جو اندازو 9,220,882 هو. گاديءَ واري شهر ويانا جي آبادي 20 لک کان وڌيڪ آهي، جيڪا ملڪ جي ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ چوٿون حصو بڻجي ٿي.[171] ويانا پنهنجي ثقافتي سرگرمين ۽ اعليٰ معيارِ زندگيءَ لاءِ مشهور آهي.

ويانا ملڪ جو سڀ کان وڏو شهر آهي. گراٽس 305,314 رهواسين سان ٻئي نمبر تي آهي، جنهن کان پوءِ لنٽس (213,557)، سالزبرگ (157,659)، اِنسبرڪ (132,499) ۽ ڪلاگن فرٽ (105,256) اچن ٿا. ٻين سڀني شهرن جي آبادي 100,000 کان گهٽ آهي.[171]

اسٽيٽسٽڪ آسٽريا موجب 2024ع جي شروعات ۾ آسٽريا ۾ لڳ ڀڳ 18 لک پرڏيهي ڄاول رهواسي هئا، جيڪي ڪل آباديءَ جو 22.3 سيڪڙو بڻجن ٿا. پرڏيهي ڄاول مهاجرن جي نسل مان 620,100 کان وڌيڪ ماڻهو پڻ ملڪ ۾ رهن ٿا.[172]

پرڏيهي ڄاول آباديءَ جو سڀ کان وڏو گڏيل گروهه بوسنيائي-ڪروشيائي-مونٽي نيگرين-سربيائي ٻوليون ڳالهائيندڙ ملڪن مان آيل ماڻهن تي مشتمل آهي، جيڪي آسٽريا جي ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 5.1 سيڪڙو آهن. انهن مان بوسنيا ۽ هرزيگووينا ۾ ڄاول ماڻهن جو انگ نمايان آهي. هڪ ئي ملڪ جي لحاظ کان جرمني ۾ ڄاول ماڻهو سڀ کان وڏن گروهن مان آهن، جنهن کان پوءِ ترڪي ۽ رومانيا ۾ ڄاول ماڻهو اچن ٿا.

آسٽريا ۾ جرمن کان سواءِ ٻيون ٻوليون ڳالهائيندڙ ڪجهه اصلوڪا اقليتي گروهه پڻ قانوني طور تسليم ٿيل آهن، جن ۾ ڪارِنٿيا جا سلوويني ۽ لڳ ڀڳ 25,000 روما ماڻهو شامل آهن.[173]

2023ع ۾ ڪل زرخيزي شرح جو اندازو في عورت 1.32 ٻار هو،[174] جيڪا آباديءَ جي متبادل سطح 2.1 کان گهڻي گهٽ آهي. اها شرح 1873ع ۾ في عورت 4.83 ٻارن جي تاريخي بلند سطح کان به گهڻي گهٽ آهي.[175] 2015ع ۾ ڪل ڄمڻن مان 42.1 سيڪڙو ٻار غير شادي شده عورتن مان پيدا ٿيا.[176] 2020ع ۾ آسٽريا دنيا جي 14هين سڀ کان وڌيڪ عمر رسيده آبادي رکندڙ ملڪ هو، جڏهن ته وچين عمر 44.5 سال هئي.[177]

2024ع ۾ اوسط عمر جو اندازو 82.3 سال هو، جيڪو يورپي يونين جي 81.7 سالن واري سراسري کان وڌيڪ آهي.[178]

2024ع ۾ اسٽيٽسٽڪ آسٽريا اندازو لڳايو ته 2080ع تائين ملڪ جي آبادي 10,179,834 تائين پهچي سگهي ٿي، جنهن جو بنيادي سبب لڏپلاڻ هوندي.[179]

وڏا شهر

سنواريو

سانچو:Main list

 
درجو رياست آبادي درجو رياست آبادي
1وياناويانا1,926,96011وينر نوي شٽاٽهيٺيون آسٽريا47,069
2گراٽساسٽيريا291,73112شٽائيرمٿيون آسٽريا37,867
3لنٽسمٿيون آسٽريا206,85313فيلڊ ڪرشفورآرلبرگ34,842
4سالزبرگسالزبرگ154,60414بريگينٽسفورآرلبرگ29,419
5اِنسبرڪٽيرول130,38515ليونڊنگمٿيون آسٽريا28,967
6ڪلاگن فرٽڪارِنٿيا102,52716ڪلوسٽر نوي برگهيٺيون آسٽريا27,560
7فيلاخڪارِنٿيا63,93517بادنهيٺيون آسٽريا25,759
8ويلسمٿيون آسٽريا63,18218وولفس برگڪارِنٿيا25,114
9سانڪٽ پولٽنهيٺيون آسٽريا56,18019ٽرائونمٿيون آسٽريا24,896
10ڊورن بِرنفورآرلبرگ50,34020ڪريمسهيٺيون آسٽريا24,821

ٻولي

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا جون ٻوليون
2018ع واري 43هين ڇاپي جو اسڪولي نسخو اوسٽررائشيشس وورٽربوخ، جيڪو آسٽريائي جرمن لاءِ معياري لغت آهي

1920ع واري وفاقي آئيني قانون جي آرٽيڪل 8 موجب آسٽريا جي سرڪاري ٻولي جرمن آهي.[180] آسٽريا ۽ اٽلي جي ڏکڻ ٽيرول علائقي ۾ لکيل معياري جرمن جو روپ آسٽريائي جرمن آهي، جيڪو معياري اوچو جرمن جو هڪ قسم آهي. 1951ع کان اهو آسٽريا ۾ معياري شڪل اختيار ڪري چڪو آهي، جڏهن تعليم، سائنس ۽ تحقيق واري وزارت اوسٽررائشيشس وورٽربوخ شايع ڪيو.

هي معياري روپ خاص طور تعليم، سرڪاري اشاعتن، اعلانن ۽ سرڪاري ويب سائيٽن ۾ استعمال ٿئي ٿو. روزمره ڳالهائڻ ۾، البت، باويريائي ۽ اليمنڪ جرمن لهجا ۽ ٻوليون گهڻو استعمال ٿين ٿيون. اهي ٻئي اوچو جرمن گروهه جا پاڻ ۾ گهڻي حد تائين سمجهڻ جهڙا علائقائي روپ آهن. مجموعي طور جرمن ٻوليون ۽ لهجا آسٽريا جي 88.6 سيڪڙو آباديءَ جي مادري ٻولي آهن؛ ان انگ ۾ آسٽريا ۾ رهندڙ جرمني ڄاول 2.5 سيڪڙو ماڻهو پڻ شامل آهن. ان کان پوءِ ترڪي 2.28 سيڪڙو، سربيائي 2.21 سيڪڙو، ڪروشيائي 1.63 سيڪڙو، انگريزي 0.73 سيڪڙو، هنگريائي 0.51 سيڪڙو، بوسنيائي 0.43 سيڪڙو، پولش 0.35 سيڪڙو، البانيائي 0.35 سيڪڙو، سلوويني 0.31 سيڪڙو، چيڪ 0.22 سيڪڙو، عربي 0.22 سيڪڙو ۽ رومانوي 0.21 سيڪڙو آهن.[181]

ڪارِنٿيا ۾ هڪ اهم اصلوڪي سلوويني ٻولي ڳالهائيندڙ اقليت رهي ٿي، جڏهن ته ملڪ جي اوڀرئين رياست برگن لينڊ ۾، جيڪا اڳ آسٽريا-هنگري جي هنگريائي حصي ۾ شامل هئي، هنگريائي ۽ ڪروشيائي ڳالهائيندڙ اقليتون موجود آهن. برگن لينڊ ڪروشيائي، هنگريائي ۽ سلوويني کي ڪارِنٿيا ۽ برگن لينڊ جي ڪجهه حصن ۾ جرمن سان گڏ سرڪاري ٻولين طور پڻ تسليم ڪيو ويو آهي.

برگن لينڊ ۾ اوبر وارٽ جو ٻه ٻولي نشان؛ هنگريائي ۾ شهر جو نالو فيلشُوئر آهي

اسٽيٽسٽڪ آسٽريا جي شايع ڪيل آدمشماريءَ مطابق،[181] 2001ع ۾ ملڪ ۾ 710,926 پرڏيهي شهري رهندا هئا. انهن مان سڀ کان وڏو گروهه اڳوڻي يوگوسلاويا مان آيل 283,334 ماڻهن جو هو. انهن مان 135,336 سربيائي، 105,487 ڪروشيائي ۽ 31,591 بوسنيائي ڳالهائيندڙ هئا؛ يعني مجموعي طور 272,414 رهواسي انهن ٽنهي ٻولين جا مادري ڳالهائيندڙ هئا. ان کان علاوه 6,902 سلوويني ۽ 4,018 مقدونيائي ڳالهائيندڙ پڻ هئا.

نسلي گروهه

سنواريو
آسٽريا ۾ رهندڙ پرڏيهي ڄاول، بعد ۾ شهريت حاصل ڪندڙ ماڻهن جا ڄمڻ وارا ملڪ

آسٽريائين جي تاريخي غالب نسلي سڃاڻپ جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ رهي آهي،[182] جيڪا پاڙيسري جرمني، ليختنشتائن ۽ جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ سوئٽزرلينڊ جي ماڻهن سان ويجهي لاڳاپيل آهي.[183] تنهن هوندي به، آسٽريا جي نسلي بناوٽ، خاص طور ويانا ۾، اوڀر ۽ ڏکڻ يورپ جي غير جرمن ڳالهائيندڙ آباديءَ سان گهڻي حد تائين ڳنڍيل رهي آهي. ان جو سبب موجوده دور ۾ اوڀر يورپ سان آسٽريا جو جاگرافيائي ۽ سياسي لاڳاپو ۽ ماضي ۾ گهڻ قومي هابسبرگ سلطنت جي گاديءَ واري هنڌ جي حيثيت آهي.[184]

اهو تنوع آسٽريا ۾ قانوني طور تسليم ٿيل غير جرمن ڳالهائيندڙ اصلوڪن گروهن ۾ پڻ نظر اچي ٿو. ڪارِنٿيا ۾ اندازاً 13,000 کان 40,000 سلوويني، جڏهن ته برگن لينڊ ۾ لڳ ڀڳ 30,000 ڪروٽ[185] ۽ هنگريائي رهن ٿا. انهن گروهن کي 1955ع واري رياستي معاهدي (شٽاٽس‌فيرٽراگ) کان پوءِ اقليتي حيثيت ۽ خاص حق حاصل ٿيا.[108] 1994ع کان روما ۽ سنٽي پڻ آسٽريا ۾ سرڪاري طور تسليم ٿيل نسلي اقليتون آهن.

غير آسٽريائي نسل سان واسطو رکندڙ ماڻهن مان گهڻا پاڙيسري ملڪن، خاص طور اڳوڻي اوڀر بلاڪ جي ملڪن مان آيا آهن. مهمان مزدور (گاسٽ آربائٽر) ۽ انهن جو اولاد، گڏوگڏ يوگوسلاو جنگين ۽ ٻين تڪرارن جا پناهگير، آسٽريا جي آباديءَ ۾ اهم اقليتي گروهه بڻجن ٿا.

آسٽريا ۾ هڪڙي ملڪ مان آيل مهاجرن جو سڀ کان وڏو گروهه جرمنن جو آهي، جڏهن ته اڳوڻي يوگوسلاويا جي مختلف ملڪن مان آيل ماڻهن کي گڏيل طور ڳڻڻ سان انهن جو انگ ان کان وڌيڪ آهي. اڳوڻي يوگوسلاويا جي ملڪن مان آيل ماڻهن ۾ بوسنيا ۽ هرزيگووينا ۾ ڄاول ماڻهو سڀ کان وڏو گروهه آهن. ان کان پوءِ ترڪي ۾ ڄاول ماڻهو ۽ پوءِ سربيا مان آيل ماڻهو اهم گروهه آهن.[186][187]

سرب آسٽريا جي وڏن نسلي گروهن مان هڪ آهن ۽ ڪجهه ذريعن موجب انهن جو انگ لڳ ڀڳ 300,000 آهي.[188][189][190] تاريخي طور سرب مهاجر آسٽرو-هنگري سلطنت جي دور ۾ آسٽريا ڏانهن منتقل ٿيا، جڏهن وويووڊينا سلطنت جي قبضي هيٺ هئي. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ سربن جو انگ ٻيهر وڌيو. آسٽريائي سرب سوسائٽي 1936ع ۾ قائم ٿي. اڄ آسٽريا ۾ سرب خاص طور ويانا، سالزبرگ ۽ گراٽس ۾ آباد آهن.

مذهب

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا ۾ مذهب

آسٽريا ۾ مذهب (2021ع)[191]

  ڪيٿولڪ عيسائيت (55.2%)
  مشرقي آرٿوڊوڪس عيسائيت (4.9%)
  پروٽيسٽنٽ ازم (3.8%)
  پراڻي ڪيٿولڪ عيسائيت (0.1%)
  ٻيا عيسائي (4.2%)
  اسلام (8.3%)
  ٻڌمت (0.3%)
  هندو ڌرم (0.1%)
  يهوديت (0.1%)
  ٻيا مذهب (0.7%)
ويانا ۾ سينٽ اسٽيفن گرجاگھر جو اندريون ڏيک؛ هي ڪيٿولڪ عيسائي گرجاگھر آهي.

آسٽريا تاريخي طور هڪ مضبوط ڪيٿولڪ ملڪ رهيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو هابسبرگ بادشاهت جو مرڪز هو، جنهن ڪيٿولڪ عيسائيت جي حمايت ڪئي.[192] جيتوڻيڪ 16هين صديءَ ۾، جڏهن 1517ع ۾ شروع ٿيل پروٽيسٽنٽ اصلاحِ ڪليسا سڄي يورپ ۾ پکڙجي رهي هئي، تڏهن ڪيترن ئي آسٽريائين ٻين عيسائي فرقن، خاص طور لوٿراڻي عيسائيت کي اختيار ڪيو. تنهن هوندي به، هابسبرگ حڪمرانن 1527ع کان ئي ردِ اصلاح جا قدم کنيا ۽ آسٽريا ۾ انجيلي پروٽيسٽنٽ تحريڪ کي سختيءَ سان دٻايو؛ نتيجي ۾ آسٽريائين جي رڳو هڪ اقليت پروٽيسٽنٽ رهي.[192]

گهٽ ۾ گهٽ 1970ع واري ڏهاڪي کان، يعني هابسبرگ بادشاهت جي خاتمي ۽ آسٽريا جي وفاقي جمهوريه ۾ تبديليءَ کان ڪجهه ڏهاڪا پوءِ، عيسائيت سان وابستگيءَ ۾ مسلسل گهٽتائي آئي آهي، جيتوڻيڪ آرٿوڊوڪس ڪليسا ان رجحان کان مستثنيٰ رهيا آهن. ساڳئي وقت ٻين مذهبن جي پيروڪارن ۾ واڌ ٿي آهي. اهو عمل خاص طور ويانا ۾ وڌيڪ نمايان رهيو آهي، جتي پرڏيهي ڄاول ۽ مهاجر آبادي وڏي انگ ۾ رهي ٿي.[193]

2001ع ۾ آسٽريا جي لڳ ڀڳ 74 سيڪڙو آبادي ڪيٿولڪ طور داخل ٿيل هئي،[194] جڏهن ته لڳ ڀڳ 5 سيڪڙو پاڻ کي پروٽيسٽنٽ قرار ڏنو.[194] آسٽريا جا ڪيٿولڪ ۽ پروٽيسٽنٽ عيسائي[lower-alpha 6] پنهنجن ڪليسائن کي لازمي رڪنيتي چندو ادا ڪرڻ جا پابند آهن، جيڪو آمدنيءَ جي بنياد تي ڳڻيو وڃي ٿو ۽ لڳ ڀڳ 1 سيڪڙو آهي. هن ادائيگيءَ کي ڪرشن بائٽراگ (يعني ”ڪليسائي چندو“) چيو وڃي ٿو.

20هين صديءَ جي ٻئي اڌ کان مذهبي پيروڪارن ۽ گرجاگھرن ۾ ويندڙ ماڻهن جي انگ ۾ گهٽتائي آئي آهي. 2023ع جي انگن اکرن موجب ڪيٿولڪ چرچ جا 4,638,000 رڪن هئا، جيڪي آسٽريا جي ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 50 سيڪڙو هئا؛ پر آچر ڏينهن گرجاگھر حاضري رڳو 347,000 هئي، جيڪا ڪل آباديءَ جو 3.7 سيڪڙو هئي.[195] ان کان سواءِ، 2001ع کان 2016ع جي وچ ۾ لوٿراڻي ڪليسا جي پيروڪارن جو انگ 74,421 گهٽجي ويو.

2001ع جي آدمشماريءَ موجب لڳ ڀڳ 12 سيڪڙو آبادي پاڻ کي ڪنهن به مذهب کان سواءِ قرار ڏنو هو.[194] ڪليسائي انگن اکرن موجب 2015ع تائين اهو حصو وڌي 20 سيڪڙو ٿي ويو،[196] ۽ 2021ع ۾ وڌيڪ وڌي 22.4 سيڪڙو، يعني 1,997,700 ماڻهن تائين پهتو.[191]

باقي آباديءَ مان 2001ع ۾ لڳ ڀڳ 340,000 ماڻهو مختلف مسلم برادرين جا رڪن طور داخل ٿيل هئا، جن جو تعلق بنيادي طور ترڪي، بوسنيا ۽ هرزيگووينا ۽ ڪوسوو سان هو.[194] ايندڙ پندرهن سالن دوران مسلمانن جو انگ ٻيڻو ٿي 2016ع ۾ لڳ ڀڳ 700,000 ٿي ويو،[197] ۽ 2021ع ۾ 745,600 تائين پهتو.[191]

2021ع ۾ آسٽريا جا وڌيڪ 436,700 رهواسي، جن مان گهڻا سرب هئا، مشرقي آرٿوڊوڪس ڪليسائن جا رڪن هئا. ان کان سواءِ 26,600 ٻڌ ڌرم جا پيروڪار، 10,100 هندو، لڳ ڀڳ 21,800 سرگرم يهووا جا شاهد ۽ 5,400 يهودي هئا.[191][198]

2010ع جي يورو بئرو ميٽر موجب،[199]

  • 44 سيڪڙو آسٽريائي شهرين چيو ته ”هو خدا جي وجود تي يقين رکن ٿا“؛
  • 38 سيڪڙو چيو ته ”هو ڪنهن قسم جي روح يا حياتياتي قوت جي وجود تي يقين رکن ٿا“؛ ۽
  • 12 سيڪڙو چيو ته ”هو ڪنهن به قسم جي روح، خدا يا حياتياتي قوت جي وجود تي يقين نٿا رکن“.

تعليم

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا ۾ تعليم
شٽفٽس گمنازيئم ميلڪ آسٽريا جو سڀ کان پراڻو اسڪول آهي.

آسٽريا ۾ تعليم وفاقي سطح تي تعليم، سائنس ۽ تحقيق واري وزارت جي نگراني هيٺ آهي، جڏهن ته ان جو انتظام انفرادي رياستن پاران ڪيو وڃي ٿو. اسڪول ۾ حاضري نوَ سالن لاءِ لازمي آهي، جيڪا عام طور ڇهن کان پندرهن سالن جي عمر تائين هوندي آهي. ٽن کان ڇهن سالن جي ٻارن لاءِ ڪنڊرگارٽن موجود آهن، جڏهن ته پنجن سالن جي عمر کان حاضري لازمي آهي. هن عمر جي ٻارن لاءِ جزوقتي ڏينهن جي سنڀال سڄي ملڪ ۾ مفت آهي، جڏهن ته ويانا ۽ برگن لينڊ ۾ سڄي ڏينهن جي سنڀال پڻ مفت مهيا ڪئي وڃي ٿي. 2018ع تائين ٽن کان پنجن سالن جي عمر وارن لڳ ڀڳ 90 سيڪڙو ٻارن شروعاتي ٻاراڻي تعليم ۾ شرڪت ڪئي.[200][201][202][203]

ويانا ۾ زولرگاسي اسڪول

فولڪس شولي يا گرونڊ شولي ڇهن سالن جي عمر ۾ شروع ٿئي ٿي ۽ چار سال جاري رهي ٿي، جنهن ۾ هڪ ڪلاس ۾ شاگردن جو سراسري انگ 18 هوندو آهي. ثانوي تعليم کي مختلف تعليمي رستن ۾ ورهايو ويو آهي: مِٽل شولي، جيڪا حرفتي تربيت تي ڌيان ڏئي ٿي، ۽ آلگيمائن بلڊينڊي هوئري شولي، جيڪا هڪ تعليمي ثانوي اسڪول آهي ۽ شاگردن کي ماتورا امتحان وسيلي يونيورسٽيءَ لاءِ تيار ڪري ٿي. ڏهن سالن جي عمر ۾ شاگرد، والدين ۽ استاد گڏجي ٻار جي صلاحيتن ۽ دلچسپين جي بنياد تي ان لاءِ سڀ کان مناسب تعليمي رستي جو فيصلو ڪن ٿا. آسٽريا پنهنجي ٻٽي تعليمي نظام لاءِ پڻ مشهور آهي، جنهن ۾ نظرياتي سکيا کي عملي تربيت سان گڏايو وڃي ٿو؛ 2021ع ۾ ثانوي سطح ٻئين جي 34.1 سيڪڙو شاگردن هن نظام ۾ حصو ورتو.[200][201][202]

2021ع ۾ آسٽريا پنهنجي مجموعي ملڪي پيداوار جو 4.9 سيڪڙو تعليم لاءِ مختص ڪيو، جڏهن ته في شاگرد سراسري خرچ 16,734 آمريڪي ڊالر هو. سرڪاري اسڪولن ۾ جرمن ٻولي تي عبور ضروري آهي ۽ داخلا وقت ٻارن جي ٻوليءَ جي مهارت جو جائزو ميڪا-ڊي ٽيسٽ ذريعي ورتو وڃي ٿو. جن شاگردن کي اضافي مدد جي ضرورت هوندي آهي، تن کي تعليمي نظام ۾ ضم ٿيڻ ۾ آساني پيدا ڪرڻ لاءِ مخصوص ٻوليائي مدد فراهم ڪئي وڃي ٿي.[200][201][202]

ايڇ ٽي ايل موڊلنگ
ايبرائخسڊورف پرائمري اسڪول

صحت

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا ۾ صحت
وقت سان گڏ آسٽريا ۾ متوقع عمر
وقت سان گڏ آسٽريا ۾ متوقع عمر

جيتوڻيڪ آسٽريا جو صحت انڊيڪس 0.9 آهي ۽ متوقع عمر 81 سال آهي،[204] تنهن هوندي به ملڪ کي صحت جي حوالي سان ڪيترن ئي مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو. مثال طور، هر پنجن آسٽريائين مان ٻن کي ڪا نه ڪا دائمي بيماري آهي. ڪينسر ملڪ ۾ صحت جو هڪ وڏو مسئلو آهي؛ 2019ع ۾ لڳ ڀڳ 21,500 ماڻهو ڪينسر سبب فوت ٿيا، جن ۾ ڪينسر سبب ٿيندڙ موتن جو سڀ کان وڏو سبب ڦڦڙن جو ڪينسر هو. ان جو امڪاني تعلق ملڪ جي آباديءَ ۾ موجود ڪيترن ئي خطري وارن عنصرن سان آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اندازي موجب ملڪ ۾ ٿيندڙ 40 سيڪڙو موت سگريٽ نوشي، غذائي خطرن، شراب جي استعمال، گهٽ جسماني سرگرمي ۽ هوائي گدلاڻ سان لاڳاپيل آهن.

يورپي يونين جي سڀ کان وڌيڪ خرچائتي صحت جي سار سنڀال وارن نظامن مان هڪ آسٽريا ۾ آهي. 2019ع ۾ في ماڻهو صحت تي خرچ جي لحاظ کان آسٽريا يورپي يونين ۾ ٽئين نمبر تي هو. صحت سان لاڳاپيل پنهنجي کيسي مان ڪيل خرچ پڻ يورپي يونين جي سراسري کان وڌيڪ آهن.[205]

طبي عملو

سنواريو

في 1,000 رهواسين تي 5.2 ڊاڪٽرن سان آسٽريا او اي سي ڊي جي ملڪن ۾ ڊاڪٽرن جي سڀ کان وڌيڪ ڪثافت رکندڙ ملڪن مان هڪ آهي. مجموعي طور ملڪ ۾ 271 اسپتالون ۽ 45,596 ڊاڪٽر آهن (2017ع جا انگ اکر)، جن مان لڳ ڀڳ 54 سيڪڙو اسپتالن ۾ پڻ يا بنيادي طور ڪم ڪن ٿا. جيتوڻيڪ آسٽريا ۾ يورپي يونين اندر ڊاڪٽرن جي شرح ٻئي نمبر تي سڀ کان وڌيڪ آهي، پر ڊاڪٽرن جو وڏو حصو رٽائرمينٽ جي عمر جي ويجهو آهي، يعني سندن عمر 55 سال يا ان کان وڌيڪ آهي، ۽ تنهنڪري ڪووڊ-19 جي انفيڪشن جي صورت ۾ انهن ۾ شديد بيماري پيدا ٿيڻ جو خطرو وڌيڪ ٿي سگهي ٿو.

آسٽريا ۾ نرسن جو انگ تازن سالن ۾ بحث جو موضوع رهيو آهي، خاص طور قابليتن جي وصفن ۽ مختلف ملڪن جي وچ ۾ ڀيٽ ڪرڻ وقت انهن جي تشريح جي حوالي سان. 2018ع ۾ صحت جي ماهرن لاءِ هڪ نئون لازمي رجسٽر قائم ڪيو ويو. تنهن هوندي به، 2020ع جي شروعات ۾ ڪووڊ-19 مها وبا پکڙجڻ سبب لازمي رجسٽريشن معطل ڪئي وئي. ان جو مطلب اهو هو ته ڊگهي مدي واري سار سنڀال جي شعبي ۾ پيشوراڻيون سرگرميون رجسٽريشن کان سواءِ پڻ جاري رکي سگهجن ٿيون، ۽ اها عارضي رعايت 2022ع جي بهار جي آخر تائين مها وبا جي خاتمي واري عرصي تائين برقرار رهي؛ مها وبا کان پوءِ واري منتقليءَ جا تفصيل اڃا طئي ٿيڻا هئا.[206]

ثقافت

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا جي ثقافت

موسيقي

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا جي موسيقي
وولف گانگ اماڊيوس موزارٽ

يورپي طاقت طور آسٽريا جي ماضي ۽ ان جي ثقافتي ماحول فن جي مختلف شعبن ۾ وسيع حصو وڌو آهي، جن مان خاص طور موسيقي نمايان آهي.[207] آسٽريا ڪيترن ئي مشهور موسيقارن جي جنم ڀومي رهيو آهي، جن ۾ جوزف هائڊن،[208] مائيڪل هائڊن،[209] فرانز لِسٽ،[210] فرانز شوبرٽ،[211] انتون بروڪنر،[212] يوهان شٽراس سينيئر ۽ يوهان شٽراس جونيئر شامل آهن. ان کان سواءِ ٻئي ويانا اسڪول جا ميمبر، جهڙوڪ آرنولڊ شونبرگ،[213] انتون ويبرن[214] ۽ البان برگ پڻ آسٽريا جي موسيقيءَ جي اهم شخصيتن ۾ شمار ٿين ٿا. وولف گانگ اماڊيوس موزارٽ[215] سالزبرگ ۾ ڄائو، جيڪو ان وقت مقدس رومي سلطنت جي هڪ آزاد ڪليسيائي امارت هئي ۽ بعد ۾ آسٽريا جو حصو بڻجي وئي؛ موزارٽ پنهنجي فني زندگيءَ جو وڏو حصو ويانا ۾ گذاريو.[216]

ويانا ڊگهي عرصي تائين موسيقيءَ ۾ جدت جو هڪ اهم مرڪز رهيو. 18هين ۽ 19هين صديءَ جا موسيقار هابسبرگن جي سرپرستيءَ سبب هن شهر ڏانهن متوجه ٿيا ۽ ويانا کي يورپ جي ڪلاسيڪي موسيقيءَ جي گاديءَ جو هنڌ بڻائي ڇڏيو. باروڪ دور دوران سلاوي ۽ هنگري لوڪ موسيقيءَ جي نمونن آسٽريا جي موسيقيءَ تي اثر وڌو.[216]

ويانا اسٽيٽ اوپيرا

ثقافتي مرڪز طور ويانا جي اهميت 16هين صديءَ جي شروعات کان وڌڻ لڳي ۽ ان دور ۾ موسيقيءَ جي سازن، جن ۾ لُوٽ پڻ شامل هو، تي خاص ڌيان ڏنو ويندو هو. لڊوگ فان بيتهوون پنهنجي زندگيءَ جو وڏو حصو ويانا ۾ گذاريو. آسٽريا جو موجوده قومي ترانو، جيڪو موزارٽ ڏانهن منسوب ڪيو وڃي ٿو، ٻي عالمي جنگ کان پوءِ جوزف هائڊن جي روايتي آسٽريائي تراني جي جاءِ تي چونڊيو ويو.[216][208]

آسٽريائي هربرٽ فان ڪارايان 35 سالن تائين برلن فلهارمونڪ جو مکيه ڪنڊڪٽر رهيو. کيس عام طور 20هين صديءَ جي عظيم ترين موسيقي ڪنڊڪٽرن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو، ۽ 1960ع واري ڏهاڪي کان پنهنجي وفات تائين هو يورپي ڪلاسيڪي موسيقيءَ جي هڪ غالب شخصيت رهيو.[217]

سائنس ۽ فلسفو

سنواريو
1925ع ۾ شاگرد طور ڪرٽ گوڊل

آسٽريا بين الاقوامي شهرت رکندڙ ڪيترن ئي سائنسدانن جي جنم ڀومي رهيو آهي. انهن ۾ 19هين صديءَ جا ناميارا سائنسدان لڊوگ بولٽزمان، ارنسٽ ماخ، وڪٽر فرانز هيس ۽ ڪرسچن ڊاپلر شامل آهن. 20هين صديءَ ۾ ليز مائٽنر، اروِن شروڊنگر ۽ وولف گانگ پائولي جون ايٽمي تحقيق ۽ ڪوانٽم ميڪانيات ۾ خدمتون 1920ع ۽ 1930ع وارن ڏهاڪن دوران انهن شعبن جي ترقيءَ لاءِ بنيادي اهميت رکندڙ هيون. موجوده دور جي مشهور ڪوانٽم طبعياتدانن ۾ انتون زائلنگر ۽ پيٽر زولر شامل آهن، جيڪي ڪوانٽم آپٽڪس ۽ ڪوانٽم معلومات ۾ اهم اڳڀرائين لاءِ مشهور آهن.

طبعياتدانن کان سواءِ، آسٽريا 20هين صديءَ جي ٻن انتهائي اهم فلسفين، لڊوگ وِٽگنسٽائن ۽ ڪارل پوپر جي پڻ جنم ڀومي هو. حياتياتدان گريگور مينڊل ۽ ڪونراڊ لورينز، رياضيدان ڪرٽ گوڊل ۽ انجنيئر فرڊيننڊ پورشي ۽ زيگفريڊ مارڪس پڻ آسٽريائي هئا. برٿا فان زٽنر نوبل امن انعام حاصل ڪندڙ پهرين عورت ۽ نوبل انعام حاصل ڪندڙ پهرين آسٽريائي هئي.

آسٽريائي سائنس جو هڪ اهم مرڪز هميشه طب ۽ نفسيات رهيا آهن، جن جي روايت وچئين دور ۾ پيراسيلسس کان شروع ٿئي ٿي. ٿيئوڊور بلروٿ، ڪليمنس فان پيرڪيٽ ۽ انتون فان آئزلزبرگ جهڙن ناميارن ڊاڪٽرن 19هين صديءَ جي ويانا اسڪول آف ميڊيسن جي ڪاميابين کي اڳتي وڌايو. آسٽريا نفسياتي تجزيي جي باني سگمنڊ فرائيڊ، انفرادي نفسيات جي باني الفريڊ ايڊلر، نفسياتدانن پال واٽسلاوڪ ۽ هانس اسپرگر ۽ نفسياتي ماهر وڪٽر فرانڪل جو وطن پڻ رهيو. 2024ع ۾ عالمي جدت انڊيڪس ۾ آسٽريا 17هين نمبر تي هو،[218][219][220] پر 2025ع جي عالمي جدت انڊيڪس موجب ان جي درجابندي گهٽجي 19هين نمبر تي اچي وئي.[221]

اقتصادي نظريي جي اهم مقابلي وارين فڪري روايتن مان هڪ آسٽريائي اسڪول جو تعلق آسٽريائي معاشياتدانن ڪارل مينگر، جوزف شمپيٽر، يوگن فان بوم-باورڪ، لڊوگ فان ميزس ۽ فريڊرڪ هائيڪ سان آهي. آسٽريا ۾ ڄاول ٻين قابل ذڪر مهاجر شخصيتن ۾ معاشي بشرياتدان ڪارل پال پولاني، انتظامي مفڪر پيٽر ڊرڪر، سماجياتدان پال فيلڪس لازارسفيلڊ ۽ سائنسدان سر گستاف نوسال شامل آهن.

کاڌا

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريائي کاڌا


ٽيرول، آسٽريا ۾ ونيلا ساس سان پيش ڪيل ايپل شٽرُوڊل
وينر شنٽسل، هڪ روايتي آسٽريائي کاڌو
بوسنا، هڪ روايتي اسٽريٽ فوڊ

آسٽريا جا کاڌا آسٽرو-هنگري سلطنت جي کاڌن مان نڪتل آهن. آسٽريائي کاڌن جون پاڙون شاهي درٻار جي رڌڻي (هوف ڪوخي) جي صدين کان هلندڙ روايتن ۾ آهن، جيڪي هابسبرگ بادشاهت اندر ترقي ڪنديون رهيون. آسٽريائي کاڌا ڳئون ۽ سوئر جي گوشت جي نفيس ۽ متوازن تياريءَ سان گڏ ڀاڄين تي ٻڌل مختلف قسمن جي کاڌن لاءِ مشهور آهن. بيڪريءَ جي شين جي هڪ روايت ميلشپائزن پڻ آهي، جنهن مان ساخرٽورٽي، ڪراپفن—عام طور خوبانيءَ جي جام يا ڪسٽرڊ سان ڀريل ڊونٽ—۽ شٽرُوڊل جا مختلف قسم پيدا ٿيا. انهن ۾ صوف سان ڀريل آپفل شٽرُوڊل، ٽوپفن نالي پنير جي ڏهيءَ سان ڀريل ٽوپفن شٽرُوڊل ۽ مليرام شٽرُوڊل (کير ۽ ڪريم وارو شٽرُوڊل) شامل آهن.

مقامي علائقائي روايتن کان سواءِ آسٽريائي کاڌن تي هنگريائي، چيڪ، پولش، يهودي، اطالوي، بلقاني ۽ فرانسيسي کاڌن جو اثر پڻ پيو آهي، جن مان کاڌا ۽ انهن کي تيار ڪرڻ جا طريقا اڪثر اختيار ڪيا ويا آهن. تنهنڪري آسٽريائي کاڌن کي يورپ جي سڀ کان وڌيڪ گهڻ ثقافتي ۽ ثقافتن جي ميلاپ وارن کاڌن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو.

عام آسٽريائي کاڌن ۾ وينر شنٽسل، شوائنسبراتن، ڪائزرشمارن، ڪنؤڊل، ساخرٽورٽي ۽ ٽافلشپٽس شامل آهن. ڪيرنٽنر ڪاسنوڊلن پڻ مشهور آهن، جيڪي اٽي جون ننڍيون ڳوٿريون آهن، جن ۾ ٽوپفن، پٽاٽا، جڙي ٻوٽيون ۽ پودينو ڀري، اُٻاري مکڻ جي ساس سان پيش ڪيا ويندا آهن. ڪاسنوڊلن روايتي طور سلاد سان گڏ پيش ڪيا وڃن ٿا. آئيرشوامرل مان تيار ڪيل کاڌا پڻ مشهور آهن. کنڊ جي ٽڪين جو ڊسپينسر پيز آسٽريا ۾ ايجاد ٿيو، جيئن مانرشنيٽن پڻ آسٽريا سان تعلق رکن ٿا. آسٽريا پنهنجي موزارٽ ڪوگل ۽ ڪافيءَ جي روايت لاءِ پڻ مشهور آهي. في ماڻهو ساليانو 8 ڪلوگرام کان وڌيڪ ڪافيءَ جي استعمال سان آسٽريا دنيا ۾ ڇهين نمبر تي آهي.[222]

بيئر 0.2 ليٽر (پفف)، 0.3 ليٽر (زائڊل، ڪلائنس بيئر يا گلاس بيئر) ۽ 0.5 ليٽر (ڪروگرل، گروسس بيئر يا هالبي) جي مقدار ۾ وڪرو ڪئي ويندي آهي. ميلن ۾ باويريا جي طرز تي هڪ ليٽر واري ماس ۽ ٻن ليٽرن واري ڊوپل ماس پڻ ڏني ويندي آهي. بيئر جا سڀ کان مشهور قسم ليگر، جنهن کي آسٽريا ۾ ميرتسن چيو وڃي ٿو، قدرتي طور ڌنڌلي زوڪل بيئر ۽ ڪڻڪ جي بيئر آهن. ڪرسمس ۽ ايسٽر جهڙن تهوارن تي بوڪ بيئر پڻ دستياب هوندي آهي.

شراب پيدا ڪندڙ سڀ کان اهم علائقا لوئر آسٽريا، برگنلينڊ، اسٽيريا ۽ ويانا آهن. گرونر ويلٽلينر انگور مان آسٽريا جون ڪجهه سڀ کان مشهور اڇيون شرابون تيار ٿين ٿيون،[223] جڏهن ته زوائگيلٽ ڳاڙهي شراب لاءِ سڀ کان وڏي پيماني تي پوکيو ويندڙ انگور آهي.[224]

اپر آسٽريا، لوئر آسٽريا، اسٽيريا ۽ ڪارِنٿيا ۾ موسٽ نالي سائڊر يا پيري جو هڪ قسم وڏي پيماني تي تيار ڪيو ويندو آهي.

عام طور 60 سيڪڙو تائين الڪوحل رکندڙ شناپس يا ميون مان ٺهيل برانڊي پڻ پيتي ويندي آهي، جيڪا آسٽريا ۾ مختلف ميون، مثال طور خوباني ۽ روون جي ٻيرن مان تيار ڪئي وڃي ٿي. آسٽريا ۾ لڳ ڀڳ 20,000 ننڍيون خانگي شناپس ڪشيدگاهون آهن، جن جي پيداوار کي زيلبسٽ گيبرانٽر يا هائوس برانڊ چيو وڃي ٿو.

المڊوڊلر جهڙا مقامي بنا الڪوحل مشروب، الڪوحل وارن مشروبات جي متبادل طور سڄي ملڪ ۾ تمام مشهور آهن. هڪ ٻيو مشهور مشروب شپيٽسي آهي، جيڪو ڪوڪا ڪولا ۽ اورينج فانٽا جي اصل فارمولي، يا مقامي طور وڌيڪ مشهور فروڪيڊ جو ميلاپ آهي.[حوالو گهربل] ريڊ بل، جيڪو دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ انرجي ڊرنڪ آهي، آسٽريائي ڪاروباري شخص ڊيٽريش ميٽشٽس متعارف ڪرايو.

رانديون

سنواريو
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آسٽريا ۾ رانديون
اِنسبرڪ 1964ع ۽ 1976ع سرمائي اولمپڪس جي ميزباني ڪئي، ان سان گڏ 2012ع سرمائي نوجوان اولمپڪس جي پڻ ميزباني ڪئي، جيڪي تاريخ جا پهريان سرمائي نوجوان اولمپڪس هئا.

جبلائي جاگرافي سبب الپائن اسڪائينگ آسٽريا ۾ هڪ نمايان راند آهي ۽ ملڪ جي تشهير ۽ معاشي واڌ ويجهه لاءِ انتهائي اهميت رکي ٿي.[225] ان سان ملندڙ رانديون، جهڙوڪ سنو بورڊنگ ۽ اسڪي جمپنگ پڻ تمام گهڻيون مشهور آهن. انيماري موزر-پرول، فرانز ڪلامر، هرمان مائر، ٽوني سائلر، بينجامن رائخ، مارليس شِلڊ ۽ مارسل هِرشر جهڙا آسٽريائي رانديگر وڏي پيماني تي هر دور جي عظيم ترين الپائن اسڪائرن مان شمار ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته آرمين ڪوگلر، آندرياس فيلڊر، ارنسٽ ويٽوري، آندرياس گولڊبرگر، آندرياس وِڊهولزل، ٿامس مورگن اسٽرن ۽ گريگور شليرن زاور هر دور جي عظيم ترين اسڪي جمپرن مان شمار ٿين ٿا. بوبسلي، لُوج ۽ اسڪيليٽن پڻ مشهور رانديون آهن، جن لاءِ اِگلز ۾ هڪ مستقل ٽريڪ موجود آهي، جتي اِنسبرڪ ۾ منعقد ٿيل 1964ع ۽ 1976ع سرمائي اولمپڪس دوران بوبسلي ۽ لُوج جا مقابلا منعقد ٿيا هئا. 2012ع ۾ پهريان سرمائي نوجوان اولمپڪس پڻ اِنسبرڪ ۾ منعقد ٿيا.[226]

اسڪي ريسر فرانز ڪلامر اِنسبرڪ ۾ ٿيل 1976ع سرمائي اولمپڪس ۾ سون جو تمغو کٽيو.

آسٽريا ۾ فٽبال جو انتظام آسٽريائي فٽبال ايسوسيئيشن ڪري ٿي.[227] آسٽريا ڪنهن وقت يورپي کنڊ جي سڀ کان ڪامياب فٽبال کيڏندڙ ملڪن مان هڪ هو؛ اهو 1934ع فيفا عالمي ڪپ ۾ چوٿين، 1954ع فيفا عالمي ڪپ ۾ ٽئين ۽ 1978ع فيفا عالمي ڪپ ۾ ستين نمبر تي رهيو. تنهن هوندي به، 20هين صديءَ جي وچ کان پوءِ آسٽريائي فٽبال کي بين الاقوامي سطح تي ساڳي نوعيت جي ڪاميابي حاصل نه ٿي آهي. آسٽريا سوئٽزرلينڊ سان گڏ 2008ع يوفا يورپي فٽبال چيمپيئن شپ جي گڏيل ميزباني ڪئي. آسٽريا جي قومي فٽبال ليگ آسٽريائي بُنڊس ليگا آهي، جنهن ۾ رڪارڊ چيمپيئن ايس ڪي ريپڊ ويانا، ايف ڪي آسٽريا ويانا، ريڊ بل سالزبرگ ۽ شٽورم گراتس جهڙيون ٽيمون شامل آهن.

فٽبال کان سواءِ آسٽريا ۾ اڪثر اهم ٽيم راندين جون قومي پيشوراڻيون ليگون پڻ آهن، جن ۾ آسٽريائي هاڪي ليگ آئس هاڪي لاءِ، آسٽريائي باسڪيٽ بال بُنڊس ليگا باسڪيٽ بال لاءِ ۽ آسٽريائي فٽبال ليگ آمريڪي فٽبال لاءِ شامل آهن. گهوڙي سواري پڻ مشهور آهي؛ مشهور ويانا جو اسپيني رائڊنگ اسڪول ويانا ۾ واقع آهي.

نڪي لائوڊا فارمولا ون جو ڊرائيور هو، جيڪو ٽي ڀيرا فارمولا ون عالمي چيمپيئن بڻيو؛ هن 1975ع، 1977ع ۽ 1984ع ۾ عالمي چيمپيئن شپ کٽي. هو اڃا تائين واحد ڊرائيور آهي، جيڪو هن راند جي ٻن سڀ کان ڪامياب ڪنسٽرڪٽرن فيراري ۽ مڪلارن ٻنهي لاءِ چيمپيئن بڻيو. ٻين مشهور آسٽريائي فارمولا ون ڊرائيورن ۾ گيرهارڊ برگر ۽ يوخن رِنٽ شامل آهن. آسٽريا فارمولا ون جي آسٽريائي گرانڊ پري جي پڻ ميزباني ڪري ٿو؛ اها هن وقت ريڊ بل رِنگ تي منعقد ٿئي ٿي، جڏهن ته ماضي ۾ اها اوسٽررائخ رِنگ ۽ زيلٽويگ هوائي اڏي تي پڻ منعقد ٿيندي هئي.

ٿامس مُسٽر اڳوڻو ٽينس رانديگر آهي ۽ 1990ع واري ڏهاڪي دوران دنيا جي نمايان ڪلي ڪورٽ رانديگرن مان هڪ هو. هن 1995ع فرينچ اوپن کٽيو ۽ 1996ع ۾ دنيا جو نمبر 1 رانديگر بڻجي اي ٽي پي درجابندي ۾ پهرين نمبر تي پهتو. 2020ع يو ايس اوپن جو فاتح ڊومينڪ ٿيم پڻ آسٽريا جو هڪ نمايان ٽينس رانديگر آهي؛ هو عالمي درجابنديءَ ۾ ٽئين نمبر تائين پهتو ۽ فرينچ اوپن توڙي آسٽريلين اوپن جي فائنلن تائين پڻ پهتو. ٻين مشهور آسٽريائي ٽينس رانديگرن ۾ هورسٽ اسڪوف ۽ يورگن ميلزر شامل آهن.

ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ٻي جمهوريه جي شروعاتي سالن ۾ قومي شعور جي واڌ ويجهه ۽ قومي خوداعتمادي وڌائڻ ۾ راندين اهم ڪردار ادا ڪيو. ان ۾ ٽور آف آسٽريا سائيڪل ريس جهڙا مقابلا، 1954ع فيفا عالمي ڪپ ۾ قومي فٽبال ٽيم جو ٽئين نمبر تائين پهچڻ ۽ 1950ع واري ڏهاڪي ۾ ٽوني سائلر ۽ باقي ڪٽسبوهيل معجزاتي ٽيم جون راندين واريون ڪاميابيون شامل هيون.[228][229]

پڻ ڏسو

سنواريو

حوالا

سنواريو
  1. ↑ "Hofburg-Wahl: 'Österreich ist ein sehr ungewöhnlicher Fall'" (آسٽريائي جرمن ۾). 22 September 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 October 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ Shugart, Matthew Søberg (2005). "Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns". French Politics 3 (3): 323–351. doi:10.1057/palgrave.fp.8200087. ISSN 1476-3419. https://link.springer.com/content/pdf/10.1057/palgrave.fp.8200087.pdf. Retrieved 2024-12-16.
  3. ↑ Müller, Wolfgang C. (1999-09-02). "Austria". Semi-Presidentialism in Europe. Oxford University PressOxford. ص. 22–47. doi:10.1093/0198293860.003.0002. ISBN 978-0-19-829386-6.
  4. ↑ "Austria EN" (PDF). Migrants Refugees. The Vatican. April 2020. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 13 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 12 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "Surface water and surface water change". اقتصادي سهڪار ۽ ترقي جي تنظيم. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2020 تي حاصل ڪيل.
  6. 1 2 "Population by Year-/Quarter-beginning". 2026-04-09. 2026-04-09 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: url-status (ڳنڍڻو)
  7. 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database (April 2026 Edition)". www.imf.org. بين الاقوامي مالياتي فنڊ. 14 April 2026. 19 April 2026 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey". يورو اسٽيٽ. 2026-04-09 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: url-status (ڳنڍڻو)
  9. ↑ "Human Development Report 2025" (PDF). گڏيل قومن جو ترقياتي پروگرام. 6 May 2025. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 6 May 2025 تي محفوظ ڪيل. 6 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Roach, Peter (2011), Cambridge English Pronouncing Dictionary (18th ڇاپو), Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-15253-2
  11. ↑ "Austria". UNGEGN World Geographical Names. New York, NY: United Nations Group of Experts on Geographical Names. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 January 2023 تي محفوظ ڪيل. 4 January 2023 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "Austria's History". austria.info (انگريزي ۾). 2024-06-08 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "Austria country profile" (برطانوي انگريزي ۾). BBC News. 2012-03-16. 2024-06-08 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "Österreich-Ungarn". geschichtewiki.wien.gv.at. 2024-06-08 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ Jelavich 267
  16. 1 2 3 "Austria". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 14 May 2009. اصل نسخو مان 10 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 31 May 2009 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ "Austria About". OECD. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 May 2009 تي محفوظ ڪيل. 20 May 2009 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "World Population Prospects: The 2024 Revision. (Medium-fertility variant)". U.N. Dept. of Economic and Social Affairs - Population Division. 2024.
  19. ↑ "Austria and the euro". European Commission – European Commission. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 January 2018 تي محفوظ ڪيل. 7 January 2018 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "University of Klagenfurt". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 2 October 2009 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ Bischof, Günter; Pelinka, Anton, مرتب (1997). Austrian Historical Memory and National Identity. New Brunswick: Transaction Publishers. ص. 20–21. ISBN 978-1-56000-902-3. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 14 June 2018 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ Brauneder, Wilhelm (2009). Österreichische Verfassungsgeschichte (11th ڇاپو). Vienna: Manzsche Verlags- und Universitätsbuchhandlung. ص. 17. ISBN 978-3-214-14876-8.
  23. ↑ "What Was the Celtic "Cult of the Head"?". TheCollector (انگريزي ۾). 2024-02-11. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 May 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-05-07 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ "Celt | History, Institutions, & Religion | Britannica". Encyclopædia Britannica (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 2024-05-07 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ "Noricum | Celtic culture, Roman province, Alps | Britannica". Encyclopædia Britannica (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 February 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-04-26 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ "Pannonia | Roman Empire, Map, Hungary, & History | Britannica". Encyclopædia Britannica (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 2024-05-20 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ "Raetia | Roman Empire, Alps, Gaul | Britannica". Encyclopædia Britannica (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 2024-05-20 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ "Rome's metropolis on the Danube awakens to new life". Archäologischer Park Carnuntum. Archäologische Kulturpark Niederösterreich Betriebsgesellschaft m.b.H. اصل نسخو مان 16 January 2010 تي محفوظ ڪيل. 20 February 2010 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ Kessler, P. L. "Kingdoms of the Germanic Tribes – Rugii (Rugians)". The History Files (انگريزي ۾). 2024-04-26 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ "Ostrogoth | Italy, Roman Empire, Arianism | Britannica". Encyclopædia Britannica (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 April 2019 تي محفوظ ڪيل. 2024-04-26 تي حاصل ڪيل.
  31. 1 2 Johnson 19
  32. ↑ "Mittelalter". oesterreich.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 April 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-04-26 تي حاصل ڪيل.
  33. 1 2 Johnson 20–21
  34. 1 2 Johnson 21
  35. ↑ Lonnie Johnson 23
  36. 1 2 Lonnie Johnson 25
  37. 1 2 Brook-Shepherd 11
  38. ↑ Lonnie Johnson 26
  39. ↑ " The Catholic encyclopedia". Charles George Herbermann (1913). Robert Appleton company.
  40. ↑ "Bentley's miscellany آرڪائيو ڪيا ويا 12 March 2024 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.". Charles Dickens, William Harrison Ainsworth, Albert Smith (1853).
  41. ↑ Lonnie Johnson 26–28
  42. ↑ Clodfelter
  43. ↑ Lonnie Johnson 34
  44. 1 2 Johnson 36
  45. ↑ Lonnie Johnson 55
  46. ↑ Schulze 233
  47. ↑ Lonnie Johnson 59
  48. ↑ "Das politische System in Österreich (The Political System in Austria)" (PDF) (جرمن ۾). Vienna: Austrian Federal Press Service. 2000. ص. 24. اصل نسخو (PDF) مان 23 April 2014 تي محفوظ ڪيل. 9 July 2014 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ Unowsky, Daniel L. (2005). The Pomp and Politics of Patriotism: Imperial Celebrations in Habsburg Austria, 1848–1916. Purdue University Press. ص. 157.
  50. ↑ Evan Burr Bukey, Hitler's Austria: Popular Sentiment in the Nazi Era, 1938–1945, p. 6
  51. ↑ Brigitte Hamann, Hitler's Vienna: A Portrait of the Tyrant as a Young Man, p. 394
  52. ↑ Suppan (2008). "'Germans' in the Habsburg Empire". The Germans and the East. ص. 164, 172.
  53. ↑ "The Annexation of Bosnia-Herzegovina 1908". Mtholyoke.edu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 25 March 2013 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ Johnson 52–54
  55. ↑ Grebler, Leo; Winkler, Wilhelm (2006-02-17) [1940]. The Cost of the World War to Germany and Austria-Hungary. Yale University Press. ISBN 0-598-94106-1.
  56. ↑ Shepard, Gordon (1996). The Austrians. Avalon Publishing Group Inc. ISBN 978-0-7867-3066-7.
  57. ↑ "Austria: notes". Archontology. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ Moos, Carlo (2017), "Südtirol im St. Germain-Kontext", ۾ Georg Grote and Hannes Obermair (مرتب), A Land on the Threshold. South Tyrolean Transformations, 1915–2015, Oxford-Berne-New York: Peter Lang, ص. 27–39, ISBN 978-3-0343-2240-9
  59. ↑ In Habsburg Austria-Hungary, "German-Austria" was an unofficial term for the areas of the empire inhabited by Austrian Germans.
  60. ↑ Alfred D. Low, The Anschluss Movement, 1918–1919, and the Paris Peace Conference, pp. 135–138.
  61. ↑ Alfred D. Low, The Anschluss Movement, 1918–1919, and the Paris Peace Conference, pp. 3–4
  62. ↑ Mary Margaret Ball, Post-war German-Austrian Relations: The Anschluss Movement, 1918–1936, pp. 11–15
  63. ↑ Roderick Stackelberg, Hitler's Germany: Origins, Interpretations, Legacies, pp. 161–162
  64. ↑ "Treaty of Peace between the Allied and Associated Powers and Austria; Protocol, Declaration and Special Declaration [1920] ATS 3". Austlii.edu.au. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 September 2000 تي محفوظ ڪيل. 15 June 2011 تي حاصل ڪيل.
  65. ↑ Mary Margaret Ball, Post-war German-Austrian Relations: The Anschluss Movement, 1918–1936, pp. 18–19
  66. ↑ Montserrat Guibernau, The Identity of Nations, pp. 70–75
  67. ↑ Brook-Shepherd 246
  68. ↑ Brook-Shepherd 245
  69. ↑ Brook-Shepherd 257–258
  70. 1 2 Lonnie Johnson 104
  71. 1 2 Brook-Shepherd 269–270
  72. 1 2 Brook-Shepherd 261
  73. 1 2 Johnson 107
  74. ↑ Brook-Shepherd 283
  75. ↑ Lonnie Johnson 109
  76. ↑ Brook-Shepherd 292
  77. ↑ Ryschka, Birgit (1 January 2008). Constructing and Deconstructing National Identity: Dramatic Discourse in Tom Murphy's The Patriot Game and Felix Mitterer's in Der Löwengrube. Peter Lang. ISBN 978-3-631-58111-7.
  78. 1 2 Lonnie Johnson 112–113
  79. ↑ Robert Gellately, Social Outsiders in Nazi Germany, (2001), p. 216
  80. ↑ 1938 German election and referendum
  81. ↑ Evan Burr Bukey, Hitler's Austria: Popular Sentiment in the Nazi Era, 1938–1945, p. 33
  82. ↑ Ian Kershaw (2001) Hitler 1936-1945" Nemesis, p.83
  83. ↑ Roderick Stackelberg, Hitler's Germany: Origins, Interpretations, Legacies, p.170
  84. ↑ "DÖW – Erkennen – Ausstellung – 1938 – Die Verfolgung der österreichischen Juden". doew.at. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 21 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  85. ↑ "Jüdische Gemeinde – Wien (Österreich)". xn—jdische-gemeinden-22b.de. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 21 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ "Jewish Vienna". wien.gv.at. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 21 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  87. ↑ Riedl, Joachim (12 March 2018). "Hitlers willige Vasallen". Die Zeit. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 May 2022 تي محفوظ ڪيل. 21 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  88. ↑ Wolfgang Häusler, Das Jahr 1938 und die österreichischen Juden. In: Dokumentationsarchiv des österreichischen Widerstandes: "Anschluß" 1938. Vienna, 1988.
  89. ↑ Elisabeth Boeckl-Klamper, Thomas Mang, Wolfgang Neugebauer, Gestapo-Leitstelle Wien 1938–1945. Vienna 2018, ISBN 978-3-9024-9483-2, pp. 299–305; James Longo, Hitler and the Habsburgs: The Fuhrer's Vendetta Against the Austrian Royals (2018); Stephan Baier, Eva Demmerle, Otto von Habsburg. Die Biografie. Amalthea, Wien 2002, ISBN 978-3-8500-2486-0, p. 122.
  90. ↑ Jelavich, Barbara (2008). Modern Austria: Empire and Republic, 1815–1986. Cambridge University Press. ص. 227. ISBN 978-0-521-31625-5.
  91. ↑ Schmitz-Berning, Cornelia (2007). Vokabular des Nationalsozialismus (جرمن ۾). de Gruyter. ص. 24. ISBN 978-3-11-019549-1.
  92. 1 2 David Art (2006) "The politics of the Nazi past in Germany and Austria" Cambridge University Press p.43 ISBN 9780521856836
  93. ↑ Ian Wallace (1999) "German-speaking exiles in Great Britain" Rodopi p.81 ISBN 9789042004153
  94. ↑ Österreichische Historikerkommission, Schlussbericht der Historikerkommission der Republik Österreich. Volume 1, 2003, pp 85.
  95. ↑ Norbert Schausberger, Rüstung in Österreich 1938–1945, Vienna (1970).
  96. ↑ "Hitlers Schuldendiktat: Wie Hitlers Kriegswirtschaft wirklich lief". profil.at. 26 July 2010. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 1 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ "Zwangsarbeit für die Rüstungsindustrie". mauthausen-memorial.org. KZ-Gedenkstätte Mauthausen. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 21 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  98. ↑ Karl Glanz (2020) Die Sozialdemokratie p 28
  99. ↑ Christoph Thurner (2017) The CASSIA Spy Ring in World War II Austria: A History of the OSS's Maier-Messner Group p. 35.
  100. ↑ Elisabeth Boeckl-Klamper, Thomas Mang, Wolfgang Neugebauer, (2018) Gestapo-Leitstelle Wien 1938–1945 ISBN 9783902494832 p 299–305
  101. ↑ Hansjakob Stehle, "Die Spione aus dem Pfarrhaus (German: The spies from the rectory)". In: Die Zeit, 5 January 1996
  102. 1 2 Lonnie Johnson 135–136
  103. ↑ Rüdiger Overmans (2000) Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg Oldenbourg
  104. ↑ Anschluss and World War II آرڪائيو ڪيا ويا 20 August 2009 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Britannica Online Encyclopedia.
  105. ↑ Lonnie Johnson 137
  106. ↑ Manfried Rauchensteiner, Der Sonderfall. Die Besatzungszeit in Österreich 1945 bis 1955 (The Special Case. The Time of Occupation in Austria 1945 to 1955), edited by Heeresgeschichtliches Museum / Militärwissenschaftliches Institut (Museum of Army History / Institute for Military Science), Vienna 1985
  107. ↑ Gunter Bischof, مرتب (2020). Austria in the Nineteen Fifties. Taylor & Francis. ISBN 978-1-000-67584-9.
  108. 1 2 Lonnie Johnson 153
  109. ↑ "The Austrian National Day" (آمريڪي انگريزي ۾). Austrian Embassy, Washington. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 24 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  110. ↑ Lonnie Johnson 139
  111. ↑ Lonnie Johnson 165
  112. ↑ "Kurt Waldheim | president of Austria and secretary-general of the United Nations". Encyclopædia Britannica (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 25 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  113. ↑ Brook-Shepherd 447,449
  114. ↑ Die Presse (2019-05-05). "SPÖ und die Neutralität – Ein Erbe der Geschichte". Die Presse (جرمن ۾). 2025-05-25 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ ORF (2021-05-21). "Österreichs Rolle in der EU-Sicherheitspolitik". ORF (جرمن ۾). 2025-05-25 تي حاصل ڪيل.
  116. ↑ Dr. Werner Fasslabend (December 3, 1997). "NATO Speech: MoD Austria, Brussels, 3 Dec. 1997". May 25, 2025 تي حاصل ڪيل.
  117. ↑ Dr. Werner Fasslabend (1997). "Center for Strategic Decision Research: Austria's Role in European Security". May 25, 2025 تي حاصل ڪيل.
  118. ↑ "Signatures of Partnership for Peace Framework Document". NATO. 5 October 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 November 2006 تي محفوظ ڪيل. 17 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  119. ↑ "Press corner". European Commission – European Commission (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 February 2022 تي محفوظ ڪيل. 9 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ "Alps". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. 11 June 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2009 تي محفوظ ڪيل. 12 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  121. ↑ Beck, Hylke E.; Zimmermann, Niklaus E.; McVicar, Tim R.; Vergopolan, Noemi; Berg, Alexis; Wood, Eric F. (30 October 2018). "Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution". Scientific Data 5: 180214. doi:10.1038/sdata.2018.214. PMID 30375988. Bibcode: 2018NatSD...580214B.
  122. ↑ "Average Conditions, Vienna, Austria". British Broadcasting Corporation. 2006. اصل نسخو مان 2 December 2010 تي محفوظ ڪيل. 24 May 2009 تي حاصل ڪيل.
  123. 1 2 3 4 "Austrian Meteorological Institute". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 آگسٽ 2012 تي محفوظ ڪيل. 12 آگسٽ 2012 تي حاصل ڪيل.
  124. ↑ "Climate-Data.org". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 اپريل 2017 تي محفوظ ڪيل. 15 اپريل 2017 تي حاصل ڪيل.
  125. ↑ Zampieri, Matteo; Scoccimarro, Enrico; Gualdi, Silvio (2013). "Atlantic influence on the Alps". Environmental Research Letters 8 (3): 034026. doi:10.1088/1748-9326/8/3/034026. Bibcode: 2013ERL.....8c4026Z.
  126. ↑ Lonnie Johnson 17, 142
  127. ↑ "Bundesministerium für Inneres – Elections Compulsory voting". Bmi.gv.at. اصل نسخو مان 3 November 2007 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2009 تي حاصل ڪيل.
  128. ↑ "The Austrian Parliament" (PDF). Parlament.gv.at. اصل نسخو (PDF) مان 25 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 November 2021 تي حاصل ڪيل.
  129. ↑ "Willkommen beim Österreich Konvent". Konvent.gv.at. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 January 2009 تي محفوظ ڪيل. 21 November 2008 تي حاصل ڪيل.
  130. ↑ "24 November 2002 General Election Results – Austria Totals". Election Resources on the Internet. 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 July 2009 تي محفوظ ڪيل. 12 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  131. ↑ "October 1st, 2006 General Election Results – Austria Totals". Election Resources on the Internet. 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 July 2009 تي محفوظ ڪيل. 12 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  132. ↑ archive.org
  133. ↑ "Austrian far-right leader Jörg Haider dies in car crash". The Guardian. 11 October 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  134. ↑ "Election Resources on the Internet: Federal Elections in Austria – Nationalrat Results Lookup". electionresources.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  135. ↑ "Austria's Christian Kern sworn in as new chancellor". DW.COM. 17 May 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  136. ↑ "Van der Bellen takes office as Austrian president". DW.COM. 26 January 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  137. ↑ "Austrian elections: Sebastian Kurz becomes youngest leader". DW.COM. 15 October 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  138. ↑ "Muted protests in Vienna as far-right ministers enter Austria's government". The Guardian (انگريزي ۾). 18 December 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  139. ↑ "Austrian government collapses after far-right minister fired". The Guardian (انگريزي ۾). 20 May 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 9 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  140. ↑ "Austrian elections: support for far-right collapses". The Guardian (انگريزي ۾). 29 September 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  141. ↑ "Austria: Karl Nehammer sworn in as new chancellor". DW.COM. 6 December 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  142. ↑ "Dreierkoalition: Neue Regierung angelobt". news.ORF.at (جرمن ۾). 2025-03-03. 2025-03-03 تي حاصل ڪيل.
  143. ↑ "Eurostat – Data Explorer". اصل نسخو مان 6 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 19 October 2011 تي حاصل ڪيل.
  144. ↑ "Statistik Austria – Bevölkerung zu Jahresbeginn 2002–2017 nach Gemeinden (Gebietsstand 1.1.2017)". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 March 2018 تي محفوظ ڪيل. 9 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  145. ↑ Sassòli, Peter Hilpold, Matthieu Gillabert, Johanna Rainio-Niemi, Marco (2023-01-09). "Neutrality Law In A Comparative Perspective: Austria, Switzerland, Finland". The Defence Horizon Journal (آمريڪي انگريزي ۾). 2026-07-22 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (ڳنڍڻو)
  146. ↑ "Austria's Permanent Neutrality". New Austrian Information. 16 December 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  147. ↑ "Chapter XXVI: Disarmament – No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons". United Nations Treaty Collection. 6 July 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 August 2019 تي محفوظ ڪيل. 8 August 2019 تي حاصل ڪيل.
  148. ↑ "122 countries adopt 'historic' UN treaty to ban nuclear weapons". CBC News. 7 July 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 August 2019 تي محفوظ ڪيل. 8 August 2019 تي حاصل ڪيل.
  149. ↑ Prodhan, Georgina (20 January 2013). "Neutral Austria votes to keep military draft". Reuters. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  150. ↑ "Defence Data". europa.eu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 June 2014 تي محفوظ ڪيل. 4 April 2014 تي حاصل ڪيل.
  151. ↑ "Austria 1920 (reinst. 1945, rev. 2013)". Constitute. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 17 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  152. ↑ "2024 Global Peace Index" (PDF).
  153. ↑ "Real GDP Gwoth". International Monetary Fund. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 4 December 2023 تي حاصل ڪيل.
  154. ↑ "GDP Growth – Expenditure Side by the Oesterreichische Nationalbank". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 December 2023 تي محفوظ ڪيل. 4 December 2023 تي حاصل ڪيل.
  155. ↑ "OEC Austria (AUT) Exports, Imports, and Trade Partners". atlas.media.mit.edu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2016 تي حاصل ڪيل.
  156. ↑ {{cite web}}: Empty citation (مدد)
  157. ↑ Groendahl, Boris (15 February 2014). "Hypo Alpe Debt Cut Four Steps as Insolvency Not Ruled Out". Bloomberg News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2017 تي حاصل ڪيل.
  158. ↑ Groendahl, Boris (17 February 2014). "Faymann Evokes 1931 Austria Creditanstalt Crash on Hypo Alpe". Bloomberg News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2017 تي حاصل ڪيل.
  159. ↑ Mark (16 November 2010). "Mark's Market Analysis". Marksmarketanalysis.com. اصل نسخو مان 14 July 2011 تي محفوظ ڪيل. 24 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  160. ↑ "Statistics on Mergers & Acquisitions (M&A)". Imaa-institute.org. اصل نسخو مان 26 July 2011 تي محفوظ ڪيل. 24 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  161. ↑ "Statistics on Mergers & Acquisitions". Imaa-institute.org. اصل نسخو مان 26 July 2011 تي محفوظ ڪيل. 24 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  162. ↑ Ramsey, Jonathon (8 December 2009). "Volkswagen takes 49.9 percent stake in Porsche AG". Autoblog.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 August 2011 تي محفوظ ڪيل. 24 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  163. ↑ آرڪائيو ڪيا ويا 9 August 2011 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  164. ↑ "TOURISMUS IN ÖSTERREICH 2007" (PDF) (جرمن ۾). BMWA, WKO, Statistik Austria. May 2008. اصل نسخو (PDF) مان 18 December 2008 تي محفوظ ڪيل. 18 November 2008 تي حاصل ڪيل.
  165. 1 2 "UNTWO World Tourism Barometer, Vol.6 No.2" (PDF). UNTWO. June 2008. اصل نسخو (PDF) مان 31 October 2008 تي محفوظ ڪيل. 18 November 2008 تي حاصل ڪيل.
  166. ↑ Lonnie Johnson 168–169
  167. 1 2 "Austria Renewable Energy Fact Sheet" (PDF). Europe's Energy Portal. 23 January 2008. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 20 June 2009 تي محفوظ ڪيل. 20 May 2009 تي حاصل ڪيل.
  168. 1 2 "Renewable energy in Europe". Europe's Energy Portal. 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 May 2009 تي محفوظ ڪيل. 20 May 2009 تي حاصل ڪيل.
  169. 1 2 3 4 "Country Trends". Global Footprint Network. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2019 تي حاصل ڪيل.
  170. ↑ Lonnie Johnson 168–169
  171. 1 2 "Bevölkerung zu Jahres-/Quartalsanfang". STATISTIK AUSTRIA (آسٽريائي جرمن ۾). 2025-07-25 تي حاصل ڪيل.
  172. ↑ "Population at beginning of year/quarter". Statistic Austria (برطانوي انگريزي ۾). 2024-07-10 تي حاصل ڪيل.
  173. ↑ "Austria". European Commission. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 22 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  174. ↑ "Demographische Querschnittsindikatoren". STATISTIK AUSTRIA (آسٽريائي جرمن ۾). 2025-07-25 تي حاصل ڪيل.
  175. ↑ Roser, Max (2014), "Total Fertility Rate around the world over the last two centuries", Our World in Data, Gapminder Foundation, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 May 2023 تي محفوظ ڪيل, 2 May 2023 تي حاصل ڪيل
  176. ↑ "Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table". ec.europa.eu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 May 2016 تي محفوظ ڪيل. 17 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  177. ↑ "Median age". The World Factbook. Central Intelligence Agency. اصل نسخو مان 23 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 15 August 2022 تي حاصل ڪيل.
  178. ↑ "EU life expectancy estimated at 81.7 years in 2024". ec.europa.eu (برطانوي انگريزي ۾). 2025-09-11. 2025-09-12 تي حاصل ڪيل.
  179. ↑ "Bevölkerungsprognosen für Österreich und die Bundesländer". STATISTIK AUSTRIA (آسٽريائي جرمن ۾). 2025-07-25 تي حاصل ڪيل.
  180. ↑ "Bundes-Verfassungsgesetz Art. 8 (Austrian Constitution)" (جرمن ۾). 2023-11-23. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 26 November 2023 تي حاصل ڪيل.
  181. 1 2 "Die Bevölkerung nach Umgangssprache, Staatsangehörigkeit und Geburtsland" (PDF). Statistik Austria. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 13 November 2010 تي محفوظ ڪيل. 17 November 2010 تي حاصل ڪيل.
  182. ↑ Minahan, James (2000). One Europe, many nations: a historical dictionary of European national groups. Greenwood Publishing Group. ص. 769. ISBN 978-0-313-30984-7. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 25 May 2013 تي حاصل ڪيل.
  183. ↑ Cole, Jeffrey. Ethnic groups of Europe. ص. 23.
  184. ↑ Arens, Katherine (2003). "Why Austrian Studies Isn't German Studies: Germanophone Culture(s)—A Once and Future Tale". Modern Austrian Literature (Association of Austrian Studies) 36 (1/2): 53–68. ISSN 00267503. http://www.jstor.org/stable/24648992. Retrieved October 24, 2025.
  185. ↑ "HKDC Geschichte – Frame". Croates.at. اصل نسخو مان 6 July 2011 تي محفوظ ڪيل. 21 November 2008 تي حاصل ڪيل.
  186. ↑ "World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Austria: Turks" آرڪائيو ڪيا ويا 29 April 2011 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Austria: Turks, 2008. Online. UNHCR Refworld
  187. ↑ "Beč: Božić na gastarbajterski način | Evropa | Deutsche Welle | 07.01.2010". Dw-world.de. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 November 2013 تي محفوظ ڪيل. 25 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  188. ↑ Palić, Svetlana (17 July 2011). "Četiri miliona Srba našlo uhlebljenje u inostranstvu". Blic. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 October 2015 تي محفوظ ڪيل. 28 April 2016 تي حاصل ڪيل. Austriji (300.000)
  189. ↑ "Serben-Demo eskaliert in Wien". 20 Minuten. 20 Minuten Online. 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 February 2012 تي محفوظ ڪيل. 28 April 2016 تي حاصل ڪيل.
  190. ↑ "Srbi u Austriji traže status nacionalne manjine". Blic. 2 October 2010. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 28 April 2016 تي حاصل ڪيل. "Srba u Austriji ima oko 300.000, po brojnosti su drugi odmah iza Austrijanaca i više ih je od Slovenaca, Mađara i Gradištanskih Hrvata zajedno, koji po državnom ugovoru iz 1955. godine imaju status nacionalne manjine u Austriji", navodi se u saopštenju.
  191. 1 2 3 4 "Religionszugehörigkeit 2021: drei Viertel bekennen sich zu einer Religion" [2021 religious affiliation: three fourths profess a religion] (PDF) (with comparative data from the censuses from 1951 to 2021). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 4 August 2022 تي محفوظ ڪيل.
  192. 1 2 Zulehner, Paul M. (2004). "Religion in Austria" (PDF). ۾ Bischof, Günter; Pelinka, Anton; Denz, Hermann (مرتب). Religion in Austria. Contemporary Austrian Studies. جلد 13. Taylor & Francis. ص. 1. ISBN 978-0-7658-0823-3. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 2 February 2023 تي حاصل ڪيل.
  193. ↑ Potančoková, Michaela; Berghammer, Caroline (2012). "Urban Faith: Religious Change in Vienna and Austria, 1986–2013" (PDF). ۾ Hödl, Hans Gerald; Pokorny, Lukas (مرتب). Religion in Austria. جلد 2. Praesens Verlag. ص. 219, 230. ISBN 978-3-7069-0763-7. اصل نسخو (PDF) مان 7 January 2022 تي محفوظ ڪيل.
  194. 1 2 3 4 "Census 2001: Population 2001 according to religious affiliation and nationality" (PDF) (جرمن ۾). Statistik Austria. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 14 November 2007 تي محفوظ ڪيل. 17 December 2007 تي حاصل ڪيل.
  195. ↑ "Platz drei für die Zahl der Kirchen-Austritte". 18 September 2024.
  196. ↑ Church data آرڪائيو ڪيا ويا 16 January 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. retrieved 14 January 2015
  197. ↑ Zahl der Muslime in Österreich seit 2001 verdoppelt آرڪائيو ڪيا ويا 20 September 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. diepresse.com, 4 August 2017.
  198. ↑ "Fast Facts—Austria". Jehovah's Witnesses (JW.ORG). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 May 2022 تي محفوظ ڪيل. 15 August 2022 تي حاصل ڪيل.
  199. ↑ "Special Eurobarometer, biotechnology, page 204" (PDF) (Fieldwork: Jan–Feb 2010 ڇاپو). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 15 December 2010 تي محفوظ ڪيل. 21 February 2013 تي حاصل ڪيل.
  200. 1 2 3 "Facts and Figures - Education". www.advantageaustria.org (انگريزي ۾). 2025-03-30 تي حاصل ڪيل.
  201. 1 2 3 "Facts and Figures - Education". www.advantageaustria.org (انگريزي ۾). 2025-03-30 تي حاصل ڪيل.
  202. 1 2 3 "Four things foreigners in Austria need to know about the education system". The Local Austria (انگريزي ۾). 2023-02-15. 2025-03-30 تي حاصل ڪيل.
  203. ↑ "The education system in Austria: a guide for families". Expatica Austria (انگريزي ۾). 2025-03-30 تي حاصل ڪيل.
  204. ↑ "STC Health Index". globalresidenceindex.com (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 5 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  205. ↑ State of Health in the EU; Companion Report 2021. Publications Office of the European Union. 2022. ISBN 978-92-76-45885-2.
  206. ↑ "Austria: Health System Personnel". World Health Systems Facts (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 5 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  207. ↑ "Austria – Music, Art, Theater | Britannica". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 February 2024 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  208. 1 2 "Joseph Haydn | Biography, Compositions, & Facts | Britannica". 23 January 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  209. ↑ "Michael Haydn | Austrian composer, symphonies, operas | Britannica". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  210. ↑ "Franz Liszt | Biography, Music, Compositions, Famous Works, Children, & Facts | Britannica". 16 February 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 November 2023 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  211. ↑ "Franz Schubert | Biography, Music, & Facts | Britannica". 27 January 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 December 2023 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  212. ↑ "Anton Bruckner | Austrian Composer & Romantic Symphony Writer | Britannica". 19 February 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 November 2023 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  213. ↑ "Arnold Schoenberg | Biography, Compositions, & Facts | Britannica". March 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 June 2015 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  214. ↑ "Anton Webern | Austrian Composer & 12-Tone Pioneer | Britannica". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  215. ↑ "Wolfgang Amadeus Mozart | Biography, Music, the Magic Flute, & Facts | Britannica". 8 February 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  216. 1 2 3 "Vienna – Culture, Music, Art | Britannica". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 February 2024 تي محفوظ ڪيل. 18 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  217. ↑ Rockwell, John (17 July 1989). "Herbert von Karajan Is Dead; Musical Perfectionist was 81". The New York Times. ص. A1. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  218. ↑ World Intellectual Property Organization (2024). Global Innovation Index 2024: Unlocking the Promise of Social Entrepreneurship (انگريزي ۾). World Intellectual Property Organization. ص. 18. doi:10.34667/tind.50062. ISBN 978-92-805-3681-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 September 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-10-06 تي حاصل ڪيل.
  219. ↑ "RTD – Item". ec.europa.eu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  220. ↑ "Global Innovation Index". INSEAD Knowledge (انگريزي ۾). 28 October 2013. اصل نسخو مان 2 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  221. ↑ "Austria ranking in the Global Innovation Index 2025". www.wipo.int (انگريزي ۾). 2025-10-20 تي حاصل ڪيل.
  222. ↑ Jones, Lora (13 April 2018). "Coffee: Who grows, drinks and pays the most?" (برطانوي انگريزي ۾). BBC News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 13 May 2018 تي حاصل ڪيل.
  223. ↑ "Gruner Veltliner Wine". Wine-Searcher. اصل نسخو مان 1 March 2014 تي محفوظ ڪيل. 2 June 2014 تي حاصل ڪيل.
  224. ↑ "Zweigelt Wine". Wine-Searcher. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 February 2014 تي محفوظ ڪيل. 2 June 2014 تي حاصل ڪيل.
  225. ↑ Horak, Roman; Spitaler, Georg (2003). "Sport, Space and National Identity: Soccer and Skiing as Formative Forces: On the Austrian Example". American Behavioral Scientist 46 (11): 1508–1518. doi:10.1177/0002764203046011004.
  226. ↑ "Innsbruck 2012: a memorable debut for the Winter YOG". International Olympic Committee. 25 January 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 May 2026 تي محفوظ ڪيل. 21 May 2026 تي حاصل ڪيل.
  227. ↑ "Österreichischer Fußballbund". ÖFB (جرمن ۾). 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 June 2009 تي محفوظ ڪيل. 17 June 2009 تي حاصل ڪيل.
  228. ↑ Marschick, Matthias (Summer 2011). "Austrian Sport and the Challenges of Its Recent Historiography". Journal of Sport History 38 (2): 189–198. doi:10.5406/jsporthistory.38.2.189.
  229. ↑ Norden, Gilbert (Spring 2001). "Austrian Sport Museums". Journal of Sport History 28 (1): 87–107. http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH2001/JSH2801/JSH2801h.pdf. Retrieved 3 January 2017.

ٻاهريان ڳنڍڻا

سنواريو
  1. ↑ 1920ع واري آسٽريائي آئين جي آرٽيڪل 8 جي بنياد تي
  2. ↑ برگنلينڊ ڪروشيائي، چيڪ، هنگري، روماني، سلوواڪ ۽ سلوويني کي يورپي منشور براءِ علائقائي يا اقليتي ٻوليون تحت سرڪاري طور تسليم ڪيو ويو آهي.
  3. 1 2 آسٽريا جي جمهوريه پنهنجي آئين مطابق قانوني طور هڪ نيم صدارتي جمهوريه آهي؛[2] پر عملي طور آئيني روايتن سبب اها وڌيڪ پارلياماني جمهوريه وانگر ڪم ڪري ٿي.[3]
  4. ↑ اچار: Listeni/ˈɒstriə/ ost-REE-ə يا /ˈɔːstriə/ aw-STREE-ə؛[10] Austrian German: Österreich de-AT؛ Bavarian: Östareich؛ Alemannic German: Öschtreich يا Eschtrych.
  5. ↑ Austrian German: Republik Österreich de-AT.
  6. ↑ هي محصول رڳو لوٿراڻين ۽ سڌريل عيسائين لاءِ لازمي آهي.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=آسٽريا&oldid=405441" تان ورتل