Lata 40. XVII wieku
jedna z dekad XVII wieku
Wydarzenia na świecie
edytuj- 1640
- Fryderyk Wilhelm, Wielki Elektor rozpoczął sprawowanie władzy jako elektor Brandenburgii[1.1].
- Wybuchło powstanie ludowe w Portugalii i Hiszpanii, które doprowadziło do wojny hiszpańsko-portugalskiej
- Książę Jan IV Szczęśliwy został królem Portugalii[1.1].
- Król Karol zwołał tzw. Długi Parlament w Anglii[1.1].
- 1642
- Zmarł kardynał Richelieu (ur. 1585)[1.1].
- Francuzi założyli Montreal w Kanadzie[1.1].
- Zmarł Galileusz, włoski uczony, twórca nowożytnej fizyki (ur. 1564)[1.1].
- Joachim Jungius (1587–1657) uznał znaczenie wagi oraz pojęć „atom” i „pierwiastek” dla chemii[1.1].
- Abel Tasman odkrył Tasmanię[1.1].
- Blaise Pascal skonstruował maszynę liczącą służącą do dodawania i odejmowania[1.1].
- 1643
- Brytyjskie kolonie w Ameryce Północnej zostały złączone w Dominium Nowej Anglii[1.1].
- Molière założył w Paryżu teatr „Illustre Théâtre”[1.1].
- Abel Tasman odkrył południową część Nowej Zelandii oraz Wyspy Fidżi[1.1].
- Urodził się Isaac Newton, angielski uczony (zm. 1727)[1.1].
- Evangelista Torricelli skonstruował barometr rtęciowy[1.1].
- 1644
- Cromwell pokonał wojska królewskie w bitwie pod Marston Moor[1.1].
- W Chinach objęła władzę dynastia mandżurska[1.1].
- Urodził się Abraham a Sancta Clara, niemiecki satyryk i duchowny katolicki (zm. 1709)[1.1].
- Rosja opanowała Syberię aż do ujścia Amuru[1.2].
- urząd papieski objął Innocenty X, który sprawował funkcję papieża do 1655 roku[1.2].
- Urodził się Antonio Stradivari, włoski lutnik (zm. 1737)[1.2].
- 1946
- Urodził się Gottfried Wilhelm Leibniz, niemiecki filozof i matematyk (zm. 1716)[1.2].
- Athanasius Kircher stworzył „Laterna magica”[1.2].
- 1647
- Karol I z Anglii został pojmany podczas wojny domowej[1.2].
- urodził się Denis Papin, francuski fizyk (zm. ok. 1712)[1.2].
- 1648
- Zakończenie wojny trzydziestoletniej na mocy pokoju westfalskiego: Pomorze Przednie ze Szczecinem, Rugia, Uznam, Wolin, Wismar oraz Bremen, Verden przeszły pod kontrolę Szwecji; Alzacja, Metz, Toul, Verdun do Francji; Górny Palatynat do Bawaria; Łużyce do Saksonii; Pomorze Zachodnie, Kamień Pomorski, Halberstadt, Minden do Brandenburgii; północne Niderlandy i Szwajcaria uzyskały niezależność; potwierdzono pokój augsburski; zapewniono wolność sojuszy dla miast cesarskich[1.2].
- Wybuchło powstanie francuskiej arystokracji przeciwko władzy królewskiej[1.2].
- Muhammad IV objął tron sułtański w Turcji, panował do 1687 roku[1.2].
- Jean-Baptiste Colbert założył Królewską Akademię Malarstwa i Rzeźby (Académie royale de peinture et de sculpture) w Paryżu[1.2].
- Siergiej Desznew odkrył wschodni kraniec Azji przy Cieśninie Beringa[1.2].
- Hiszpania uznała ostatecznie niepodległość Niderlandów. Rewolucja niderlandzka była pierwszą zwycięską rewolucją, która obaliła absolutyzm królewski i złamała przewagę feudałów[2.1].
- 1649
- Stracono króla Karola I w Anglii; Anglia stała się republiką pod parlamentem[1.2].
- Cromwell stłumił powstanie w Irlandii[1.2].
- Rosyjskie prawo przywiązało chłopów do ziemi, czyniąc ich w praktyce poddanymi feudalnymi[1.2].
- Otto von Guericke wynalazł tłokową pompę próżniową[1.2].
Wydarzenia w Polsce
edytuj- 1641
- W październiku elektor brandenburski Fryderyk Wilhelm złożył hołd lenny z tytułu objęcia Prus Książęcych. Był to ostatni hołd pruski[2.2].
- 1642
- Utworzono zakon pijarów. Reguła zakonu przewidywała m.in. bezpłatne nauczanie młodzieży[2.2].
- 1647
- Jan Heweliusz (1611–1687) opisał i sporządził mapy powierzchni Księżyca[1.2].
- 1648
- Wybuchło powstanie kozackie pod wodzą Bohdana Chmielnickiego na Ukrainie[2.2][1.2].
- na tron wstąpił Jan Kazimierz[2.2].
Przypisy
edytuj- Weltgeschichte in Daten. Buch und Wissen, 1986. (niem.).
- Karol Grünberg: Polska i sąsiedzi : kronika wydarzeń ; historia od X–XX wieku. Toruń: Wydawnictwo „Troja”, 1993. ISBN 83-900386-0-9.