Bystrolot ciemny
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.
Bystrolot ciemny[3.1] (Thoopterus nigrescens) – gatunek ssaka, nietoperza z rodziny rudawkowatych, jeden z dwóch gatunków bystrolota obok bystrolota leśnego. Długość głowy i tułowia 94–111 mm, ogona około 6 mm. Ma względnie długi pysk, krótkie, nieznacznie rozchodzące się nozdrza, rynienkę podnosową. Grzbiet pokrywa jedwabiste futro. Błony skrzydeł czarne. Endemit Indonezji zamieszkujący m.in. Celebes. Owocożerca zjadający głównie figi. Nie zagraża mu wyginięcie.
| Thoopterus nigrescens[1] | |||
| (Gray, 1870) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
bystrolot ciemny | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 | |||
Genetyka
edytujDiploidalna liczba chromosomów tego zwierzęcia wynosi 38[4]. Taką samą ma bystrolot leśny[5].
Budowa
edytujDługość głowy i tułowia bystrolota ciemnego wynosi między 94 a 111 mm, czemu towarzyszy ogon długości około 6 mm[4]. Są to wymiary nieco większe od drugiego gatunku bystrolota, który również może nie mieć ogona[5]. Długość ucha mieści się w zakresie 13–17 mm. Przedramię mierzy od 70 do 82 mm, a stopa od 18 do 20 mm. Masa ciała zawiera się między 67 a 99 gramów[4]. Mieści się ona w zakresie typowym dla drugiego gatunku[5]. Tak więc bystrolot ciemny jest znacznie większy od obu gatunków owocnika[6][7] czy skrzydłoplamka[8][9], nie dorównując jednak dajakolotom[10][11][12].
Autorzy opisują na głowie bystrolota ciemnego względnie długi pysk, na którym widnieją krótkie, nieznacznie rozchodzące się nozdrza. Pod nimi znajduje się dochodząca do górnej wargi rynienka podnosowa. Z kolei dolna warga nosi dwie duże acz płaskie opuszki trójkątnego kształtu. Umiarkowanej wielkości oczy mają tęczówki barwy od ciepłego do czekoladowego brązu. Krótkie uszy są zaokrąglone[4], podobnie jak u bystrolota leśnego[5]. Głowę porasta futro umiarkowanej długości, gęste, ciemniejsze niż na tułowiu, barwy ciemnego szarego brązu. Z kolei kark porastają krótkie włosy okrywowe. Z kolei grzbiet pokrywa jedwabiste futro długości 9 mm i barwy ciemnoszarej, nieregularnie zdobione jaśniejszym brązem, zwłaszcza obecnym na grzbietowych częściach przedramion. Klatkę piersiową i brzuch porasta futro w barwie ciemnego szarego, niekiedy srebrzyste. Jest ono gęste[4].
W szkielecie czaszki nie ma zgięcia u jej podstawy (basicranial deflection). Zwraca uwagę umiarkowanie długi pysk i duże oczodoły o dobrze zaznaczonym brzegu. Badacze opisują korzeń jarzmowy leżący powyżej linii zębodołowej oraz umiarkowanie grubą kość jarzmową silnie zagiętą do tyłu. Mózgoczaszkę opisują autorzy jako kopulastą. Patrząc na czaszkę z góry, widzą długi i lekko zwężający się pysk. Występują wydęte zachyłki paranosowe mijające z tyłu krótkie wyrostki zaoczodołowe. Nie stwierdza się obecności otworu zaoczodołowego. Dobrze widać natomiast zwężenie zaoczodołowe. Mózgoczaszka zdaje się owalna i widać na niej niski grzebień strzałkowy, dobrze widać także grzebień karkowy. Z kolei od dołu badacze stwierdzają płaskie podniebienie o rozbiegających się rzędach zębów z umiarkowanie długą częścią leżącą za zębami, o bokach nieco zbiegających się. Ectotympanicum jest niewielkie, ale szerokie od przodu, a do wewnątrz ogranicza je entotympanicum. Występuje 9 łukowatych grzebieni podniebiennych międzyzębowych, przy czym ich tylna połowa podzielona jest pośrodkowo. Występują też trzy zazębowe grzbiety, również podzielone. Ostatni z dobrze ukształtowanych grzbietów jest ząbkowany. Jeszcze dalej występuje kolejny grzbiet, źle wyodrębniony, leżący przy końcu podniebienia[4].
Umiarkowanie gruba żuchwa nosi wysoki wyrostek dziobiasty, położony niemalże pionowo, a kończący się szeroko. Posiada też ona kłykieć nieznacznie powyżej dolnej linii zębodołowej. Autorzy opisują ponadto wydatny, zaokrąglony kąt żuchwy[4]. Wydatny kąt występuje też u drugiego z gatunków tego rodzaju[5].
Wzór zębowy bystrolotów obejmuje w szczęce dwa siekacze, jeden kieł, jeden ząb przedtrzonowy i jeden ząb trzonowy. Połówka żuchwy obejmuje natomiast dwa siekacze, jeden kieł, trzy przedtrzonowce i dwa trzonowce. W sumie jest to 30 zębów[4], więcej niż u owocników posiadających ich 28[6], a tyle samo co u skrzydłoplamków[8] i kulecznika[13]. Spośród stożkowatych siekaczy górnych pierwszy jest dłuższy od kolejnego. Leży za nimi długi, zakrzywiony kieł. U płci męskiej jest on dłuższy i lepiej rozwinięty niż u samic. Widnieje na nim bruzda przednio-przyśrodkowa. Pierwszy z trzech przedtrzonowców jest niewielki, a zęby policzkowe stają się coraz mniejsze. Są one prostokątne w zarysie, a guzki językowe mają zredukowane. Zęby żuchwy rozpoczynają niewielkie, gęsto upakowane siekacze, po których idzie raczej mały, prosty kieł o guzkowatym płaciku i dobrze wykształconej obręczy. Dobrze wykształcony jest również pierwszy przedtrzonowiec o trójkątnej koronie. Zęby policzkowe są szerokie, wysokie i prostokątne. Ich guzki językowe uległy redukcji. Drugi z trzonowców jest bardzo niski i kołkowaty[4].
Występuje wąskie uropatagium, nie porośnięte włosem po stronie brzusznej. Natomiast po stronie grzbietowej rosną na nim włosy, sięgające aż za piszczele. Niekiedy występuje niewielki ogon, niekiedy nie występuje. Ostroga osiąga długość od 7 do 8 mm[4].
Błony skrzydeł tego gatunku nietoperza są czarne i biegną od boków ciała aż do drugiego palca stopy. Występuje pazur wskaziciela[4].
Systematyka
edytuj
Nowy takson nietoperza opisany został przez Johna Edwarda Graya w 1870 roku pod nazwą Cynopterus marginatus var. nigrescens, czyli jako odmiana barwna Cynopterus marginatus. Jako miejsce typowe podano „Morty Ailand”, co oznaczało wyspę Morotai w obrębie Moluków w Indonezji[4][14]. Rodzaj Cynopterus określa się dziś po polsku jako krótkonosek[3.2]. Nie zawiera on jednak gatunku marginatus[15], który został uznany za synonim Cynopterus sphinx (czyli krótkonoska sfinksowego)[16].
Obecnie bystrolot ciemny uznawany jest za odrębny gatunek; zalicza się go do rodzaju Thoopterus[4], czyli bystrolot, wraz z drugim gatunkiem tego rodzaju, zwanym bystrolotem leśnym (T. suhaniahae)[3.1]. IUCN wspomina jeszcze o trzecim, nieopisanym dotychczas gatunku bystrolota, zasiedlającym Mangole[2].
Rodzaj ten należy wraz 10 innymi rodzajami do plemienia Balionycterini, obejmującego w sumie 17 gatunków[15.1]. Rodzaj ten stanowi grupę siostrzaną kladu obejmującego dwie grupy siostrzane zawierające rodzaje owocożerek, długopalczyk i luzańczyk oraz tamilolot, czapecznik i psolotek[17]. Balionycterini wraz z drugim plemieniem Cynopterini tworzą razem podrodzinę Cynopterinae, jedną z 8 podrodzin w rodzinie rudawkowatych, obejmującej około 200 gatunków w około 50 rodzajach[15.2].
Kladogram za Almeida et al., 2020[17], zmodyfikowany
Tryb życia
edytujZwierzę prawdopodobnie grzęduje wspólnie w stałych miejscach, być może jaskiniach[4].
Młode tego gatunku spotykano przez cały rok. Istnieje doniesienie o spotkaniu 2 ciężarnych samic w styczniu. Obie były w ciąży z pojedynczym młodym[4]. Krewni tego gatunku również zachodzą w ciążę z pojedynczym młodym[15]. Z kolei samice o powiększonym biuście obserwowano w styczniu i w marcu[4].
Rozmieszczenie geograficzne
edytuj
Jest to endemit Indonezji[2]. Bystrolot ciemny zamieszkuje Celebes wraz z wyspami Wowoni i Buton, Karakelong w Wyspach Talaud, Sangihe w archipelagu tej samej nazwy, Morotai w północnych Molukach[4] (wedle IUCN występowanie na Morotai jest jedynie prawdopodobne[2]) i wyspy Taliabu, Mangole i Sanama w obrębie archipelagu Sula[4].
Zasiedla na tereny na wysokości od 0 do 2400 m nad poziomem morza[2].
Ekologia
edytujSiedliskiem bystrolota ciemnego są nizinny i górskie pierwotne lasy deszczowe, do wysokości 2400 m[4]. Preferuje siedliska dziewicze[2], niemniej nietoperze te występują także w lasach nieznacznie zniszczonych przez człowieka[4].
Jak i inne rudawkowate[15], bystrolot ciemny również jest głównie owocożercą. Spożywa figi, niemniej jego silne uzębienie wskazuje na konsumpcję twardych owoców[4].
Obserwowano osobniki będące ofiarą pasożytów[4].
Zagrożenia i ochrona
edytujIUCN uznaje bystrolota ciemnego za gatunek najmniejszej troski. Gatunek rozpoznano po raz pierwszy w 1996, klasyfikując go jako najniższego ryzyka / bliski zagrożenia. W 2008 uznano go już za gatunek najmniejszej troski, co powtórzono w ocenie z 2019 opublikowanej w 2020. IUCN uzasadnia ocenę szerokim zasięgiem występowania, jego obfitością i trendem populacyjnym, który nie wydaje się obniżać[2].
Całkowita liczebność populacji tego gatunku nie została oszacowana, zwierzę jednak zdaje się występować pospolicie i na dużym obszarze[2]. Bywa nawet gatunkiem dominującym[4]. Nie występuje znaczna fragmentacja[2].
Trend populacyjny nie jest wiadomy[2].
Bystrolot ciemny pada ofiarą polowań dla mięsa. Jednak polowania te nie są tak nasilone, by mogły zagrozić istnieniu gatunku[2].
Zwierzę zamieszkuje liczne tereny objęte ochroną[2].
Przypisy
edytuj- 1 2 Thoopterus nigrescens, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Wiantoro i inni, Thoopterus nigrescens, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020 [dostęp 2026-07-18] (ang.).
- Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 23. Common Swift Fruit Bat, s. 74–75, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- 1 2 3 4 5 24. Suhaniah's Swift Fruit Bat, s. 75, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- 1 2 21. Bornean Pygmy Fruit Bat, s. 73–74, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- ↑ 22. Common Pygmy Fruit Bat, s. 74, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- 1 2 19. Bornean Spotted-winged Fruit Bat, s. 72–73, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- ↑ 20. Malayan Spotted-winged Fruit Bat, s. 73, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- ↑ 15. Brooks's Dayak Bat, s. 71, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- ↑ 16. Common Dayak Fruit Bat, s. 71, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- ↑ 17. Philippine Large-headed Fruit Bat, s. 72, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- ↑ 18. Blanford's Fruit Bat, s. 72, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- ↑ J.E. Gray, Catalogue of monkeys, lemurs, and fruit-eating bats in the collection of the British museum, London 1870, s. 123 (ang.).
- 1 2 3 N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- ↑ Cynopterus sphinx (ASM Mammal Diversity Database #1004379), [w:] Mammal Diversity Database [online], 2026 [dostęp 2026-07-23] (ang.).
- 1 2 Francisca Cunha Almeida, Nancy B. Simmons, Norberto P. Giannini, A Species-Level Phylogeny of Old World Fruit Bats with a New Higher-Level Classification of the Family Pteropodidae, „American Museum Novitates”, 2020 (3950), 2020, s. 1–24, DOI: 10.1206/3950.1.