Dit artikel neemt de secularisatietheorie van H. van Riessen als leidraad. Het begint met het onderscheid tussen secularisatie als emancipatie en als secularisme uit te werken. Vervolgens toont het de actualiteit van deze theorie door op het punt van het onderscheid tussen emancipatie en secularisme overeenkomsten met hedendaagse denkers aan te wijzen . Via een verbinding tussen emancipatie en modernisering wordt daarna Taylors positie vergeleken met radicalere visies op deze verhouding binnen de traditie van de Vrije Universiteit. In (...) het slotgedeelte staat secularisatie als secularisme centraal. Dit onderdeel begint met een analyse van het leerstuk van de ‘werkzame schijn’. Afgesloten wordt met een eigen visie op secularisme als religie. Een ongetoetste vooronderstelling van veel Reformatorische wijsbegeerte is dat religie altijd in geconcentreerde vorm optreedt. Aan de hand van het voorbeeld van multipele religieuze participatie in China maakt dit artikel aannemelijk dat secularisme ook in diffuse vormen kan optreden. (shrink)

Amsterdam University Press is a leading publisher of academic books, journals and textbooks in the Humanities and Social Sciences. Our aim is to make current research available to scholars, students, innovators, and the general public. AUP stands for scholarly excellence, global presence, and engagement with the international academic community.

A problemática do justo relacionamento entre o sagrado e o profano foi objecto de uma particular clarificação no Concílio Vaticano II. Ao estabelecer o conceito de secularidade como estatuto que compete à ordem temporal ou da natureza em face da ordem sobrenatural ou da graça, aquela instância do magistério da Igreja legitimou a sua aplicação ao domínio da cultura em geral e da filosofia em especial. A secularidade é aí definida como autonomia relativa. Como tal, ela representa a posição justa (...) entre dois possíveis excessos: o do secularismo e o do sacralismo. Afirmá-la da filosofia, na hipótese da sua elaboração por um filósofo cristão, implica em primeiro lugar admitir que, para este, existe a possibilidade de ser verdadeiramente filósofo sem necessidade de renunciar ou colocar entre parêntesis a sua condição de cristão. Por outro lado, essa condição de filósofo cristão tem implícita uma atitude de abertura mútua, no seu espírito, entre a fé religiosa e a razão filosofante, da qual porém não resulta para este prejuízo mas benefício. Na recta atitude secular, pois, a autonomia supõe que a razão filosófica não perde a sua dignidade, o seu valor e a sua função próprios, deixando-os absorver totalitariamente pela fé; em compensação, porém, o carácter relativo de uma tal autonomia impede que esta seja ignorada por aquela, perdendo-a de vista no seu horizonte filosófico. Sacralismo fideísta e secularismo racionalista estão aí necessariamente ausentes. A possibilidade de uma filosofia qualificada de cristã parece decorrer de uma abordagem do problema por este prima. ///La problématique des relations correctes entre le sacré et le profane a fait l'object d'une clarification spéciale au Concile de Vatican II. Par le fait d'établir le concept de sécularité comme statut qui revient à l'ordre temporel ou a celui de la nature face a l'ordre surnaturel ou de la-grace, l'instance du Magistère de l'Eglise a legitimé son application au domaine de la culture en général et de la philosophie en particulier. La sécularité y est définie comme autonomie relative. En tant que telle, elle représente la position juste entre deux excés possibles: celui du sécularisme et du sacralisme. L'affirmer de la philosophie, dans l'hypothèse de son élaboration par un philosophe chrétien,implique en premier lieu que Ton admette que pour celui-ci, il est possible d'être vraiment philosophe sans nécessairement à sa condition de chrétien ou sans devoir la mettre entre parenthèses. Par ailleurs, cette condition de philosophe chrétien présuppose implicitement une attitude d'ouverture mutuelle, en son esprit, entre la foi religieuse et la raison pensante, ouverture dont pourtant il ne resulte pour celle-ci aucun préjudice, mais bien un acquis positif. Car dans l'attitude seculiere correcte, l'autonomie suppose que la raison philosophique ne perde pas sa dignite, sa valeur et sa fonction propre, en se laissant absorber totalitairement par la foi; en revanche, cependant, le caractere relatif d'une telle autonomie empeche que celle-ci soit ignoree par celle-la, la perdant de vue dans son horizon philosophique. Sacralisme fideiste et secularisme rationaliste doivent la disparaitre. La possibility d'une philosophic qualifiee de chretienne semble surgir d'une approche du probleme par ce biais. /// The problem of the proper relation between the sacred and the profane was object of a particular clarification in the Council Vatican II. In establishing the idea of secularity as a statute which belongs to the temporal order or of the nature in view of the supernatural or of grace, that instance of the Church teaching made lawful its application to the domain of culture in general, and of philosophy in particular. Secularity is there defined as relative autonomy. As such, it represents the right position between two possible excesses: on one side the secularism, and on the other side the sacredness. To affirm it of philosophy, supposings its elaboration is made by a Christian philosopher, implies first of all to admit that for this the possibility exists of being truly philosopher, without needing to renounce or to put between parentheses his condition of Christian. On the other hand, this condition of Christian philosopher contains implicit an attitude of natural openness in his mind, between religious faith and philosophizing reason, from which however no harm results for it at all, but benefit. In the right attitude of secular, therefore, the autonomy supposes that the philosophical reason doesn't loose its own dignity, its value and its function, letting itself absorve wholly by faith; in compensation however the relative character of such an autonomy prevents this from being ignored by the other, loosing sight of it in its philosophical horizon. Fideistic sacradness and rationalistic secularism are there absent. The possibility of a philosophy qualified as Christian seems to derive from an approach of the problem from this point of view. (shrink)

‘Is het alleen het religieus traditionalisme dat een leerproces moet doormaken of moet ook het secularisme zich daaraan onderwerpen? Is het niet zo dat dezelfde normatieve verwachtingen die we ten opzichte van een inclusieve burgerlijke samenleving koesteren, een secularistische devaluatie van de religie evenzeer verbieden als bijvoorbeeld de religieuze afwijzing van de gelijkwaardigheid van man en vrouw? Een complementair leerproces is in elk geval dan nodig, wanneer we de neutraliteit van de staatsmacht niet met de buitensluiting van religieuze uitingen (...) uit de politieke openbaarheid willen verwisselen.’. (shrink)

Het multiculturalisme wordt al jaren met enige regelmaat dood verklaard. Europese politici–met Sarkozy, Merkel en Cameron voorop–hebben het multiculturalisme definitief de rug toegekeerd. Het bezwaar luidt veelal dat het multiculturalisme te stug heeft vastgehouden aan vastomlijnde identiteiten van zowel inwoners uit Europese landen als immigranten. Ook uit academische hoek klinkt kritiek op het multiculturalisme. Normatieve noties van multiculturalisme zouden te veel nadruk leggen op identiteitspolitiek en culturele verschillen en zodoende sociaal-economische verschillen veronachtzamen. Multiculturalisme zou naar essentialisme neigen, gezien het uitgaat (...) van een concept van cultuur dat te weinig oog heeft voor de contextuele constructie en formatie van cultuur. Hierdoor creëert het ongelijkheid tussen meerderheids-en minderheidsgroeperingen in een samenleving. Yolande Jansen stelt in 'Secularism, Assimilation and the Crisis of Multiculturalism' dat het echter te vroeg is om het multiculturalisme definitief af te wijzen: meer dan assimilatie of secularisme, heeft het politieke beleid van het multiculturalisme aandacht voor de werking van herinnering, de internalisatie van cultuur, de paradoxaliteit van privatisering en individualisering van verschil in de positie van etnische en religieuze minderheden. (shrink)

À la fin de sa carrière théologique, E.L. Mascall a exprimé dans Theology and the Gospel of Christ (1977) ses doutes quant à la direction que prenait la théologie universitaire. Il considérait la théologie comme étant en état de crise, affirmant que les théologiens, soucieux d’être acceptés dans l’université moderne sécularisée, ont négligé la pratique de la théologie au sens propre du terme. Le résultat de cette négligence de l’objet propre de la théologie est une perte de cohérence et d’unité (...) entre les diverses disciplines théologiques, ce qui menace de manière cruciale la pertinence de l’effort théologique. L’article présente et développe la critique de Mascall en dialogue avec d’autres théologiens (entre autres Joseph Ratzinger et Stanley Hauerwas) et tente d’esquisser une voie à suivre. (shrink)