1812

1811

1813

1812 was een jaar dat, onhandig tussen 1811 en 1813 in geprangd, ontzettend krap zat. Het was nog vroeg in de negentiende eeuw, maar men had het gevoel dat er al uitermate veel gebeurd was sinds de laatste eeuwwisseling, die nog vers in het geheugen lag bij de meeste mensen die erbij waren geweest, die ochtend, bij het krieken van de dag, zonder goed en wel te beseffen wat zij toen, op die moment, zagen en meemaakten. Later zouden velen van hen gelaten uitroepen “ach, ja, jongens!”, en daarna gingen ze weer verder met wat het ook was dat ze op dat ogenblik aan het doen waren, alsof er niets aan de hand was geweest – maar toch blijft dan bij hen het onmiskenbare gevoel hangen, dat zij toen iets bijzonders hadden beleefd. In de massapsychologie is men dit onbehaaglijke, symptomatische sentiment het “1812-gevoel” gaan noemen, maar je moet erbij geweest zijn om het écht te begrijpen.

Gebeurtenissen

Ondanks het feit dat het nog exact honderd jaar wachten was op het zinken van de Titanic in de ijskoude wateren van de toen nog jonge Atlantische Oceaan, zaten mensen toch niet stil. In tegendeel, de Titanic moest nog gebouwd worden, en daarvoor was nog wel één en ander te doen. De ijsberg die verantwoordelijk was voor het noodlottige verkeersongeluk met de Titanic, echter, was al een eind opgeschoten met zich los te werken van een Arctische ijsplaat, en bevond zich al in danig beschonken toestand, in die mate zelfs, dat het geologisch gezien niet verantwoord zou zijn zich op de weg te begeven, wat dan ook niet gebeurde.

Wat wel gebeurde was dat Napoleon in de zomer van 1812 Rusland binnenviel met het grootste leger dat hij tot dan toe in het veld had gebracht. Dat gaf wel wat animo dat jaar, en was redelijk bepalend, niet alleen voor dit artikel, maar ook voor het verdere verloop van de geschiedenis. Hoe anders zou het zijn geweest als deze geniale veldheer zich niet hals over kop in dit avontuur had gestort, maar eerst eens rustig een rondvraag had gedaan bij een aantal collega’s en vrienden. Misschien zouden zij gezegd hebben, neen, dat moet je niet willen. Maar helaas, zo is het niet gegaan.

Meer specifiek, ontdekten taalkundigen op 14 augustus 1812 dat “commode” een synoniem is voor “ladekast”, en daarmee was de Nederlandsche taal alweder een synoniem rijker. Dat maakte het leven toch weer een stuk makkelijker.

Wat ook wel erg memorabel was aan 1812, was de algemene teneur van de radioberichtgeving. Die was wat aan de stille kant. Maar mensen waren dat gewoon, en dat scheelde een slok op de borrel.

Napoleon kwam, laat in het jaar, toch tot de slotsom dat zijn invasie van Rusland een flater was geweest, en trok zich danig terug. Maar het was eigenlijk, om redenen van verscheidene aard, te laat. De terugtocht vond onder verkillende omstandigheden plaats, en de overwinningsroes die in de prille zomer nog zo het Franse leger had begeesterd, had bij velen plaats gemaakt voor een urgent gevoel van heimwee, niet alleen naar huis en haard, maar ook naar droge kleding en een simpele maaltijd. Gelukkig kwamen ze onderweg een aantal degelijke snelwegrestaurants tegen, waarvan zelfs enkele met “all you can eat” formule. Ook konden zij zich hier en daar warmen aan een hofstee die speciaal daartoe in de hens was gezet.

Al bij al kan de Russische veldtocht gezien worden als een nederlaag. Maar Napoleon zou Napoleon niet zijn, mocht hij daar niet een positieve draai aan hebben gegeven. Hij zag dit niet als nederlaag, maar wel als een les – een geschikte voorbereiding voor zijn volgende nederlagen te Leipzig en Waterloo. Mocht de campagne van 1812 immers een ongekend succes geweest zijn, dan zouden de latere nederlagen veel harder zijn aangekomen bij de toch wel zege zekere generaal, en een misschien wel nog meer uitgesproken demotiverend effect hebben gesorteerd.

Wat in de jaaroverzichten van 1812 vaak vergeten wordt, is dat het een goed jaar was voor de uienkwekers. De omstandigheden waren voor de ui uitermate geschikt, en men oogstte over het algemeen mooie, volle bollen, met een zoete, ietwat scherpe, bittere smaak, en daarvoor veel lof. Er zaten natuurlijk ook mindere exemplaren bij, dat zal je altijd zien, maar gemiddeld genomen was de ui in 1812 van meer dan gemiddelde tot prima kwaliteit. Er werd dus wat afgesnipperd, dat jaar. 1812 was dan ook een snipperjaar. Vele uienkwekers hadden aan 1812 een boerenjaar. Maar voor de boeren was het uien.

De winter van 1812 was ongemeen hard. Verschillende grote rivieren in Europa vroren dicht, en zelfs enkele sloten, grachten en plassen ondergingen hetzelfde lot. Het was koud, bitter koud. Ongetwijfeld een gevolg van dat uienjaar. Doordat alle rivieren onder een dikke ijslaag zaten, was er voor veel mensen geen toegang tot stromend water. De Elfstedentocht kon nog niet georganiseerd worden, dat jaar, omdat nog niet genoeg steden tot de organisatie waren toegetreden, geen enkele om precies te zijn. En zonder steden, geen tocht, en zeker geen elf. De mensen schaatsten dus maar op eigen houtje de rivier op en af, zo was dat in die tijd. Als je tenminste al een eigen houtje had, want anders moest je er een lenen.

Op cultureel vlak viel er niet zo veel te beleven in 1812. Er draaiden een aantal musicals, en verder was het vooral spektakel op straat.

Januari

• 1 – Napoleon viert nieuwjaar met zijn gezinnetje en geniet van een sigaar, ondanks de vele gezondheidsrisico’s daaraan verbonden.
• 19 – De hertog van Wellington zit in Spanje, da7 op dat moment eigenlijk Frankrijk is, en neemt het ervan.

Februari

• 12 – Napoleon vindt het metrisch stelsel uit, zo lijkt hij groter, of in elk geval minder klein, op de weegschaal.

Juni

• 18 – De Verenigde Staten van Amerika verklaren nog maar eens de oorlog aan het Verenigd Koninkrijk, dat was lang geleden.
• 24 – Napoleon wandelt aan het hoofd van de Grande Armée Rusland binnen, en gaat op zoek naar Moskou of een andere stad met die naam.

September

• 7 – De slag van Borodino vindt plaats nabij Borodino, met enkele gekwetsten tot gevolg, die het slagveld moeten verlaten.
• 20 – Taalkundigen ontdekken een nieuwe paddenstoel en noemen hem vliegezwam, maar schrijven het fout.

Oktober

• 19 – Napoleon draait zich om en begint in de andere richting te lopen dan zijn leger, dat echter al snel de achtervolging inzet.

December

• 20 – de gebroeders Grimm brengen het eerste deel van hun sprookjesboek uit. De Sprookjes worden over het algemeen als te grimmig voor kinderen beschouwd.