Lingua ucraína

A lingua ucraína (украї́нська мо́ва, transliteración: ukrayins'ka mova [ukrɑ'jinʲsʲkɑ ˈmɔʋɑ]) é unha lingua eslava oriental, unha das tres deste grupo de linguas, xunto ao ruso e o belaruso. Garda certas similitudes con ámbalas dúas linguas, pero con notables diferenzas.

Lingua ucraína
українська мова
Nome curto українська (uk) украинаг (os) украинский (ru) ucraniano (es) Ukrainian (en) ukraynca (az) украінская (be)  Nome orixinal     українська мова (uk)
Instancia de lingua natural lingua viva  Subclase de linguas eslavas orientais  Estudado por estudos ucraínos lingüística ucraína  Lista do elemento Q12157551
Características  Alfabeto alfabeto cirílico alfabeto latino  Tipoloxía lingüística suxeito verbo obxecto lingua nominativo-acusativa lingua con omisión de suxeito lingua flexiva lingua acentuada lingua sintética lingua de orde libre  Caso gramatical nominativo instrumental locativo acusativo xenitivo dativo vocativo  Tempo gramatical pasado futuro de indicativo presente antepretérito de indicativo  Modo gramatical indicativo optativo imperativo condicional  Xénero gramatical masculino feminino neutro
Implicados  Institución de normalización Academia Nacional de Ciencias de Ucraína Instituto de Lingüística Potebnia Instituto da Lingua Ucraína da Academia Nacional de Ciencias de Ucraína Comisionado para a Protección da Lingua Estatal
Estado de lingua da UNESCO segura
Clasificación lingüística
linguaxe humana ↳ linguas indoeuropeas ↳ linguas baltoeslavas ↳ linguas eslavas ↳ linguas eslavas orientais
Cifras e dimensións  Número de falantes 26.900.000 (2023) 27.300.000 (2019) 34.710.100 (2003)
Localización  Orixinario de Ucraína Condado de Maramureș Condado de Suceava Europa Oriental Europa Central  País Ucraína Serbia Eslovaquia Estados Unidos de América Hungría República Checa Romanía Kazakhstán Rusia Belarús Polonia Canadá Moldova  Coordenadas 48°N 31°L  Mapas
Historia  Historia historia da lingua ucraína  Precedido por lingua rutena antiga  Substitúe lingua rutena antiga ucraíno antigo
Códigos e identificadores Freebase /m/0cjk9 Thesaurus do NCI C154186 ISO 639-1 uk ISO 639-2 ukr ISO 639-3 ukr ISO 639-5 ukr IETF uk OpenAlex C21931767
Fontes e ligazóns  Descrito pola fonte Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron  Tema: Q24463144 Ukrainian Language: An Encyclopedia (en) Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)  Tema: Q112779739 Pequeno dicionario enciclopédico de Brockhaus e Efron  Tema: Q24765438 Novo Dicionario Enciclopédico, 1911-1916  Tema: Q44710128
Wikidata C:Commons

Unha muller falando a lingua ucraína.

Características

O idioma ucraíno é falado por case cincuenta millóns de persoas en todo o mundo, incluíndo 37,5 millóns en Ucraína (77,8% da poboación ucraína total). Mais só na Ucraína occidental é a lingua que prevalece sobre o ruso. En Kíiv fálanse ambas linguas, un cambio notable dende o pasado recente, cando a cidade era principalmente rusoparlante. O cambio foi causado en gran medida pola influencia da poboación rural e as migracións dende as rexións occidentais de Ucraína. No norte e centro de Ucraína, o ruso é a lingua da poboación urbana, mentres que o ucraíno é moito máis común nas zonas rurais. No sur e leste de Ucraína, o ruso prevalece incluso nas áreas rurais, e en Crimea, onde nunca se falou, o ucraíno está case ausente. En 2019 entrou en vigor unha lei para facer do ucraíno a única lingua estatal de Ucraína.

Alfabeto

A a	Б б	В в	Г г	Ґ ґ	Д д	Е е	Є є	Ж ж	З з	И и
A a	B b	V v	J j	G g	D d	E e	Ye	Zh	Z z	Ɨ ɨ
I i	Ї ї	Й й	К к	Л л	М м	Н н	О о	П п	P p	С с
I i	Yi	I i	K k	L l	M m	N n	O o	P p	R r	S s
Т т	У у	Ф ф	Х х	Ц ц	Ч ч	Ш ш	Щ щ	Ю ю	Я я	Ь ь	'
T t	U u	F f	J j	Ts	Ch	Sh	Shch	Yu	Ya

O "Ь ь" non ten son. A súa función é a de palatizar outras letras, como por exemplo, o Л л (L) e o Н н (N). É dicir, нь lese ñ (como en España) e ль lese ll (como en consello). Tamén pode cambiar un pouco o son doutras consoantes.

O Г г en ucraíno ten un son aspirado similar ao do g galego nas zonas dialectais que presentan gheada (fricativa glotal sonora, [ɦ]); tanto no medio de dúas vogais como ao inicio de palabra. O son do g galego nas zonas sen gheada (oclusiva velar sonora, [g]), represéntase coa letra Ґ ґ, pero raramente usan esa letra, usando simplemente a Г г, aínda que teña valor fonético diferente.

O Й й ten o son dun i, pero curto, como en "xeito" ou "Mario"

O  '  simboliza unha pausa curta.

Ao longo da historia existiron varias propostas para un alfabeto latino ucraíno.

Grupos de variantes

Mapa das variantes e subgrupos do ucraíno (2005).      Grupo setentrional     Grupo sur-oriental     Grupo sur-occidental

• Grupo setentrional
  • Polesio
    • Polesio occidental
    • Polesio central
    • Polesio oriental
• Grupo sur-oriental
  • Dniéper (poltavo)
  • Slobozhano
  • Estepa
• Grupo sur-occidental
  • Volinio
  • Nadsiano
  • Galitziano (ou do Dniéster superior)
  • Lemko
  • Boiko
  • Transcarpático
    • Doliniano
  • Hutsúl
  • Bucovino (pocutio ou pocutio-bucovino)
  • Podolio

Véxase tamén

Outros artigos

• Wikipedia en ucraíno
• Lei de Ucraína "para garantir o funcionamento da lingua ucraína como lingua estatal"
• Política lingüística en Ucraína

Ligazóns externas

• Dicionario galego ucraíno Santiago de Compostela: Consellería de Cultura, Educación, Formación Profesional e Universidades, Secretaría Xeral Técnica, 2022.
• Leccións de vocabulario ucraíno en Internet Polyglot Arquivado 22 de marzo de 2009 en Wayback Machine. (en castelán)