Lingua fula

A lingua fula (tamén chamada peul, fulani, pulaar, fulbe, fulfulde) é unha lingua de África Occidental, especialmente da África subsahariana máis próxima ao Sahel, falada pola etnia fula, que abrangue dende Senegal até o Camerún e o Sudán. É falada por unhas 10-16 millóns de persoas e ten un status de lingua oficial en Mauritania, Senegal, Malí, Guinea, Burkina Faso, Níxer, Nixeria e mais no Camerún. O fula está clasificado como "en estado seguro" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Lingua fula
Fulfulde
Nome orixinal Fulfulde (ff)   𞤆𞤵𞤤𞤢𞤪 (ff)
Instancia de lingua natural macrolingua lingua viva  Subclase de Linguas senegambianas linguas níxero-congolesas  Composto por Maasina Fulfulde (en) Borgu Fulfulde (en) Lingua pular Lingua pulaar Eastern Fula (en) Western Niger Fulfulde (en)
Características  Alfabeto alfabeto latino alfabeto ajami Alfabeto Adlam (pt)  Tipoloxía lingüística suxeito verbo obxecto
Estado de lingua da UNESCO segura
Clasificación lingüística
linguaxe humana ↳ linguas níxero-congolesas ↳ linguas atlántico-congo ↳ Linguas atlánticas ↳ Linguas senegambianas
Cifras e dimensións  Número de falantes    24.000.000 (2007)
Localización  Coordenadas 15°N 13°O  Mapas
Códigos e identificadores Freebase /m/05n7jk ISO 639-1 ff ISO 639-2 ful ISO 639-3 ful ISO 639-5 ful IETF ff
Wikidata C:Commons

Fonoloxía

O inventario de consoantes do fula é o seguinte:

	Labial	Alveolar	Palatal	Velar	Glotal
oclusiva	p, b	t, d		k, g	ʔ
implosiva	ɓ	ɗ	ʄ
fricativa	f	s	ʝ	x
nasal	m	n	ɲ	ŋ
aproximante		r, l	y	w

Nalgúns dialectos do fula non existe a serie de implosivas. Polo demais o inventario anterior é moi semellante á da lingua wólof, coa excepción de que nesa outra lingua atlántica non existe nin serie de implosivas nin a oclusiva glotal.

Xeitos de escritura

alfabeto latino

Cando se escribe úsase o alfabeto latino, con algúns caracteres adicionais para representais fonemas ou sons específicos Ɓ/ɓ, Ɗ/ɗ, Ŋ/ŋ, Ñ/ñ, Ƴ/ƴ (ex. implosiva B, implosiva D, velar N [sons coma o grafo "nh" galego en "unha" por exemplo], palatal N, exectiva Y). O apóstrofo (ʼ) úsase coma unha pausa glotal. En Nixeria ʼy substitúe ƴ, e no Senegal ñ úsase no canto de ɲ.

Alfabeto fula

a, aa, b, mb, ɓ, c, d, nd, ɗ, e, ee, f, g, ng, h, i, ii, j, nj, k, l, m, n, ŋ, ny (ou ñ ou ɲ), o, oo, p, r, s, t, u, uu, w, y, ƴ

As letras q, x, z só se empregan nalgúns casos en estranxeirismos. No pular de Guinea atopamos unha letra adicional: ɠ.

Escritura árabe

O fula tamén se escribiu no pasado con caracteres árabes ou Ajami pero foi antes da colonización. Nalgunhas zonas de Guinea aínda os usan.

Véxase tamén

Outros artigos

• Wikipedia en fula

Bibliografía

• M. Orozco e F. Roca (2006): El Fula i el Wòlof:Estudi comparatiu entre les gramàtiques del Fula i el Wòlof, Barcelona, ISBN 84-393-7034-2.