Wikipedy

Itaalje

Dizze side giet oer It lân yn Jeropa. Foar oare betsjuttings, sjoch: Itaalje (betsjuttings).

Itaalje is in lân yn Súd-Jeropa en in demokratyske republyk.[11] De haadstêd is Rome.[12] It lân hat lângrinzen mei Frankryk, Switserlân, Eastenryk en Sloveenje, wylst de Alpen de wichtichste natuerlike grins oan de noardkant foarmje.[13]

Italjaanske Republyk
Repubblica Italiana
Flagge fan Itaalje Wapen fan Itaalje
Folksliet: Il Canto degli Italiani[1]
HaadstêdRome
Offisjele taalItaljaansk[2]
SteatsfoarmParlemintêre republyk
- presidintSergio Mattarella[3]
- regearliederGiorgia Meloni[4]
Unôfhinklikheid17 maart 1861 (ienwurding)[5]
2 juny 1946 (republyk)[6]
Oerflak302.109,6 km²[7]
Ynwennertal58.943.673[8] (30 juny 2026)
Befolkingstichtens195 ynwenners/km²
MuntienheidEuro (EUR)
TiidsôneMET (UTC+1)
- simmertiidMEST (UTC+2)
Nasjonale feestdei2 juny (Festa della Repubblica)[9]
Ynternetdomein.it
Telefoan+39
ISO 3166IT, ITA, 380[10]
Kaart fan Itaalje

Neffens Eurostat hat Itaalje in oerflakte fan 302.073 km².[14] It Italjaanske statistykburo Istat kaam op grûn fan nijere geografyske berekkeningen út op 302.109,6 km².[15] It lânskip is foar in grut part heuvelich of bercheftich; neffens Istat bestiet sa'n 41,6% fan it grûngebiet út heuvelgebiet, 35% út berchlân en 23,2% út flakte.[16]

Op 30 juny 2026 telde Itaalje neffens foarriedige gegevens fan Istat 58.943.673 ynwenners.[17] Itaalje hat in leech bertesifer en in hege libbensferwachting.[18] Yn 2025 waarden likernôch 355.000 bern berne en stoaren sa'n 652.000 minsken, wylst it totale fruchtberenssifer 1,14 bern de frou bedroech.[18] It positive migraasjesaldo kompensearre dat jier in grut part fan it negative natuerlike befolkingssaldo.[18]

Itaalje is in parlemintêre republyk mei in parlemint dat út twa keamers bestiet: de Keamer fan Deputearren en de Senaat fan de Republyk.[14] De Republyk bestiet út tweintich regio's, wêrfan fiif in bysûndere foarm fan autonomy hawwe.[19] De offisjele taal is it Italjaansk, wylst de Italjaanske wet ek in tal histoaryske taalminderheden beskermet.[20]

Geografy

bewurkje seksje

Om-ende-by 75% fan Itaalje is bercheftich of heuveleftich en rûchwei 20% fan it lân is beboske. Der binne smelle stripen fan leechlân lâns de Adriatyske kust en parten fan de Tyrreenske kust.

Itaalje wurdt begrinzge troch:

Eilannen

bewurkje seksje

It lân hat twa grutte eilannen, Sisylje yn it suden en Sardynje yn it westen. It tredde grutte eilân, Korsika, heart by Frankryk. Itaalje hat fansels ek in soad lytsere eilannen, dêr't Elba faaks it ferneamdst fan is. It meast súdlike eilân, Lampedusa, leit tichter by it fêstelân fan Afrika as by it fêstelân fan Itaalje.

Berchten

bewurkje seksje

Om't Itaalje op it Afrikaanske kontinintale plat leit hat de hegere faasje fan Afrika yn Jeropa de Alpen opstood. De noardgrins fan Itaalje leit dan ek oer de toppen fan de Alpen. It grutste berchte dat dêrby binnen de grins leit is de Dolomiten. Min of te mear oanslutend oan de Frânske Alpen begjint de rêchbonke fan Itaalje, de Apeninen, dy't troch gâns Itaalje nei it suden rinne. Fierders binne der yn Itaalje ferskate fulkanen, dêr't de Fesuvius by Napels, de Etna op Sisylje en it fulkaaneilân Stromboly de ferneamdste fan binne.

Wetter

bewurkje seksje

De eastkust fan Itaalje is oan de Adriatyske See, dy't fia de Strjitte fan Otranto yn de Ionyske See oergiet, wêrfan de Golf fan Taranto de twa úteinen fan Itaalje skiedt. De Strjitte fan Messina rint tusken it fêstelân en Sisylje troch. Dat eilân hat oan de súdkant de Middellânske See, wêrfan it Malta Kanaal de ôfskieding foarmet fan Malta, en it Sisyliaansk Kanaal de ôfskieding mei Tuneezje. Oan de noardkant fan it eilân leit de Tyrreenske See, dy't fierder beheind wurdt troch Sardynje, Korsika en it fêstelân. Oan it noardein fan it Frânske Korsika skiedt de Liguryske See it eilân fan de Italjaanske fêste wal.

Yn it noarden lizze de fjouwer grutte marren fan Itaalje, de Lago Maggiore, de Komo Mar, de Iseo Mar en de Garda Mar. Yn de flakte tusken de Alpen en de Apeninen rint de rivier de Po. Yn de midden fan it lân leit benoarden Rome ek noch in groep marren, wêrûnder de Mar fan Bolsena.

Enklaves

bewurkje seksje

Yn Rome leit it ûnôfhinklike Fatikaanstêd. Noardliker leit ticht by de Adriatyske See San Marino.

Skiednis

bewurkje seksje

Itaalje bestie foar 1861 net yn steatsferbân, omdat it gebiet ferdield wie yn ferskate lytsere steaten, faak ûnder útlânsk tafersjoch (troch lannen as Eastenryk, Frankryk en Spanje ). Yn de frije steat Piedmont kaam de greve fan Cavour yn 'e fyftiger jierren fan 'e 19e iuw mei plannen om de Eastenrikers út Lombardije en Feneetsje te reagjen, om ta in Noard-Italjaanske steat te kommen. De oare sintrale en súdlike Italjaanske steaten hiene dêr ek belang by en slueten har oan by Piedmont. It slagge Garibaldi yn 1860 om it suden fan Itaalje te feroverjen fan it Keninkryk fan Sisylje, en it Keninkryk Itaalje waard stifte. Vittorio Emanuele II wie de earste kening fan Itaalje. Yn 1861 wiene Latium en Fenetië noch hieltyd net in diel fan Itaalje, se koene har net losmeitsje fan de Paus en de Eastenrykske keizer. Feneetsje kaam nei kriich tsjin Eastenryk yn 1866 by Itaalje, en Latium mei Rome waard yn 1870 ferovere , tagelyk wie dat de ein fan de pontifikale steat en de macht fan de paus. De paus, lilk om dat foarfal, ferklearre himsels finzen yn 'e Italjaanske Steat, omdat Katolike minsken net meidienen oan it politike barren. Itaalje focht yn 'e earste wrâldkriich mei Grut-Brittanje, Frankryk en Ruslân tsjin de sintrale mogendheden. De kriich waard fochten oan de eastlike grins fan Itaalje, dat begrinzge wurdt troch Eastenryk. Nei it 'Caporetto ferlies', like de kriich foar Itaalje ferlern, mar trochdat de alliearden de kriich wûnen yn 1918 wie it oer, en Itaalje krige Súd-Tirol, dat foarhinne Eastenryksk wie, alhoewol't it doe ek al foar in diel bewenne waard troch Italjanen.

1922 wie it jier fan in nije Italjaanske beweging, laat troch Benito Mussolini, lieder fan it Faksisme yn Itaalje. Hy waard regearingslieder en diktator, en neamde himsels 'duce'. Hy begûn in freonskip mei Adolf Hitler en focht oan syn kant mei yn 'e twadde wrâldkriich. Itaalje die fan 1940 ôf mei oan de kriich en stried mei Dútslân tsjin Frankryk, Grut-Brittanje en Ruslân. Op 25 july 1943 kaam de Faksistyske Grutte Rie gear, dêr't Mussolini ôfgean moast as regearingshaad. Itaalje wie fan 8 septimber 1943 ôf net mear in meistander fan Dútslân. Itaalje waard in meistander fan Frankryk en Grut-Brittanje, mar it Italjaanske hear wie betiisd, se wisten net mear wa't har fijân wie. Yn it noarden fan Itaaje begûn de Italjaanske beweging Resistenza te fjochtsjen tsjin it Dútske hear. Mussolini besocht it op 'en nij mei in Noardlik Italjaanske Faksisten steat, de Republyk fan Salò, mar dat wie net in súkses. Op 25 april 1945 wie Itaalje frij. De steat waard in republyk op 2 juny 1946, nei in referindum wêrby't froulju foar it earst stimme mochten.

Befolking

bewurkje seksje

Op 1 jannewaris 2026 hie Itaalje likernôch 58,94 miljoen ynwenners.[18] Neffens de foarriedige moannesifers fan Istat telde it lân op 30 juny 2026 58.943.673 ynwenners.[17] It ynwennertal feroare yn 2025 mar in bytsje, om't in posityf migraasjesaldo it negative natuerlike befolkingssaldo foar in grut part kompensearre.[18]

Yn 2025 waarden yn Itaalje likernôch 355.000 bern berne, wylst sa'n 652.000 minsken stoaren.[18] Dêrtroch wie it natuerlike befolkingssaldo negatyf.[18] It totale fruchtberenssifer kaam dat jier út op 1,14 bern de frou.[18] De libbensferwachting by de berte waard foar 2025 rûsd op 81,7 jier foar manlju en 85,7 jier foar froulju.[18]

It ynternasjonale migraasjesaldo wie yn 2025 mei likernôch 296.000 minsken posityf.[18] Op 1 jannewaris 2026 wennen likernôch 5,56 miljoen minsken mei in bûtenlânske nasjonaliteit yn Itaalje.[18] Der wiene regionale ferskillen yn de demografyske ûntjouwing: de befolking naam yn 2025 yn it noarden ta, bleau yn Midden-Itaalje yn grutte halen stabyl en naam yn it Mezzogiorno ôf.[18]

Bestjoer en polityk

bewurkje seksje

Neffens kêst 1 fan de Italjaanske grûnwet is Itaalje in demokratyske republyk dy't op arbeid basearre is.[11] De soevereiniteit heart neffens itselde kêst ta it folk en wurdt útoefene yn de foarmen en binnen de grinzen fan de grûnwet.[11] De grûnwet omskriuwt de Republyk as ien en ûndielber, mar erkent en befoarderet tagelyk lokale autonomy.[21]

It Palazzo Montecitorio yn Rome, dêr't de Keamer fan Deputearren gearkomt

It Italjaanske parlemint bestiet út twa keamers, de Keamer fan Deputearren en de Senaat fan de Republyk.[22] De leden fan beide keamers wurde troch algemiene, streekrjochte en geheime ferkiezings keazen en de beide keamers hawwe yn prinsipe in amtstermyn fan fiif jier.[22] De Keamer fan Deputearren telt 400 keazen leden.[23] De Senaat telt 200 keazen senators, neist de senators foar it libben dy't yn de grûnwet foarsjoen binne.[14]

Foar in tal yn de grûnwet fêstleine taken komme de beide keamers byinoar as it parlemint yn mienskiplike sitting.[22] Dat is ûnder mear it gefal by de ferkiezing fan de presidint fan de Republyk.[24] Oan dy ferkiezing dogge ek ôffurdigen fan de regio's mei: eltse regio stjoert trije ôffurdigen, mei útsûndering fan de Aostadelling, dy't ien ôffurdige hat.[24] By de earste trije stimrûnten is foar de ferkiezing in twatredde mearderheid fan de gearkomste nedich; dêrnei is in absolute mearderheid genôch.[24] De presidint wurdt foar in perioade fan sân jier keazen.[25]

De presidint fan de Republyk is it steatshaad en fertsjintwurdiget de nasjonale ienheid.[26] Ta syn grûnwetlike taken hearre ûnder mear it útskriuwen fan parlemintsferkiezings, it promulg rearjen fan wetten, it útskriuwen fan referindums yn de gefallen dêr't de grûnwet yn foarsjocht en it ratifisearjen fan ynternasjonale ferdraggen as dêr de nedige parlemintêre tastimming foar jûn is.[26] De presidint is ek opperbefelhawwer fan de kriichsmacht en foarsitter fan de Hege Ried fan de Magistratuer.[26] Nei't er de foarsitters fan de beide keamers rieplachte hat, kin er de beide keamers of ien fan beide ûntbine, mei de beheiningen dy't kêst 88 fan de grûnwet stelt.[27]

It regear bestiet út de presidint fan de Ministerried en de ministers, dy't mei-inoar de Ministerried foarmje.[28] De presidint fan de Republyk beneamt de presidint fan de Ministerried en beneamt op dy syn foardracht de ministers.[28] In nij regear moat binnen tsien dagen nei syn foarming it fertrouwen fan sawol de Keamer fan Deputearren as de Senaat krije.[29] Beide keamers kinne dat fertrouwen troch in motivearre moasje jaan of ynlûke.[29]

It steatshaad is de presidint fan de Republyk, wylst de presidint fan de Ministerried oan it haad fan it regear stiet.[14] Yn septimber 2026 wie Sergio Mattarella presidint fan de Republyk.[30] Giorgia Meloni wie presidint fan de Ministerried; sy beklaait dy funksje sûnt 22 oktober 2022.[31]

De Republyk bestiet neffens de grûnwet út de gemeenten, provinsjes, metropoalstêden, regio's en de steat.[12] Gemeenten, provinsjes, metropoalstêden en regio's binne autonome oerheden mei eigen statuten, foech en funksjes binnen de grinzen fan de grûnwet.[12] Op 21 febrewaris 2026 telde Itaalje 7.894 gemeenten.[32]

It lân hat tweintich regio's.[33] Fiif dêrfan hawwe in bysûndere autonome status: Friuli-Venezia Giulia, Sardynje, Sisylje, Trentino-Alto Adige/Südtirol en Valle d'Aosta/Vallée d'Aoste.[19] De regio's hawwe op in tal beliedsmêden eigen wetjaand foech; foar ûnderwerpen dy't net eksplisyt oan de steat foarbehâlden binne, leit it wetjaand foech neffens kêst 117 fan de grûnwet by de regio's.[34] De bestjoerlike taken lizze yn begjinsel by de gemeenten, útsein as se foar in ienriedige útoefening oan provinsjes, metropoalstêden, regio's of de steat taskreaun wurde.[35]

De regio's hawwe in regionaal parlemint, in regionaal bestjoer en in presidint.[36] It regionale parlemint oefenet it oan de regio takende wetjaande foech út, wylst it regionale bestjoer it útfierend orgaan fan de regio is.[36] Behalven as in regionaal statút oars bepaalt, wurdt de presidint fan it regionale bestjoer streekrjocht troch de befolking keazen.[37]

De Konstitúsjonele Hof hâldt tafersjoch op de grûnwetlikens fan wetten en oare akten mei wetskrêft fan de steat en de regio's.[38] It Hof docht ek útspraak yn skelen oer de ferdieling fan foech tusken de steatsorganen en tusken de steat en de regio's of de regio's ûnderling.[38]

It Italjaansk is de offisjele taal fan de Republyk.[20] Wet 482 fan 15 desimber 1999 beskermet dêrnjonken histoaryske taalminderheden.[20] De wet neamt ûnder oaren it Albaneesk, Katalaansk, talen fan Germaanske groepen, Gryksk, Sloveensk, Kroätysk, Frânsk, Franko-Provençaalsk, Friulysk, Ladynsk, Oksitaansk en Sardysk.[20]

Ynternasjonale posysje

bewurkje seksje

Itaalje hearde yn 1949 ta de tolve oprjochters fan de NATO.[39] Op 14 desimber 1955 waard it lân lid fan de Feriene Naasjes.[40]

Itaalje hearde ek ta de seis lannen dy't de basis leine foar de Europeeske Ekonomyske Mienskip.[41] De Ferdraggen fan Rome waarden op 25 maart 1957 yn Rome ûndertekene en kamen op 1 jannewaris 1958 yn wurking.[41] Itaalje makket dêrmei diel út fan it yntegraasjeproses dat úteinlik ta de Jeropeeske Uny late.[41]

It lân makket sûnt 26 oktober 1997 diel út fan it Schengengebiet.[14] Itaalje heart sûnt 1 jannewaris 1999 by de eurosône.[42] De euromunten en -biljetten waarden op 1 jannewaris 2002 yn omrin brocht.[42]

Itaalje is sûnt 1 jannewaris 1995 lid fan de Wrâldhannelsorganisaasje.[43] It lân wie dêrfoar sûnt 1950 al oansletten by de GATT.[43]

Ekonomy

bewurkje seksje

De Italjaanske ekonomy wurdt foar it grutste part troch de tsjinstesektor foarme.[44] Tsjinsten leverje mear as 70% fan de totale tafoege wearde.[44] Neffens Istat is Itaalje nei Dútslân de op ien nei grutste produksje-ekonomy fan Jeropa.[44] Tradisjonele tsjinsten, lykas hannel, akkommodaasje en hoareka en lânferfier, wiene yn 2024 goed foar 37% fan de totale tafoege wearde, wylst kennisyntinsive tsjinsten om de 20% hinne leine.[44] De publike administraasje, it ûnderwiis en de sûnenssoarch leveren mei-inoar likernôch 15% fan de tafoege wearde.[44]

Milaan is it ekonomyske sintrum fan Itaalje. It is sawol in finansjeel sintrum as moade-haadstêd.

It bruto binnenlânsk produkt bedroech yn 2025 tsjin rinnende prizen 2,258 biljoen euro.[45] Yn reële termen groeide it BBP dat jier mei 0,5%.[45] De ynlânske fraach levere, sûnder de feroaring fan de foarrieden mei te rekkenjen, in positive bydrage oan de groei, wylst de bydrage fan de netto bûtenlânske fraach negatyf wie.[46] De tafoege wearde naam yn 2025 yn de yndustry mei 0,8% en yn de tsjinsten mei 0,3% ta.[46]

De ynvestearringen namen yn 2025 mei 3,5% ta.[46] Dêrby groeiden de ynvestearringen yn bou mei 3,3%, yn masines en apparatuer mei 2,2%, yn ferfiermiddels mei 9,1% en yn produkten fan yntellektueel eigendom mei 4,0%.[46] De konsumpsje fan húshâldings naam yn folume mei 1,0% ta.[46]

Ek lânbou, boskbou en fiskerij hawwe in plak yn de Italjaanske ekonomy.[47] Yn 2025 bedroech de tafoege wearde fan dy sektoaren mei-inoar 46,6 miljard euro tsjin rinnende prizen.[47] Istat berekkene dat Itaalje dat jier fan de lannen fan de Jeropeeske Uny de heechste tafoege wearde yn de lânbou hie.[47] De bredere agro-itenektor, dêr't ek de fiedingsmiddelenyndustry ta rekkene wurdt, levere yn 2025 in tafoege wearde fan 89 miljard euro en wie goed foar 4,4% fan de nasjonale tafoege wearde.[47]

Bûtenlânske hannel is in wichtich ûnderdiel fan de Italjaanske ekonomy.[48] De wearde fan de eksport naam yn 2025 mei 3,3% ta, mar de ûntjouwing ferskilde sterk fan regio ta regio.[48] De eksport groeide mei 13,2% yn Midden-Itaalje, 3,2% yn it suden, 2,3% yn it noardwesten en 2,0% yn it noardeasten, wylst er op de eilannen mei 11,0% ôfnaam.[48]

De eksport is geografysk sterk konsintrearre yn it noarden fan it lân.[49] Yn 2025 kaam 37% fan de Italjaanske eksport út it noardwesten en 31% út it noardeasten.[49] Lombardije allinnich wie goed foar mear as in fjirde fan de nasjonale eksport.[49]

Der binne regionale ferskillen yn de ekonomyske ûntjouwing.[50] Yn 2025 groeide it BBP yn it noardwesten, noardeasten en midden fan Itaalje yn folume mei 0,5%, wylst Súd-Itaalje en de eilannen mei 0,6% groeiden.[50] It tal wurksumen naam yn Súd-Itaalje en op de eilannen mei 1,5% ta, tsjin 1,1% yn Midden-Itaalje, 0,9% yn it noardwesten en 0,8% yn it noardeasten.[50]

De bruto oerheidsskuld lei yn 2025 neffens it Ynternasjonaal Monetêr Fûns op likernôch 137% fan it BBP.[51] It nettofinansieringstekoart fan de oerheid kaam yn dat jier út op 3,1% fan it BBP, wylst it primêre saldo 0,7% posityf wie.[45]

Ferkear

bewurkje seksje

Spoarferkear

bewurkje seksje

It nasjonale spoarnet dat troch Rete Ferroviaria Italiana beheard wurdt, hie op 30 juny 2026 in lingte fan 16.909 kilometer.[52] Dêrfan bestie 1.096 kilometer út hegesnelheidslinen.[52] Fan it hiele net wie 12.413 kilometer elektrifisearre en 4.496 kilometer net elektrifisearre.[52] RFI telde likernôch 2.200 stasjons mei in aktive of mooglike funksje foar passazjiersferfier en 169 frachtterminals.[52]

It Italjaanske hegesnelheidsnet makket gebrûk fan it Europeeske sinjalearrings- en treinbehearsysteem ERTMS.[53] Oan 'e ein fan 2025 wie 1.088 kilometer hegesnelheidsline mei dat systeem tarist.[53]

Yn it frachtferfier waard yn 2024 oer it Italjaanske spoar 94,6 miljoen ton guod ferfierd, goed foar 22,9 miljard tonkilometer.[54] It spoar hie dat jier in oandiel fan 7,9% yn it totale folume fan it lânferfier fan fracht, tsjin 92,1% foar it dykferfier.[54] Yn tonkilometers wie it oandiel fan it spoar 13,1% en dat fan de dyk 86,9%.[54] It Italjaanske spoarfrachtferfier wie yn 2024 goed foar 6,1% fan alle tonkilometers per spoar yn de Jeropeeske Uny, wêrmei't Itaalje nei Dútslân, Poalen en Frankryk op it fjirde plak stie.[54]

Dykferkear

bewurkje seksje
De Autostrada dei Laghi ('marrenautodyk'; ûnderdiel fan de A8 en de A9), wie de earste autosneldyk yn 'e wrâld dy't foar regulier ferkear oanlein waard.

De dyk is de wichtichste ferfierswize foar it binnenlânske frachtferfier.[54] Yn 2024 waard troch Italjaanske swiere frachtweinen 1.110,5 miljoen ton guod ferfierd, goed foar 152,7 miljard tonkilometer.[54] Fan it frachtferfier dêr't sawol it begjin- as einpunt yn Itaalje lei, waard 96,8% fan it gewicht oer de dyk ferfierd.[54]

Tusken 2014 en 2024 naam it frachtferfier oer de dyk, útdrukt yn tonkilometers, mei 29,6% ta, wylst it spoarfrachtferfier yn deselde perioade mei 13,8% groeide.[54] Yn 2024 wie it Italjaanske dykfrachtferfier goed foar 8,2% fan de tonkilometers yn de Jeropeeske Uny; dêrmei stie Itaalje op it fyfde plak yn de EU.[54]

Loftfeart

bewurkje seksje

It passazjiersferkear op de Italjaanske fleanfjilden kaam yn 2025 út op 229,7 miljoen reizgers, 5% mear as yn 2024.[55] Fan dy passazjiers reizgen 157,2 miljoen, oftewol 68%, op ynternasjonale ferbiningen, wylst 72,5 miljoen passazjiers op binnenlânske flechten reizgen.[56]

Fleanfjild Rome Fiumicino wie yn 2025 mei 50,9 miljoen passazjiers it drokste fleanfjild fan Itaalje en hie in oandiel fan 22% yn it totale passazjiersferkear.[56] Dêrnei folgen Milaan-Malpensa mei 31,2 miljoen, Bergamo-Orio al Serio mei 16,9 miljoen, Napels-Capodichino mei 13,2 miljoen, Catania-Fontanarossa mei 12,3 miljoen en Feneesje-Tessera mei 11,8 miljoen passazjiers.[57]

Yn it loftfrachtferfier waard yn 2025 mear as 1,2 miljoen ton guod ferwurke.[56] Milaan-Malpensa wie mei mear as 764.000 ton en in oandiel fan 61% fierwei it grutste Italjaanske fleanfjild foar loftfracht.[56]

Seefeart

bewurkje seksje
De haven fan Genua

De Italjaanske havens ferwurkje sawol grutte hoemannichten fracht as passazjiersferkear.[58] Yn 2024 bleau de hoemannichte guod dy't yn de Italjaanske havens laden en lost waard frijwol gelyk oan it jier dêrfoar, mei in ôfname fan 0,1%.[58] It tal passazjiers dat oer see ferfierd waard, naam dêrfoaroer mei 11,9% ta.[58]

Itaalje hie yn 2024 fan alle lannen fan de Jeropeeske Uny it grutste tal passazjiers yn it seefeartferkear.[58] Wat de hoemannichte oer see ferfierd guod oanbelanget, stie it lân nei Nederlân op it twadde plak yn de EU.[58] Triëst en Genua wiene de twa wichtichste Italjaanske havens foar frachtferfier en hearden beide ta de tweintich grutste frachthavens fan de Jeropeeske Uny.[58] Messina, Reggio Calabria en Napels wiene yn 2024 de trije Europeeske havens mei it grutste passazjiersferkear.[58]

Kultuer en erfskip

bewurkje seksje

Itaalje hat in grut tal plakken dy't op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO steane.[59] De databank fan it UNESCO World Heritage Centre neamt 62 Italjaanske wrâlderfgoedplakken.[59] Dêrfan binne 56 as kultureel erfgoed oanmerkt.[59]

De wichtige posysje fan Itaalje yn de Europeeske keunst- en kultuerskiednis hinget ûnder mear gear mei de Renêssânse.[60] Yn de fyftjinde en sechstjinde iuw wie it Italjaanske gebiet in wichtich sintrum fan humanisme, keunst, arsjitektuer en wittenskiplike ûntjouwing.[60] Florâns naam benammen yn de fyftjinde iuw in wichtige posysje yn dy kulturele ûntjouwing yn.[60]

Sjoch ek

bewurkje seksje
Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. ↑ LEGGE 4 dicembre 2017, n. 181, Normattiva.
  2. ↑ LEGGE 15 dicembre 1999, n. 482, art. 1, Normattiva.
  3. ↑ La biografia del Presidente Sergio Mattarella, Presidenza della Repubblica.
  4. ↑ Presidente Giorgia Meloni, Presidenza del Consiglio dei Ministri.
  5. ↑ L’Italia è Una – 17 marzo, Senato della Repubblica.
  6. ↑ L’Italia è Repubblica – 2 giugno 2026, Senato della Repubblica.
  7. ↑ Principali statistiche geografiche sui comuni, Istat.
  8. ↑ Bilancio demografico mensile – giugno 2026, Istat.
  9. ↑ L’Italia è Repubblica – 2 giugno 2026, Senato della Repubblica.
  10. ↑ Online Browsing Platform – Italy. International Organization for Standardization.
  11. 1 2 3 (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 1. Senato della Repubblica.
  12. 1 2 3 (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 114. Senato della Repubblica.
  13. ↑ (it) Italia. Treccani.
  14. 1 2 3 4 5 (in) Italy – EU country. European Union.
  15. ↑ (it) Principali statistiche geografiche sui comuni. Istat.
  16. ↑ (it) Principali dimensioni geostatistiche e grado di urbanizzazione del Paese. Istat.
  17. 1 2 (in) Monthly demographic balance of the population – June 2026. Istat (11 septimber 2026).
  18. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (in) Demographic indicators – Year 2025. Istat.
  19. 1 2 (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 116. Senato della Repubblica.
  20. 1 2 3 4 (it) Legge 15 dicembre 1999, n. 482 – Norme in materia di tutela delle minoranze linguistiche storiche. Normattiva.
  21. ↑ (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 5. Senato della Repubblica.
  22. 1 2 3 (it) Il Parlamento. Senato della Repubblica.
  23. ↑ (it) Camera dei deputati – documentazione sulla riduzione del numero dei parlamentari. Camera dei deputati.
  24. 1 2 3 (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 83. Senato della Repubblica.
  25. ↑ (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 85. Senato della Repubblica.
  26. 1 2 3 (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 87. Senato della Repubblica.
  27. ↑ (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 88. Senato della Repubblica.
  28. 1 2 (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 92. Senato della Repubblica.
  29. 1 2 (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 94. Senato della Repubblica.
  30. ↑ (it) Presidenza della Repubblica. Quirinale.
  31. ↑ (it) Il Presidente del Consiglio dei Ministri. Governo Italiano.
  32. ↑ (it) Codici statistici delle unità amministrative territoriali: comuni, città metropolitane, province e regioni. Istat.
  33. ↑ (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 131. Senato della Repubblica.
  34. ↑ (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 117. Senato della Repubblica.
  35. ↑ (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 118. Senato della Repubblica.
  36. 1 2 (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 121. Senato della Repubblica.
  37. ↑ (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 122. Senato della Repubblica.
  38. 1 2 (it) Costituzione della Repubblica Italiana – Articolo 134. Senato della Repubblica.
  39. ↑ (in) NATO member countries. NATO.
  40. ↑ (in) Member States. United Nations.
  41. 1 2 3 (in) 1945–1959 – Peace in Europe and the beginnings of cooperation. European Union.
  42. 1 2 (in) Italy and the euro. European Commission.
  43. 1 2 (in) Italy and the WTO. World Trade Organization.
  44. 1 2 3 4 5 (it) L’evoluzione del sistema economico. Istat.
  45. 1 2 3 (in) GDP and General Government net borrowing – Years 2023–2025. Istat.
  46. 1 2 3 4 5 (it) Pil e indebitamento delle AP – Anni 2023-2025. Istat.
  47. 1 2 3 4 (it) Conti economici dell’agricoltura – Anno 2025. Istat.
  48. 1 2 3 (in) Export of Italian Regions – Q4 2025. Istat.
  49. 1 2 3 (it) L’apertura internazionale dell’economia. Istat.
  50. 1 2 3 (in) Preliminary estimate of GDP and employment – year 2025. Istat (26 juny 2026).
  51. ↑ (in) IMF Executive Board Concludes 2026 Article IV Consultation with Italy. International Monetary Fund (24 july 2026).
  52. 1 2 3 4 (in) The network today. Rete Ferroviaria Italiana.
  53. 1 2 (it) ERTMS. Rete Ferroviaria Italiana.
  54. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 (it) Il trasporto di merci su strada e ferrovia – Anno 2024. Istat (20 febrewaris 2026).
  55. ↑ (it) Enac pubblica i Dati di Traffico 2025: +5% rispetto al 2024 per oltre 229,7 milioni di passeggeri negli aeroporti italiani. Ente Nazionale per l'Aviazione Civile (11 maaie 2026).
  56. 1 2 3 4 (it) Executive Summary 2025. Ente Nazionale per l'Aviazione Civile.
  57. ↑ (it) Dati di traffico 2025. Ente Nazionale per l'Aviazione Civile.
  58. 1 2 3 4 5 6 7 (it) Trasporto marittimo in Italia – Anno 2024. Istat (13 febrewaris 2026).
  59. 1 2 3 (in) Italy. UNESCO World Heritage Centre.
  60. 1 2 3 Sitearflater: Unjildige <ref>-oantsjutting; der is gjin tekst opjûn foar referinsjes mei de namme "met-renais"
Regio's fan Itaalje
Abruzzen - Aostadelling - Apûlje - Basilikata - Emylje-Romanje - Friûly-Julysk Feneesje - Kalaabrje - Kampaanje - Latium - Liguerje - Lombardije - Marke - Molise - Piëmont - Sardynje - Sisylje - Trentino-Súd-Tiroal - Toskane - Umbrje - Veneto
· · Berjocht bewurkje
Jeropeeske Uny
Lidsteaten:
Belgje • Bulgarije • Denemark • Dútslân • Eastenryk • Estlân • Finlân • Frankryk • Grikelân • Hongarije • Ierlân • Itaalje • Kroaasje • Letlân • Litouwen • Lúksemboarch • Malta • Nederlân • Poalen • Portegal • Roemeenje • Syprus • Sloveenje • Slowakije • Spanje • Sweden • Tsjechje
Ultraperifeare regio's:
Frankryk: Frânsk-Guyana • Gûadelûp • Majot • Martinyk • Reünion • Sint-Marten
Portegal: Azoaren • Madeara
Spanje: Kanaryske Eilannen
Kandidaat-lidsteaten:
Albaanje • Bosnje • Georgje • Moldaavje • Montenegro • Noard-Masedoanje • Oekraïne • Servje • Turkije
· · Berjocht bewurkje
Opfrege fan "https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Itaalje&oldid=1240594"