pytel

See also: Pytel

Czech

Sandbag

Pytel of pepernotes

Etymology

Inherited from Old Czech pytel, from Middle High German piutel.

Pronunciation

• IPA^(key): [ˈpɪtɛl]

• Audio:

  (file)

• Homophone: Pytel

Noun

pytel m inan (diminutive pytlík)

1. bag, sack (flexible container)

   pytel na sezení ― bean bag

   pytel na uhlí ― coal sack

   pytel s pískem ― sandbag

Declension

Declension of pytel (soft masculine inanimate reducible)

	singular	plural
nominative	pytel	pytle
genitive	pytle	pytlů
dative	pytli	pytlům
accusative	pytel	pytle
vocative	pytli	pytle
locative	pytli	pytlech, pytlích
instrumental	pytlem	pytli

Derived terms

adjectives

• pytlovitý
• pytlový

nouns

• pytlák
• pytlíček
• pytlovina

verbs

• pytlovat

See also

• taška

Further reading

• “pytel”, in Příruční slovník jazyka českého (in Czech), 1935–1957
• “pytel”, in Slovník spisovného jazyka českého (in Czech), 1960–1971, 1989
• “pytel”, in Internetová jazyková příručka (in Czech), 2008–2026

Old Czech

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *bʰuH-der.

Proto-West Germanic *bud-

Proto-Indo-European *-lósder.?

Proto-Indo-European *-tḗr

Proto-Indo-European *-tromder.?

Proto-Germanic *-ilaz

Proto-West Germanic *-il

Proto-West Germanic *būdil

Old High German būtil

Middle High German piutelbor.

Old Czech pytel

Borrowed from Middle High German piutel. First attested in the 14th century.

Pronunciation

• IPA^(key): (13^th CE) /ˈpɨtɛl/, /ˈpɨtɛɫ/
• IPA^(key): (15^th CE) /ˈpitɛl/, /ˈpitɛl/

Noun

pytel m inan

1. bag; sack (cover made of coarse fabric or leather for carrying or storing various things)
2. coarse fabric; linen
3. garment made of coarse cloth

Declension

Declension of pytel (soft o-stem reducible)

	singular	dual	plural
nominative	pytel	pytle	pytli, pytľové
genitive	pytle	pytľú	pytľóv
dative	pytľu	pytľoma	pytľóm
accusative	pytel	pytle	pytle
vocative	pytľu	pytle	pytli, pytľové
locative	pytli, pytľu	pytľú	pytlích
instrumental	pytlem	pytľoma	pytli

This table shows the most common forms around the 13th century.

Declension of pytel (hard o-stem reducible)

	singular	dual	plural
nominative	pytel	pytly	pytli, pytlové
genitive	pytla, pytlu	pytlú	pytlóv
dative	pytlu	pytloma	pytlóm
accusative	pytel	pytly	pytly
vocative	pytle	pytly	pytli, pytlové
locative	pytle, pytlu	pytlú	pytléch
instrumental	pytlem	pytloma	pytly

This table shows the most common forms around the 13th century.

Descendants

• Czech: pytel
• → Old Polish: pytel
  • Polish: pytel
  • Silesian: pytel
  • → Kashubian: pëtel
  • → Slovincian: pëtel

References

• Jan Gebauer (1903–1916), “pytel”, in Slovník staročeský (in Czech), Prague: Česká grafická společnost "unie", Česká akademie císaře Františka Josefa pro vědy, slovesnost a umění

Old Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *bʰuH-der.

Proto-West Germanic *bud-

Proto-Indo-European *-lósder.?

Proto-Indo-European *-tḗr

Proto-Indo-European *-tromder.?

Proto-Germanic *-ilaz

Proto-West Germanic *-il

Proto-West Germanic *būdil

Old High German būtil

Middle High German piutelbor.

Old Czech pytelbor.

Old Polish pytel

Borrowed from Old Czech pytel. First attested in 1393.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /pitɛlʲ/
• IPA^(key): (15^th CE) /pitɛlʲ/

Noun

pytel m inan

1. (attested in Greater Poland) type of bag-shaped sieve used for sifting flour
   • 1895 [1462], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici‎^[2], volume VIIIa, page 53:

     Iacom ya nye powsczagnal Andrzeye po rakoyemstwie... anym mu pytl y gynschich sczebrzuchow domowich pokrat gwaltem

     [Jakom ja nie powściągnał Andrzeje po rękojemstwie... anim mu pytl i jinszych szczebrzuchow domowych pokrad gwałtem]

   • 1440, rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza z rękopisu znajdującego się w zbiorach Biblioteki Klasztornej oo. Paulinów na Jasnej Górze pod sygn. II 25 z r. 1444, page 256v:

     *Taratentara […] uel *taratentarum id est [est] instrvmentum cum *quuo farina colatur vlg. pytel

     [*Taratentara […] uel *taratentarum id est [est] instrvmentum cum *quuo farina colatur vlg. pytel]

   • 1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 91r:

     Dodacium vlg. pytel

     [Dodacium vlg. pytel]

   • 1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 165v:

     Politrudium vlg. pythel

     [Politrudium vlg. pytel]

   • [XV p. post.], rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rkpsie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 381, z r. 1457, page 72ra:

     [D]odacium vlg. pytel

     [[D]odacium vlg. pytel]

   • 1463, Wokabularz petersburski VII, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.Q.ch.I.100, page 13:

     Taratantara pytel

     [Taratantara pytel]

   • XV p. post., Wokabularz petersburski I, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.Q.ch.XVI.33, page 6:

     Dodacium pythel

     [Dodacium pytel]

   • XV p. post., Wokabularz petersburski III, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.Q.ch.XVI.32., page 11:

     Taratantara pytel

     [Taratantara pytel]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 135r:

     Taratantara est instrumentum quo farina colatur id est purgatur pythel est etiam clangor tube quod alio nomine dicitur *dodatrum pythel

     [Taratantara est instrumentum quo farina colatur id est purgatur pythel est etiam clangor tube quod alio nomine dicitur *dodatrum pythel]

2. (attested in Lesser Poland, Pomerania, Greater Poland) bag made of thick canvas; penitential shirt
   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 34, 15, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Ale ia, gdisz my szalosciwi bili, obloczil iesm se w pitel

     [Ale ja, gdyż mi żałościwi byli (cum mihi molesti essent), obłoczył jeśm sie w pytel]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 68, 14, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Po[ło]szil iesm odzene moie pitlem

     [Po[ło]żył jeśm odzienie moje pytlem]

   • 1874-1891 [XV in.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[3], [4], [5]}, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 62:

     Seipsum exinaniuit formam serui accipiens pythel

     [Seipsum exinaniuit formam serui accipiens pytel]

Derived terms

verbs

• pytlować impf

Descendants

• Polish: pytel
• Silesian: pytel
• → Kashubian: pëtel
• → Slovincian: pëtel

References

• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “pytel”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “pytel”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Polish

pytel (1.1)

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *bʰuH-der.

Proto-West Germanic *bud-

Proto-Indo-European *-lósder.?

Proto-Indo-European *-tḗr

Proto-Indo-European *-tromder.?

Proto-Germanic *-ilaz

Proto-West Germanic *-il

Proto-West Germanic *būdil

Old High German būtil

Middle High German piutelbor.

Old Czech pytelbor.

Old Polish pytel

Polish pytel

Inherited from Old Polish pytel.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈpɘ.tɛl/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ˈpɨ.tɛl/

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɘtɛl
• Syllabification: py‧tel

Noun

pytel m inan (related adjective pytlowy)

1. flour sifting bag (bag made of light, loosely woven fabric, used to sift flour after milling to remove the bran)
2. (dated, milling) grain sorter (mill machine for sorting grain mill products)

   Synonym: odsiewacz

3. (obsolete, figuratively) sieve (that which filters, i.e. an author's works)
4. (obsolete, colloquial, figuratively) chatterbox (someone who talks much)
5. (obsolete) sack, bag (object for storing or moving other objects)

   Synonym: worek

   1. (Middle Polish) money sack
6. (Middle Polish) colander, strainer

   Synonym: cedzidło

7. (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
   1. (Middle Polish) thick, rough fabric that serves as a glove for wiping the body
      • 1961 [1560], S. Nawrocki, J. Wisłocki, editors, Inwentarze mieszczańskie z lat 1528-1635 z ksiąg miejskich Poznania [Townsmen's inventories from the years 1528-1635 from the city books of Poznań], number 95:

        pytlów 147 łokci, kożdy łokieć po 2 groszu

      • 1581, W. Oczko, Przymiot, A. A. Kryńskiego, published 1881, page 452:

        z […] świérzbu od skóry cole odpada, y zá páznoktámi, álbo włáźni zá pumexem á pytlem náćiéráiącym, leći właśnie

Declension

Declension of pytel

	singular	plural
nominative	pytel	pytle
genitive	pytla	pytli
dative	pytlowi	pytlom
accusative	pytel	pytle
instrumental	pytlem	pytlami
locative	pytlu	pytlach
vocative	pytlu	pytle

Derived terms

nouns

• (dialectal) pytlówka

surnames

• Pytel

verbs

• pytlować impf

Further reading

• “pytel”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[6] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “pytel”, in Polish dictionaries at PWN‎^[7] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “pytel”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “PYTEL”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 11.05.2021
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “pytel”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “pytel”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1912), “pytel”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 5, Warsaw, page 454

Silesian

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *bʰuH-der.

Proto-West Germanic *bud-

Proto-Indo-European *-lósder.?

Proto-Indo-European *-tḗr

Proto-Indo-European *-tromder.?

Proto-Germanic *-ilaz

Proto-West Germanic *-il

Proto-West Germanic *būdil

Old High German būtil

Middle High German piutelbor.

Old Czech pytelbor.

Old Polish pytel

Silesian pytel

Inherited from Old Polish pytel. Doublet of bojtel.

Pronunciation

• IPA^(key): /ˈpɪ.tɛl/

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɪtɛl
• Syllabification: py‧tel

Noun

pytel m inan

1. flour sifting bag (bag made of light, loosely woven fabric, used to sift flour after milling to remove the bran)
2. sack, bag; bundle (object for storing or moving other objects)

Declension

Declension of pytel

	singular	plural
nominative	pytel	pytle
genitive	pytla	pytli/pytlōw
dative	pytlowi	pytlōm
accusative	pytel	pytle
instrumental	pytlym	pytlami/pytlōma
locative	pytlu	pytlach
vocative	pytlu	pytle

Derived terms

nouns

• pytlik
• pytlōwka

verbs

• pytlować impf

Further reading

• pytel in silling.org
• Bogdan Kallus (2020), “pytel”, in Słownik Gōrnoślōnskij Gŏdki, IV edition, Chorzów: Pro Loquela Silesiana, →ISBN, page 371