jeż

See also: jez, Jez, jěz, jež, Jež, jěž, Jeż, jéż, jez., and jęz.

Old Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *h₁eǵʰ-y-ós~*h₁eǵʰ-i-s

Proto-Balto-Slavic *eźjás

Proto-Slavic *ežь

Old Polish jeż

Inherited from Proto-Slavic *ežь. First attested in the 14th century.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /jɛːʃ/
• IPA^(key): (15^th CE) /jeʃ/

Noun

jeż (diminutive jeżyk, related adjective jeżów)

1. (attested in Lesser Poland, Greater Poland) hedgehog (small mammal of the subfamily Erinaceinae)
   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 103, 19, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Rarogowy dom woywoda yest gych gori wissoke gelenyom opoka vbyeszeny[e] geszom albo vczekany[e]

     [Rarogowy dom wojwoda jest jich, gory wysokie jeleniom, opoka ubieżenie jeżom albo uciekanie.]

   • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 103, 19, Greater Poland:

     Herodyaszow dom wodz gych gory wyssokye yelyenyom opoka vtoka yeszom

     [Herodyjaszow dom wodz jich, gory wysokie jeleniom, opoka utoka jeżom.]

   • 1977 [XV med.], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Polskie glosy w rękopisie Kroniki Wincentego Kadłubka, page 150:

     Quando sine aculeis nascitur ericius, gl. erinacius, gyeszch

     [Quando sine aculeis nascitur ericius, gl. erinacius, jeż]

   • 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎^[1], volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 489:

     Yesz

     [Jeż]

   • 1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2‎^[2], number 1140:

     Yesz ericius

     [Jeż ericius]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 70r:

     Iricius idem quod ericius est animal spinosum eyn ygel yez

     [Iricius idem quod ericius est animal spinosum eyn ygel jeż]

Declension

Declension of jeż

	singular	dual	plural
nominative	jeż	—	—
genitive	—	—	—
dative	—	—	jeżom
accusative	—	—	—
instrumental	—	—	—
locative	—	—	—
vocative	—	—	—

Related terms

nouns

• jeżyna
• jeżynka

Descendants

• Polish: jeż, iz (Far Masovian), wjéż (Kuyavia, Sompolno, Strzelno), wjiż (Kuyavia), jéże, jiże (Western Kraków), jeze (Eastern Kraków, Gdów, Bochnia, Stopnica)
• Silesian: jyż

References

• Boryś, Wiesław (2005), “jeż”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “jeż”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “jeż”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “jeż”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• Brückner, Aleksander (1927), “jeż”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
• S. Urbańczyk, editor (1961), “jeż”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 3, Wrocław, Kraków, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 198
• Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “jeż”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, et al., editors (2024), “jeż”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
• Ewa Deptuchowa, et al., editors (2023), “jeż”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Polish

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈjɛʂ/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ˈjeʂ/

• Audio 1:

  (file)

• Audio 2:

  (file)

• Rhymes: -ɛʂ
• Syllabification: jeż
• Homophones: jesz, Jeż

Etymology 1

Etymology tree

Proto-Indo-European *h₁eǵʰ-y-ós~*h₁eǵʰ-i-s

Proto-Balto-Slavic *eźjás

Proto-Slavic *ežь

Old Polish jeż

Polish jeż

Inherited from Old Polish jeż.

Noun

jeż m animal (diminutive jeżyk, related adjective jeżowy)

1. (countable) hedgehog (small mammal of the subfamily Erinaceinae)
2. (uncountable) buzz cut, crew cut (short, spiky hair)
3. (countable, agriculture) loosener (agricultural tool for loosening soil)
4. (countable, military) Czech hedgehog (portable barrier made of perpendicular beams intersecting each other and braided with wire)
5. (in the plural, obsolete, architecture) covers (sheaves of straw used to cover an under-roof and corners fastened with an upwards spike and cut evenly at the bottom)

Declension

Declension of jeż

	singular	plural
nominative	jeż	jeże
genitive	jeża	jeży/jeżów
dative	jeżowi	jeżom
accusative	jeża	jeże
instrumental	jeżem	jeżami
locative	jeżu	jeżach
vocative	jeżu	jeże

Middle Polish:

Attested forms of jéż

	singular	plural
nominative	jéż	jeżowie
genitive	jeża	jeżów
dative	—	jeżom
accusative	—	—
instrumental	—	—
locative	jeżu	—
vocative	jeżu	—

Alternative forms

• iz (Far Masovian)
• wjéż (Kuyavia, Sompolno, Strzelno)
• wjiż (Kuyavia)
• jéże, jiże (Western Kraków)
• jeze (Eastern Kraków, Gdów, Bochnia, Stopnica)

Derived terms

adverbs

• na jeża
• średnio na jeża

nouns

• jeżyca

interjections

• w mordę jeża

verbs

• jeżyć impf

verbs

• podchodzić jak pies do jeża impf

Related terms

nouns

• jeżyna

Etymology 2

See the etymology of the corresponding lemma form.

Verb

jeż

1. second-person singular imperative of jeżyć

Further reading

• Modern Standard Polish:
  • “jeż”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[3] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
  • “jeż”, in Polish dictionaries at PWN‎^[4] (in Polish)
  • Zygmunt Saloni, et al., editors (2020), “jeż”, in Słownik gramatyczny języka polskiego [Grammatical Dictionary of Polish]‎^[5], 4. online edition, Warszawa
• Middle Polish:
  • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “jeż”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
  • “JEŻ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 02.07.2024
• Historic dictionaries:
  • Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “jeż”, in Słownik języka polskiego
  • Aleksander Zdanowicz (1861), “jeż”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
  • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1902), “jeż”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 2, Warsaw, page 174
• Dialectal dictionaries:
  • Jan Karłowicz (1901), “jeż”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 2: F do K, Kraków: Akademia Umiejętności, page 264