Bauchi
Bauchi Woli Bauchi woli Ji la a fayta Aushi Dola Darr Ga woli Nijeriya. Gontattuk lefe Ga Kano Ko Aushi kafa Jigawa, Gombe, ga Yobe Ko fayta Darr, kafa Kaduna Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in dubu modi ga dalma bonum ga kobawulo ga baccimodi (1976). Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in dubu modi ga dalma bonum ga kobonum ga bacci modi (1996)
| Continent | Africa |
|---|---|
| Country | Nigeria |
| Capital of | Bauchi State |
| Located in the administrative territorial entity | Bauchi State |
| Coordinate location | 10°18′57″N 9°50′39″E |
| Office held by the head of government | Chairman of Bauchi local government |
| Executive body | supervisory councillors of Bauchi local government |
| Legislative body | Bauchi legislative council |
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr Nijeriya. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli Gombe, yake Ko tetteke ita Majjito wolin in kotto Ga Ga Soni in dubu modi ga dalma bonum ga kobonum ga baccimodi (1996).

Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom miyya (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu ko foddo ga badi ga dalma hordo ga ko bonum ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga ko foddo ga dalma baccimodi ga ko baccimodi ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafare beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa unso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuna daban daban in jihaye gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru filanti ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso kohordo ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga fari soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi Nigeria. La kobai majjito Nigeria wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'alliku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
Asali sun
ramuDan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in fari wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
Tarihi
ramu
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afinawa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga Adamawa Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha Gombe. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
Dolinshe Hukumomi
ramujaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau (20). Mate:
| Dolinshe Hukuma | Fadin kasa (km2) | Adadin 2006 Mutane |
Cibiyar Karamar Hukuma | Lambar aika sako |
|---|---|---|---|---|
| Bauchi | 3,687 | 493,810 | Bauchi | 740 |
| Tafawa Balewa | 2,515 | 219,988 | Bununu | 740 |
| Dass | 535 | 89,943 | Dass | 740 |
| Toro | 6,932 | 350,404 | Toro | 740 |
| Bogoro | 894 | 84,215 | Bogoro | 741 |
| Ningi | 4,625 | 387,192 | Ningi | 742 |
| Warji | 625 | 114,720 | Warji | 742 |
| Ganjuwa | 5,059 | 280,468 | Kafin Madaki | 742 |
| Kirfi | 2,371 | 147,618 | Kirfi | 743 |
| Alkaleri | 5,918 | 329,424 | Alkaleri | 743 |
| Southern region totals | 33,161 | 2,497,782 | ||
| Darazo | 3,015 | 251,597 | Darazo | 750 |
| Misau | 1,226 | 263,487 | Misau | 750 |
| Giade | 668 | 156,969 | Giade | 750 |
| Shira | 1,321 | 234,014 | Yana | 750 |
| Jama'are | 493 | 117,883 | Jama'are | 751 |
| Katagum | 1,436 | 295,970 | Azare | 751 |
| Itas/Gadau | 1,398 | 229,996 | Itas | 751 |
| Zaki | 1,476 | 191,457 | Katagum | 752 |
| Gamawa | 2,925 | 286,388 | Gamawa | 752 |
| Damban | 1,077 | 150,922 | Damban | 752 |
| Northern region totals | 15,035 | 2,178,683 |
Gorunshe
ramu
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla in ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
Labar woli
ramuJiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
Godom mi'yya
ramuAndi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu.
Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu.
Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni.
Ilimi
ramuJimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:.
Yaruka
ramuJir harsuna West chadic language la Aji amfani ga mete ga goru Bauchi gontango ga:
- North Bauchi language
- South Bauchi language
Yaruka Bauchi jerasu ga dole Hukumomi SU:
| LGA | Languages |
|---|---|
| Alkaleri | Dass; Bole; Duguri; Giiwo; Guruntum-Mbaaru; Labir; Tangale |
| Bauchi | Bankal; Duguri; Dulbu; Galambu; Gera; Geruma; Giiwo; Guruntum-Mbaaru; Ju; Kir-Balar; Labir; Luri; Mangas; Mbat; Pa'a; Polci; Shiki; Tala; Zangwal |
| Bogoro | Saya |
| Darazo | Bole; Deno; Diri; Giiwo; Mburku; Ngamo; Zumbun |
| Dass | Bankal; Dass; Gwak; Polci; Saya; Shall-Zwall; Zari |
| Dukku | Bole |
| Gamawa | Karekare |
| Ganjuwa | Ciwogai; Gera; Geruma; Jimi; Kariya; Kubi; Miya |
| Kirfi | Bure |
| Misau | Fulato/Borno; Shuwa; Kanuri; Hausa; Fulani |
| Ningi | Diri; Gamo-Ningi; Kudu-Camo; Pa'a; Siri; Warji; Geruma |
| Tafawa Balewa | Sur; Vaghat-Ya-Bijim-Legeri; Zari; Bankal; Gwak; Izere; Saya |
| Toro | Bankal; Dass; Geji; Geruma; Gwa; Gyem; Iguta; Izere; Jere; Lame; Lemoro; Mawa; Panawa; Polci; Sanga; Saya; Shau; Tunzuii; Zari; Zeem; Ziriya |
| Zaki | Bade |
Gwamnati
ramuGwamna goruye ishinji Siri an zartarwa, jizani ga Fanni Shari'a a tene birni Bauchi.
Gwamna
Gwamna Bauchi ishinji Mr. Bala Abdulkadir Mohammed, La titu zabe ga Foti bonum 9 ga Tere Maris, soni in 2019 , ga wol woli jam'iya PDP . Rantsantun ishin ga Foti 29 ga Tere Mayu soni in 2019, la sheye zowu majini gwamna in baccimodi 6 ga Bauchi ga wol woli mulki democracy jamji kala gwamna in 16 shaf modi . Bala tela ji mataimaki gwamna Bauchi.
Kule ga lafiya
ramuMi'yya la Monasu
ramu- Abubakar Tafawa Balewa, first and only prime minister of Nigeria
- Jude Rabo, vice-chancellor of Federal University, Wukari
- Tijjani Yusuf Guruntum.
- Isa Yuguda. An Siyasa, manshi gwamnan jihar Bauchi koga 2007 zuwa 2015.
- Bala Muhammed. Dan Siyasa
- Muhammed Abdullahi Abubakar. An Siyasa
- Sa'adu Zungur. Mawaki
- Adamu Muhammad Bulkachuwa. An shiyasa.
- Isa Hassan Jama'are.
Hotuna
ramuBibiliyo
ramu- Haour, Anne., Rossi, Benedetta (2010) Being and becoming Hausa : interdisciplinary perspectives.Leiden: Brill. ISBN 978-90-04-1854-25
Manazarta
ramu- ↑ https://dailytrust.com/atbu-teaching-hospital-doctors-others-unite-for-patients-wellbeing/
- ↑ https://dailypost.ng/2022/11/28/over-300-in-bauchi-to-benefit-from-free-medical-programme/
- ↑ https://tribuneonlineng.com/bauchi-hospital-management-board-restates-commitment-to-effective-healthcare-services/