Vikipediya:Roʻyxatlar

Bu sahifa oʻzbekcha Vikipediya qoidalarining bir qismidir.

Unga barcha ishtirokchilar amal qilishi lozim. Bu sahifaga oʻzgarishlar kiritishdan avval boshqa foydalanuvchilar bilan maslahatlashish tavsiya etiladi.

Maqola ichidagi roʻyxatlar uchun Vikipediya:Maqola ichidagi roʻyxatlar sahifasiga qarang.

Roʻyxatlar – Vikipediyaning alohida maqola turi boʻlib, maʼlum bir xususiyat asosida birlashtirilgan turli obyektlarning roʻyxatini oʻz ichiga oladi.

Ushbu qoʻllanma faqat mustaqil roʻyxatlarga taalluqlidir. Garchi baʼzi maqolalar ichida roʻyxat shaklida elementlar sanab oʻtilgan boʻlsa-da, bunday ichki roʻyxatlar maqolalarga qoʻyiladigan talablarga boʻysunishi lozim. Quyida keltirilgan tavsiyalar ularga tegishli emas. Maqola ichidagi roʻyxatlarni rasmiylashtirish haqida Vikipediya:Maqola ichidagi roʻyxatlar sahifasiga qarang.

Roʻyxat turlari

Vikipediyadagi roʻyxatlar axborot roʻyxati, muvofiqlashtirish roʻyxati va lugʻatlarga boʻlinadi.

Axborot roʻyxatlari

Axborot roʻyxati aslida oʻziga xos turdagi ensiklopedik maqola hisoblanadi. Axborot roʻyxatining asosiy xususiyatlari:

Roʻyxatning oʻzi tavsiflangan kirish qismi boʻlishi kerak.
Roʻyxat elementlarida tavsiflarning mavjudligi (roʻyxat tayyor holatda boʻlganda, baʼzi elementlarda tavsiflarning yoʻqligiga yoʻl qoʻyiladi). Tavsif hajmi roʻyxat elementining maʼnosini tushunish uchun yetarli boʻlishi kerak. Agar tavsif bir nechta gapdan oshib ketsa, bu tavsifni alohida maqola sifatida ajratish haqida oʻylash mantiqan toʻgʻri boʻlishi mumkin.
Roʻyxatda uning asosiy mavzusiga havola mavjud (masalan, Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari roʻyxati maqolasida Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti maqolasiga havola berilgan) boʻlishi shart, hatto roʻyxat mavzusiga oid maqolalar hali mavjud boʻlmasa ham. Agar mavzu boʻyicha maqola mavjud boʻlmasa, unda roʻyxatning kirish qismi hodisaning mohiyati haqida yetarlicha tushuncha berishi kerak (tavsifga qoʻyiladigan minimal talablar maqolani tayyorlashga qoʻyiladigan talablarga mos keladi, rasmiylashtirishning oʻziga xos elementlari bundan mustasno).

Muvofiqlashtiruvchi roʻyxatlar

Muvofiqlashtiruvchi roʻyxat – biror mavzu boʻyicha maqolalar nomini oʻz ichiga olgan maxsus roʻyxat. Roʻyxat mavjud va mavjud boʻlmagan maqolalarni (qizil havolalar) oʻz ichiga olishi mumkin. Bunday roʻyxat elementlar nomlarining roʻyxatini ifodalaydi (masalan, Toshkent koʻchalari roʻyxati). Bunday roʻyxatning boshida {{Muvofiqlashtiruvchi roʻyxat}} andozasi qoʻyilishi kerak. Roʻyxatdagi maqolalar ustida ishlash tugagandan soʻng, muvofiqlashtiruvchi roʻyxat oʻz mohiyatini yoʻqotadi va uni maʼlumot roʻyxati, turkum yoki andozaga aylantirish yoki olib tashlash maqsadga muvofiqdir.

Muvofiqlashtiruvchi roʻyxatlar vikiloyihalar nomfazosida joylashtiriladi. Muvofiqlashtiruvchi roʻyxatlarni „loyiha“ nomfazosiga koʻchirish haqida ushbu sahifada tanishing.

Loyiha nomfazosida roʻyxatlar [[Loyiha:<Loyiha_nomi>/Roʻyxatlar/<Roʻyxat_nomi>]] kichik sahifalarida joylashtiriladi. Agar [[Loyiha:<Loyiha_nomi>/Roʻyxat]] kichik sahifasi mavjud boʻlmasa (unga oʻtish uchun havolalar roʻyxati nomining yoʻqligi boʻyicha aniqlanadi), uni ushbu kodni joylashtirish orqali yaratish kerak:

{{Muvofiqlashtiruvchi roʻyxatlarni koʻchirish}}<noinclude>[[Turkum:Loyiha:<Loyiha_nomi>:Roʻyxatlar]]</noinclude>

hamda [[Turkum:Loyiha:<Loyiha_nomi>:Roʻyxatlar]] turkumini yaratib, uni [[Turkum:Loyiha:<Loyiha_nomi>]] turkumiga kiriting.

Glossariy

Yana qarang: Vikipediya:Glossariy

Glossariy – har bir soʻzning maʼnosi izohlangan holda biror soha atamalari, jargonlar, submadaniyatlar soʻzlari roʻyxati.

Asosiy nomfazodagi barcha roʻyxatlarga umumiy talablar

Talablar maqolalarga qoʻyiladigan umumiy qoidalar va talablardan kelib chiqadi, quyida keltirilgan roʻyxatda faqat ularning roʻyxatlarga nisbatan tavsifi beriladi.

Roʻyxat betaraf ohangda boʻlishi kerak. Roʻyxatga elementlarni kiritish mezoni biron bir nuqtai nazarni isbotlashga olib kelmasligi kerak.
Roʻyxat nufuzli manbalarga asoslanishi kerak. Turli manbalar oʻrtasida kelishmovchiliklar yuzaga kelgan taqdirda, elementning tavsifida barcha nufuzli manbalar ularning ahamiyatini hisobga olgan holda keltirilishi kerak.
Roʻyxat aniq manbalardan kelib chiqishi va mustaqil tadqiqotga asoslanmasligi kerak. Nufuzli manbalarda avval keltirilmagan yoki ulardan aniq kelib chiqmaydigan tushunchalarni nostandart taqqoslash yoki birlashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Roʻyxat toʻliq shaklda oqilona qamrov doirasiga ega boʻlishi kerak. Baʼzi hollarda roʻyxat obyekt haqidagi bilimlarning toʻliq emasligi yoki koʻplab qismlarning ahamiyatsizligi tufayli toʻliq boʻlmasligi mumkin. Ushbu band aynan qamrov sohasini cheklaydi, ammo toʻliqlikni talab qilmaydi.
Roʻyxat kirish qismiga elementlarni kiritish mezonlarini shakllantirishi kerak (yoki bu nomdan koʻrinib turishi kerak).
Roʻyxatning mazmuni VP:VNE qoidalariga zid boʻlmasligi kerak. Masalan, „Toshkent mehmonxonalarining telefon raqamlari roʻyxati“ Vikipediya talabiga mos kelmaydi.
Roʻyxat obyektlari umumiy olganda, ensiklopedik ahamiyatga ega boʻlishi kerak. Bu holda roʻyxatning alohida bandlarining ahamiyati majburiy emas (masalan: „Urush va tinchlik“ romani qahramonlari roʻyxati – barcha qahramonlar ham hech boʻlmaganda qandaydir ahamiyatga ega emas, ammo roʻyxatning ahamiyati bor).

Roʻyxatlarni asosiy nomfazoda joylashtirish

Maʼlumot roʻyxatlari asosiy nomfazoda joylashtirilishi mumkin. Kerakli darajada va toʻliq boʻlsa, tanlangan roʻyxat statusiga nomzod boʻlishi mumkin.
Muvofiqlashtiruvchi (xizmat) roʻyxatlari asosiy nomfazoda boʻlishi maqsadga muvofiq emas. Asosiy nomfazoda joylashgan muvofiqlashtiruvchi roʻyxatlarni mavzuli loyihalarning kichik sahifalariga bosqichma-bosqich oʻtkazish yoki imkon qadar iqtibos va manbalarga havolalar qoʻshish orqali axborot roʻyxatlariga (maqola-roʻyxatlarga) aylantirish kerak.
Glossariylar faqat asosiy maqola (glossariy tegishli boʻlgan hodisa haqidagi maqola) uchun juda katta boʻlgan taqdirdagina alohida maqola boʻlishi mumkin.

Roʻyxatni tuzish

Roʻyxatni rasmiylashtirish Vikipediyaning umumiy qoidalaridan kelib chiqadi. Quyida tanlangan roʻyxatlar asosida yaxshi dizayn uchun baʼzi tavsiyalar keltirilgan.

Axborot roʻyxatlarini tuzish

Roʻyxatning boshida {{Axborot roʻyxati}} andozasi qoʻyiladi, undan keyin kirish qismi yoziladi, unda roʻyxat tuzilayotgan obyekt (hodisa)ning tavsifi qisqacha bayon etiladi. Obyekt (hodisa) boʻyicha asosiy maqolaga havola boʻlishi shart.
Roʻyxatda VP:NMga havolalar bilan roʻyxat elementlarini sanab oʻtish kerak. Agar butun roʻyxat bitta nufuzli manba asosida tuzilgan boʻlsa, u kirish qismida koʻrsatiladi. Rasmiylashtirishda quyidagi roʻyxat turlaridan foydalanish tavsiya etiladi. Lekin taqdim etilayotgan maʼlumot turi boshqa uslubda berilishi ham mumkin.
- Roʻyxatdagi har bir elementga mos keladigan jadval. Birinchi ustun element nomini oʻz ichiga oladi, keyingi ustunlar esa maʼlumotlarni taqsimlangan holda aks ettiradi (masalan: Afrika davlatlari va qaram hududlari roʻyxati, Rossiya milliy bogʻlari roʻyxati, Karolayn atolli motu roʻyxati).
- Xronologik, alifbo yoki boshqa betaraflikni buzmaydigan va maʼlumotni taqdim etishga mos keladigan tartibda sarlavha bilan ajratilgan kichik maqolalar (masalan, Usmonlilar imperiyasi Buyuk vazirlarining roʻyxati).
- Har bir elementdan soʻng qisqacha izoh beriladigan roʻyxat.
- Elementlarning xususiyatlari oʻzgarishiga qarab bir nechta alohida jadvallar.
Roʻyxatga rasmlar qoʻyish maqsadga muvofiqdir.
Turkum koʻrsatilishi kerak (Turkum:Roʻyxatlar ostturkumlaridan).
Roʻyxat elementlarning oddiy roʻyxatidan iborat boʻlishi mumkin, unda har bir element havola hisoblanadi.

Muvofiqlashtiruvchi roʻyxatlarini rasmiylashtirish

Roʻyxat boshida {{Muvofiqlashtiruvchi ro‘yxat}} andozasi, keyin har biri havola qilingan roʻyxat elementlari roʻyxati keladi.
Koordinatsion roʻyxat ichida qalin yoki kursiv bilan ajratish maqsadga muvofiq emas. Ajratish ishlatilgan taqdirda, ajratishning maʼnosi kirish qismida tushuntirilishi kerak.
Roʻyxatning boshida roʻyxat mavzusiga oid maqolaga havolani koʻrsatish maqsadga muvofiq.
Muvofiqlashtirish roʻyxatida portal va loyiha bannerlari boʻlishi mumkin.
Navigatsiya andozalari ularning oʻlchamini (va roʻyxatning oʻzi oʻlchamini) hisobga olgan holda qoʻshilishi kerak – juda katta oʻlcham (baytlarda ham, ekranda egallagan joy boʻyicha ham) bunday roʻyxat bilan ishlashni qiyinlashtiradi.
Agar roʻyxat maʼlum bir maqsad uchun yaratilgan boʻlsa (barcha mavjud boʻlmagan maqolalarni yaratish, mavzuli loyiha doirasida maqolalarni yaxshilash va boshqalar), unda ushbu roʻyxatni yaratish maqsadini kirish qismida koʻrsatish maqsadga muvofiqdir.

Glossariylarni rasmiylashtirish

Glossariyning boshida, u tegishli boʻlgan soha yoki hodisaning qisqacha tavsifi boʻlishi shart. Bu tavsif albatta shu soha yoki hodisa haqidagi maqolaga havola bilan taʼminlanishi kerak.
Glossariy atamalar (soʻzlar)ning raqamlanmagan roʻyxatidan iborat boʻladi.
Soʻz (atama) kursiv bilan ajratib koʻrsatiladi.
Soʻzdan keyin tire qoʻyilib, atamaning maʼnosiga qisqacha izoh beriladi.
Agar atama mustaqil maʼnoga ega boʻlsa, uning nomi tegishli maqolaga havola sifatida rasmiylashtiriladi.
Soʻzlar roʻyxatidagi qizil havolalar (ularning tavsiflari emas) faqat muallif ushbu atama boʻyicha alohida maqola yoki boshqa maqolaga yoʻnaltirish yozish mumkin deb hisoblagan taqdirdagina qoʻllanilishi mumkin.

Toʻliq boʻlmagan roʻyxatlar

Agar roʻyxat betaraflik, nufuzli manbalar va qamrov talablariga javob bersa, lekin toʻliq boʻlmasa, bunday roʻyxat chala roʻyxat deb ataladi va {{list-stub}} andozasi bilan belgilanadi.

Oʻzgaruvchi roʻyxatlar

Agar roʻyxat tez oʻzgaruvchan maʼlumotlarni oʻz ichiga olsa, {{dolzarblik}} andozasidan foydalanish kerak.