İbraniler

İbraniler (İbranice: עברים / עבריים‎, Modern: ʿIvrim / ʿIvriyyim, Tiberyan: ʿIḇrîm / ʿIḇriyyîm, Arapça: العبرانيون, romanize: El-İbrâniyyûn), Kenan'da belli bir inanç sistemi yaratıp İsrailoğulları olarak ortaya çıkmış, Antik İbranice konuşan bir antik Sami milletidir.

Edomitler, Midianitler ve Yoktanitlerin de İbrani soy hatlarına sahip olduğu tahmin edilmektedir. Bununla birlikte, bazı durumlarda Fenikelilere veya diğer antik gruplara atıfta bulunarak daha geniş bir anlamda da kullanılabilir; örneğin—bir etnik isim olmasa da—Bronz Çağı Çöküşünün^[1] arifesinde Şasu olarak bilinen grup,^[2]^[3] Tanah'ın 32 ayetinde 34 kez geçer.^[4]^[5]^[6]

İbraniler için geleneksel referans kaynağı Tanah'tır. Bu kaynaklara göre İbraniler, Büyük Tufan sonrasında Yahveh ile Yahveh'in elçisi ve peygamberi olan İbrahim arasında yapılan Ahit'e dahil olan soydaşlarıydı ve bu soy hattı İshak'ın torunu, Yakup'un ise oğlu Yehuda'ya kadar ilerledi. Yehuda'dan sonra sadece onun soyundan gelenlere "Yehuda'nın soyundaki kişi" anlamına gelen Yahudî dendi.

Arkeolojik araştırmalara göre İbraniler, aslında Kenan'ın yerli halkı olup kültürel olarak diğer Kenanlı gruplardan farklılaşarak ortaya çıkmıştırlar. Erken İsrail dönemindeki çömlekler ile Kenan şehir devletlerinde bulunan çömleklerin nerdeyse aynı olması gibi etkenler onların bi yandan Kenan kültürünü devam ettirdiklerini doğrularken bi yandanda yerleşimlerinde domuz kemiği kalıntılarının bulunmaması onların farklı bi toplumsal yapılaşma edinerek onlardan farklılaştıklarını doğrulamaktadır, İbranilerin aslında Kenan şehir devlet baskılarından kaçıp Kenan'ın şehir dışı dağlık bölgelere yerleşmeleri ile alakalı kalıntılarda bulunmaktadır.^[7]^[8]^[9]İbranilerin konuştuğu dil olan İbranicenin bi Kenan dili olması ise Kenan yerlileri ile İbraniler arasındaki bağı doğrular.^[10]

Yunanca, İtalyanca, Rusça ve bazı diğer dillerde daha, İbrani kelimesinden Yahudi kelimesine doğru transfer, hiç olmadı, bu sebeple İbrani terimi, doğrudan Yahudi teriminin yerine kullanılmaktadır ve İbrani-Yahudi arasında ayrım genel olarak yapılmamaktadır, bu sebepten ötürü bu dillerde antik köken ile günümüz toplumu arasındaki ayrımı yapmak biraz daha zor olabilir.^[11]

Etimoloji

İbrani terimi, İvri (İbranice: עברי) kelimesinden gelir ve günümüzde bu kelimenin kesin kökeni belirsizliğini korumaktadır.

Bir görüşe göre Ever (İbranice: עֵבֶר; İbranice telaffuz: [ʕAvar], lit. 'geçmek') sözcüğünden gelir.^[12] Avrupa dillerine ise Grekçe Ἑβραῖος ve Latince Hebraeus sözcüklerinden geçmiştir.

Tanah, Ham ve Yafes'in büyük ağabeyi ve Nuh'un ilk doğan oğlu olan Sam'a ve onun soyundan gelen Şelah'ın oğlu Eber (עבר)'e atıfta bulunur, bu referansla alakalı bir görüşe göre, İvri sözcüğü, "Eber'in soyundan gelen" anlamını taşımaktadır.^[13]

19. yüzyılda M.Ö. ikinci milenyuma ait Habirulardan bahsedilen yazıların keşfedilmesinden bu yana, bazı bilim insanları İvri teriminin M.Ö. 13. ve 12. yüzyıllara ait Mısır yazıtlarında Mısır'a yerleşmiş olarak kaydedilen Habiru halkının adıyla ilişkilendirildiğini savunurlar.^[12]

"İsrailoğulları" ile eş anlamlı olarak kullanım

Tanah'ta İbrani terimi genellikle yabancılar (özellikle Mısırlılar) tarafından İsrailoğullarından bahsederken veya bazen bizzat İsrailoğulları tarafından onlara kendilerinden bahsederken kullanılır.^[14]

Yahudi Ansiklopedisi'ne göre İbraniler ve İsrailoğulları terimleri genellikle aynı toplumu tanımlamak için kullanılır, Kenan'ın fethinden önce İbraniler, sonrasında ise İsrailoğulları olarak adlandırıldıkları geçer.^[15]

Siyonizm'de kullanım

19. yüzyılın sonlarından itibaren "İbrani" teriminin kullanımı, seküler Siyonistler arasında popüler olarak kullanılmaya başlandı. Bu durumda bu kelime, Siyonizm'in aradığı; güçlü, kökenli, bağımsız bir ulus haline gelen bir ulusal grup ("Yeni Yahudi") haline dönüşen halka işaret ediyordu. ancak bu kullanım, "İbrani" teriminin yerini "Yahudi" ve "İsrailli" terimlerinin almasıyla birlikte ortadan kalktı.^[16]

İsrail'in ilk başbakanı David Ben Gurion, İbrani halkının İbrahim'in dinine katılan yerli kenanlılar olduğuna inanmaktadır, ayrıca İbranilerin tamamının Yakup'un ailesi ile beraber Mısır'a yerleşmediğine inanmaktadır.^[17]

Diller

İbranilerin dili İbranice, Hami-Sami Dil Ailesi'nin kollarından olan Sami dilleri'ne mensuptur. Kenan bölgesindeki dilsel oluşuma da önemli ölçüde tesir ettiği varsayılır.^{[kaynak belirtilmeli]}

Kaynakça

↑ "Index of /epsd". psd.museum.upenn.edu. 24 Ağustos 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2019.
↑ Eerdmans Dictionary of the Bible 13 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., p.567, "Hebrew, Hebrews... A non-ethnic term"
↑ Collapse of the Bronze Age 13 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., p. 266, quote: "Opinion has sharply swung away from the view that the Apiru were the earliest Israelites in part because Apiru was not an ethnic term nor were Apiru an ethnic group."
↑ "Genesis 1:1 (KJV)". Blue Letter Bible. 14 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2019.
↑ "עִבְרִי - Hebrew - iv.ri - H5680 - Word search - ESV - STEP". www.stepbible.org. 11 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2019.
↑ Brown; Driver; Briggs; Gesenius (1952). The NAS Old Testament Hebrew Lexicon. Oxford University Press. ISBN 0-198-64301-2. 25 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2014.
↑ Smith, Mark S. (2002). The Early History of God. Eerdmans. ISBN 978-0802839725.
↑ Finkelstein, Israel ve Silberman, Neil Asher. The Bible Unearthed. New York: Free Press, 2001. s. 107-118. ISBN 0-684-86912-8.
↑ Dever, William G. Who Were the Early Israelites and Where Did They Come From?. Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2003. ISBN 0-8028-0975-8.
↑ Smith, Mark S. (2001). The Origins of Biblical Monotheism: Israel's Polytheistic Background and the Ugaritic Texts (İngilizce). Oxford University Press. ISBN 978-0195134804 |isbn= değerini kontrol edin: checksum (yardım).
↑ İngilizce "Jewish Museum of Venice", Italyanca Museo Ebraico di Venezia. - Örnekler için: Administrator. "Jewish Museum of Venice - homepage". Museoebraico.it. 17 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2012.
1 2 "Hebrew - people". Encyclopedia Britannica. 9 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2019.
↑ Yaratılış 10:21
↑ William David. Reyburn, Euan McG. Fry. A Handbook on Genesis. New York: United Bible Societies. 1997.
↑ "HEBREW". Jewishe Encyclopedia. 13 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2019.
↑ Shavit, Yaacov (1987). The New Hebrew Nation. Routledge. s. XIV. ISBN 0-7146-3302-X.
↑ Wazana, Nili (15 Nisan 2018). "Israel's Declaration of Independence and the Biblical Right to the Land". TheTorah.com. 7 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.

[1] "Index of /epsd". psd.museum.upenn.edu. 24 Ağustos 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2019.

[2] Eerdmans Dictionary of the Bible 13 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., p.567, "Hebrew, Hebrews... A non-ethnic term"

[3] Collapse of the Bronze Age 13 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., p. 266, quote: "Opinion has sharply swung away from the view that the Apiru were the earliest Israelites in part because Apiru was not an ethnic term nor were Apiru an ethnic group."

[4] "Genesis 1:1 (KJV)". Blue Letter Bible. 14 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2019.

[5] "עִבְרִי - Hebrew - iv.ri - H5680 - Word search - ESV - STEP". www.stepbible.org. 11 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2019.

[6] Brown; Driver; Briggs; Gesenius (1952). The NAS Old Testament Hebrew Lexicon. Oxford University Press. ISBN 0-198-64301-2. 25 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2014.

[7] Smith, Mark S. (2002). The Early History of God. Eerdmans. ISBN 978-0802839725.

[8] Finkelstein, Israel ve Silberman, Neil Asher. The Bible Unearthed. New York: Free Press, 2001. s. 107-118. ISBN 0-684-86912-8.

[9] Dever, William G. Who Were the Early Israelites and Where Did They Come From?. Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2003. ISBN 0-8028-0975-8.

[10] Smith, Mark S. (2001). The Origins of Biblical Monotheism: Israel's Polytheistic Background and the Ugaritic Texts (İngilizce). Oxford University Press. ISBN 978-0195134804 |isbn= değerini kontrol edin: checksum (yardım).

[11] İngilizce "Jewish Museum of Venice", Italyanca Museo Ebraico di Venezia. - Örnekler için: Administrator. "Jewish Museum of Venice - homepage". Museoebraico.it. 17 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2012.

[entry_in_britannica.com-12] 1 2 "Hebrew - people". Encyclopedia Britannica. 9 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2019.

[13] Yaratılış 10:21

[14] William David. Reyburn, Euan McG. Fry. A Handbook on Genesis. New York: United Bible Societies. 1997.

[15] "HEBREW". Jewishe Encyclopedia. 13 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2019.

[16] Shavit, Yaacov (1987). The New Hebrew Nation. Routledge. s. XIV. ISBN 0-7146-3302-X.

[17] Wazana, Nili (15 Nisan 2018). "Israel's Declaration of Independence and the Biblical Right to the Land". TheTorah.com. 7 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.

[1]