Zadar

Zadar (İtalyanca: Zara), Hırvatistan'ın en eski sürekli yerleşim yeri olan şehridir. Adriyatik Denizi kıyısında, Ravni Kotari bölgesinin kuzeybatı kesiminde yer almaktadır. Zadar, Zadar İli'nin ve daha geniş Kuzey Dalmaçya bölgesinin merkezidir. Şehrin kendisi 25 km² (9,7 mil kare) alanı kaplamakta ve 2011 yılında 75.082 nüfusa sahip olup, Dalmaçya'nın ikinci, ülkenin ise beşinci büyük şehridir.

Zadar
Şehir
Bayrak Arma
Zadar
Ülke	Hırvatistan
Bölge	Dalmaçya
İdare
• Belediye başkanı	Šime Erlić (HDZ)
Yüzölçümü
• Toplam	192 km²
Nüfus  (2021)
• Toplam	70.779
• Yoğunluk	367/km²
Zaman dilimi	UTC+01.00 (OAS)
• Yaz (YSU)	UTC+02.00 (OAYS)
Posta kodu	HR-23 000
Alan kodu	+385 23
Resmî site grad-zadar.hr

Zadar'ın kökenleri, MÖ 9. yüzyılda Liburnialı İlir kabilesinin Iader adlı yerleşimine dayanmaktadır. MÖ 59'da Roma belediyesi haline geldiğinde Iadera (Jadera) olarak yeniden adlandırılmıştır. MÖ 48'de ise Roma kolonisi olmuştur. Roma yönetimi sırasında Zadar, düzenli bir sokak şebekesi, bir meydan (forum) ve tapınaklı yüksek bir başkent (capitolium) ile geleneksel bir antik Roma şehrinin özelliklerini kazanmıştır. MS 476'da Batı Roma İmparatorluğu'nun yıkılmasının ardından Zadar, Bizans Dalmaçya Teması'nın başkenti oldu.

9. yüzyılın başlarında Zadar kısa bir süre Frank egemenliği altına girdi. 998'de şehir, Dük II. Pietro Orseolo'ya bağlılık yemini etti ve Venedik Cumhuriyeti'nin vasalı oldu. 1186'da Macar Kralı III. Béla'nın koruması altına girdi. Orta Çağ'da Zadar'ın nüfusu ağırlıklı olarak Romanlardan oluşuyordu ve Dalmaçya dili konuşuluyordu; daha sonra büyük ölçüde onunla ilişkili Venedikçe ile değiştirildi ve bu dil 20. yüzyıla kadar şehirde konuşulan başlıca dil olarak kaldı.

1202'de, Dördüncü Haçlı Seferi sırasında, Venedikliler, Haçlıların yardımıyla Zadar'ı yeniden fethetti ve yağmaladı. 1358'de Zadar Antlaşması'nın ardından, Anjou Kralı I. Louis tarafından ele geçirildiğinde, Macaristan Krallığı şehrin kontrolünü ele geçirdi. 1409'da Napoli Kralı Ladislaus, Dalmaçya'yı Venedik'e geri sattı ve Zadar, Venedik Dalmaçyası'nın fiili başkenti oldu. Osmanlı İmparatorluğu 16. yüzyılın başlarında Dalmaçya iç bölgelerini fethettiğinde, şehir Adriyatik'teki Venedik ticaretini koruyan önemli bir kale ve aynı zamanda Dalmaçya'daki Venedik topraklarının idari ve kültürel merkezi haline geldi. Bu durum, sanat ve edebiyatın gelişebileceği bir ortam yarattı ve 15. ve 17. yüzyıllar arasında Zadar, Rönesans'ın etkisi altına girdi; Giorgio Ventura ve ilk İtalyan gramerini yazan Giovanni Francesco Fortunio gibi birçok önemli İtalyan Rönesans figürünün yanı sıra, Hırvatça yazan Petar Zoranić, Brne Krnarutić, Juraj Baraković ve Šime Budinić gibi birçok Hırvat yazar yetiştirdi. 1797'de Venedik Cumhuriyeti'nin yıkılmasının ardından Zadar, İlirya Eyaletleri'nin bir parçası olarak kısa bir süre Fransız yönetimine girdi. 1815'ten 1918'e kadar Avusturya İmparatorluğu'nun (ve daha sonra Avusturya-Macaristan'ın) bir taç toprağı olan Dalmaçya Krallığı'nın başkenti olarak hizmet verdi. 19. yüzyıl boyunca, şehir, Hırvatlar ve Dalmaçyalı İtalyanlar arasında etnik kimliklerin giderek artan kutuplaşması ve siyasallaşmasıyla birlikte İlirya hareketinin merkezlerinden biri haline geldi; Dalmaçyalı İtalyanlar Zadar vatandaşlarının çoğunluğunu oluşturuyordu.

1920'deki Rapallo Antlaşması ile Zadar, İtalya Krallığı'nın bir parçası oldu. II. Dünya Savaşı sırasında Müttefikler tarafından bombalandı ve etnik İtalyan nüfusunun tahliyesine tanık oldu. Partizanlar şehri 1 Kasım 1944'te ele geçirdi ve 1947'de resmen Hırvatistan Sosyalist Cumhuriyeti'nin (Yugoslavya'nın federal kurucu cumhuriyetlerinden biri) bir parçası oldu. Daha sonra, çoğunlukla çevredeki adalardan ve iç bölgelerden gelen yeni yerleşimciler tarafından yeniden iskân edildi. Yugoslavya'nın dağılmasının ardından, 1991'de Zadar, Hırvatistan Cumhuriyeti'nin bir parçası oldu.

Bugün Zadar, Dalmaçya'nın tarihi merkezi, Zadar İlçesi'nin başlıca siyasi, kültürel, ticari, endüstriyel, eğitimsel ve ulaşım merkezidir. Zadar aynı zamanda Zadar Başpiskoposluğu'nun piskoposluk merkezidir. Zengin tarihi ve kültürel mirası nedeniyle Zadar, bugün Hırvatistan'ın en popüler turistik yerlerinden biridir ve The Times tarafından "Adriyatik'in eğlence merkezi" ve The Guardian tarafından "Hırvatistan'ın yeni havalı başkenti" olarak adlandırılmıştır.

UNESCO Dünya Mirası Listesi, 16. ve 17. yüzyıllar arasındaki Venedik Savunma Yapıları'nın bir parçası olarak Zadar'ın surlarla çevrili şehrini 2017'de Stato da Terra – Batı Stato da Mar olarak dahil etmiştir.

Kardeş şehirler

• Dundee, Birleşik Krallık
• Reggio Emilia, İtalya
• Romans-sur-Isère, Fransa
• Fürstenfeldbruck, Almanya
• Székesfehérvár, Macaristan
• Padua, İtalya
• Iquique, Şili
• Banská Bystrica, Slovakya
• Milwaukee, ABD

Resimler

• 
  Aziz Donat Kilisesi
• 
  Millî meydan
• 
  Plaj Kolovare

Ayrıca bakınız

• Maraska vişnesi
• Maraschino

Dış bağlantılar

• Zadar Turizm Masası
• Zadar Belediyesi 22 Ağustos 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.