Topkapı Hançeri
Topkapı Hançeri, Osmanlı zanaatkârları tarafından 1746 yılında İran şahına hediye edilmek üzere yapılmış, zümrütlerle süslü, kıvrık ağızlı bir hançer. Arap dünyasında yaygın olan ve cenbiye olarak bilinen hançer tipinin bir örneğidir.[1]
 | |
| Yıl | 1746 |
|---|---|
| Tür | Hançer |
| Boyutlar | 35 cm (14 in) |
| Konum | Topkapı Sarayı, İstanbul,  Türkiye |
Tarihi
değiştirHançer, 1746 yılında[2] Osmanlı Sultanı I. Mahmud tarafından İran Şahı Nadir Şah'a bir barış hediyesi olarak yaptırıldı. Hediye, Kesriyeli Ahmed Paşa'nın refakatindeki yaklaşık bin kişilik maiyet tarafından taşınan çok sayıdaki değerli armağandan biriydi.[3] Fakat Osmanlı elçilik heyeti İran sınırına doğru ilerlerken, 20 Haziran 1747'de Nadir Şah'ın öldürüldüğü haberini aldı ve hançerle birlikte İstanbul'a geri döndü.[2][4]
Nadir Şah da ölümünden hemen önce Osmanlı Sultanı I. Mahmud'a gönderilmek üzere görkemli hediyeler hazırlatmıştı. Bu armağanlar arasında Basra Körfezi'nden inciler, mücevherlerle süslü bir Babür tahtı ve iki dans eden Babür fili bulunuyordu.[4] Ancak Osmanlı elçilik heyetinin hediyeyi teslim edemeden İstanbul'a dönmesi nedeniyle, Nadir Şah'ın tasarladığı bu hediyeleşme girişimi fiilen tek taraflı kaldı.[4] Günümüzde Topkapı Hançeri, İstanbul'daki Topkapı Sarayı'nın Üçüncü Avlusu'nda bulunan Hazine Dairesi'nde muhafaza edilmektedir.[5][6]
Tasarımı
değiştir35 cm uzunluğunda olan[7] hançerin kını, çok sayıda küçük elmasla süslenmiştir. Ayrıca meyve sepeti motifleriyle bezeli, çok renkli mine işçiliğine sahip bir bölüme sahiptir. Hançerin altın kabzasına üç büyük Kolombiya zümrüdü yerleştirilmiştir.[8] Sapın ucunda, kaldırıldığında London marka küçük bir saatin ortaya çıktığı sekizgen zümrüt bir kapak bulunmaktadır.[1][7] Topkapı Hançeri'nde görülen büyük zümrütler, o dönemde Yeni Granada Krallığı'nda (günümüzde Kolombiya'da, Muzo kasabası yakınlarında) çıkarılıyordu. Bu uzak coğrafyalardan getirilen değerli taşlar, hançere egzotik ve sıra dışı bir nitelik kazandırıyordu.[1] Söz konusu iri ve koyu yeşil zümrütler, Avrupalılar tarafından, 1530'larda bölgenin fethedilmesinin ardından keşfedilmişti.[1] Topkapı Hançeri'ndeki zümrütler, Osmanlılar, Safevîler ve Babürler gibi İslam imparatorluklarının saray hayatındaki ihtişamı ve gösterişi yansıtan unsurlar olarak değerlendirilmektedir.[1]
Kaynakça
değiştir- 1 2 3 4 5 Lane, Kris (2021). "Emeralds". www.jstor.org. ss. 159-170. Erişim tarihi: 13 Haziran 2026.
- 1 2 Önder, Mehmet. "MFA-The Emerald Dagger". www.ee.bilkent.edu.tr. 4 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2026.
- ↑ Sevinç, Tahir (2011). "İran'a Elçi Olarak Gönderilen Kesriyeli Ahmet Paşa'nın Sefaret Hazırlığı Ve Yolculuğu (1746-1747)". Türk Tarih Kurumu Belleten Dergisi. 75 (273): 407-446. doi:10.37879/belleten.2011.407. ISSN 0041-4255. 7 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi13 Haziran 2026.
- 1 2 3 Lane, Kris (2010). Colour of Paradise: Emeralds in the Age of the Gunpowder Empires. Yale University Press. 20 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2026.
- ↑ "TOPKAPI SARAYI | Büyük İstanbul Tarihi". istanbultarihi.ist. Erişim tarihi: 13 Haziran 2026.
- ↑ "Topkapı Sarayı'nın kıymetlisi: Fatih Köşkü". TRT Haber. 15 Ocak 2024. 15 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2026.
- 1 2 Bozoğlu, Begüm (21 Eylül 2023). "Topkapı Hançeri Nedir?". Arkeofili. Erişim tarihi: 13 Haziran 2026.
- ↑ "The Topkapi Emerald Dagger at the Topkapi Museum – Authority on Diamonds, Pearls & Gems. 25yrs Online" (İngilizce). 28 Ağustos 2020. Erişim tarihi: 13 Haziran 2026.