Porto Riko

Porto Riko, resmî adıyla Porto Riko Özerk Topluluğu (İspanyolca: Estado Libre Asociado de Puerto Rico, İngilizce: The Commonwealth of Puerto Rico), Kendi kendini yöneten Karayip takımadaları ve adaları topluluğudur, Amerika Birleşik Devletleri'nin birleşmemiş bir bölgesi olarak, commonwealth statüsü altında organize edilmiştir. Miami, Florida'nın yaklaşık 1.000 mil (1.600 km) güneydoğusunda, Büyük Antiller'deki Dominik Cumhuriyeti ile Küçük Antiller'deki ABD Virjin Adaları arasında yer alan bu topluluk, adını taşıyan ana ada ve Vieques, Culebra ve Mona dahil olmak üzere çok sayıda küçük adadan oluşmaktadır. Yaklaşık 3,2 milyon nüfusa sahip olan topluluk, 78 belediyeye bölünmüştür; bunların en kalabalık olanı başkent San Juan belediyesidir, ardından San Juan metropol alanı içindeki belediyeler gelmektedir. İspanyolca ve İngilizce hükümetin resmi dilleridir, ancak İspanyolca daha yaygındır.

Porto Riko Estado Libre Asociado de Puerto Rico (İspanyolca) Porto Riko Özerk Topluluğu
Bayrak Arma
Slogan Latince: Joannes Est Nomen Eius İspanyolca: Juan es su nombre İngilizce: John is his name
Millî marş La Borinqueña
Başkent ve	San Juan
Resmî dil(ler)	İspanyolca ve İngilizce
Etnik gruplar	Beyaz Irk (çoğunlukla İspanyol) %76,2, Siyahi %6,9, Asyalı %0,3, Kızılderili %0,2, Çok ırklı %4,4, diğer %12. (2007)
Demonim	Porto Rikolu
Hükûmet	Cumhuriyet, Üç başlı yönetim
• Devlet Başkanı Donald Trump • Vali Pedro Pierluisi • Federal Yasama Komitesi ABD Kongresi
Tarihçe
• Paris Antlaşması 10 Aralık 1898 İspanya Krallığı'ndan • Otonom 25 Kasım 1897
Yüzölçümü
• Toplam	9.104 km2 (169.)
• Su (%)	1.6
Nüfus
• Temmuz 2025 tahminî	3.184.195 (127..)
• 2020 sayımı	3.285.874
GSYİH (SAGP)	2024 tahminî
• Toplam	158.019 milyar $ (92.)
• Kişi başına	49.590 $ (39.)
GSYİH (nominal)	2024 tahminî
• Toplam	120.970 $ (64.)
• Kişi başına	37.930 $ (27.)
Gini (2024)	58 yüksek
İGE (2015)	0.845 çok yüksek · 40.
Para birimi	Amerikan doları (USD)
Zaman dilimi	UTC–4 (AST)
• Yaz (YSU)	UTC–4 (No DST)
Telefon kodu	+1 (spec. +1-787 and +1-939)
İnternet alan adı	.pr

Porto Riko, 2.000 ila 4.000 yıl önce başlayan bir dizi Amerika yerlisi tarafından yerleşime açıldı; bunlar arasında Ortoiroid, Saladoid ve Taíno halkları da vardı. 1493'te Kristof Kolomb'un gelişiyle İspanya tarafından sahiplenildi ve daha sonra 1508'de Juan Ponce de León tarafından kolonileştirildi. Porto Riko, 18. yüzyıla kadar diğer Avrupa güçleri tarafından da çekişme konusu oldu, ancak sonraki 400 yıl boyunca İspanyol mülkiyeti olarak kaldı. Yerli nüfusun azalması, ardından İspanyol yerleşimcilerin (özellikle Kanarya Adaları ve Endülüs'ten) ve Afrikalı kölelerin akını, kültürel ve demografik manzarayı büyük ölçüde değiştirdi. İspanyol İmparatorluğu içinde Porto Riko stratejik olarak önemli bir rol oynadı. 19. yüzyılın sonlarına doğru, Avrupa, Afrika ve yerli unsurların birleşimine odaklanan ayrı bir Porto Riko kimliği ortaya çıkmaya başladı. 1898'de, İspanyol-Amerikan Savaşı'nın ardından Porto Riko, Amerika Birleşik Devletleri tarafından ele geçirildi.

Porto Rikolular 1917'den beri ABD vatandaşıdır ve takımadalar ile ABD arasında serbestçe seyahat edebilirler. Porto Riko sakinleri federal seçimlerden mahrumdur ve federal vergiler ile Porto Riko gelir vergilerini öderler; çoğu, Porto Riko'da kazanılan kişisel gelir üzerinden federal gelir vergisinden muaftır. Porto Riko, ABD Kongresi'ne oy hakkı olmayan bir temsilci gönderir (yerleşik komiser olarak adlandırılır) ve başkanlık ön seçimlerine katılır; bir eyalet olmadığı için Porto Riko'nun ABD Kongresi'nde oy hakkı yoktur ve Kongre, 1950 tarihli Porto Riko Federal İlişkiler Yasası uyarınca Porto Riko'yu denetler. Kongre, 1952'de, sakinlerin bir senato ve temsilciler meclisine ek olarak bir vali seçmelerine izin veren bir bölgesel anayasayı onayladı. Porto Riko'nun siyasi statüsü devam eden bir tartışma konusudur.

20. yüzyılın ortalarından itibaren ABD hükümeti, Porto Riko Sanayi Geliştirme Şirketi ile birlikte, Porto Riko'yu sanayi odaklı yüksek gelirli bir ekonomiye dönüştürmek için bir dizi ekonomik proje başlattı. Uluslararası Para Fonu tarafından gelişmiş bir yargı bölgesi olarak sınıflandırılmıştır. İnsan Kalkınma Endeksi'nde 47. sırada yer almaktadır. Ekonominin başlıca sektörleri, başta ilaç, petrokimya ve elektronik olmak üzere imalat, ardından turizm ve otelcilik gibi hizmetlerdir.

Tarihçe

Askerî tarihi İspanyol istilacıların yerli halk Tainolara saldırdıkları 16. yüzyıla kadar uzanır. Halk, istilacı İngiliz, Fransız ve Almanlara karşı kendilerini savundukları dört yüzyıl boyunca İspanyol İmparatorluğu tarafından yönetildi. Ada İspanyol - Amerikan Savaşı boyunca Amerika Birleşik Devletleri tarafından işgâl edildi ve İspanya resmî olarak savaşı sona erdiren 1898 Paris Antlaşması gereği ülkeyi terk etti. Şu an, ülke iç işlerinde bağımsız dış işlerinde Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlıdır. Bu nedenle de, ülkede ABD doları kullanılır, halk ABD pasaportuna sahiptir ve ABD sosyal sigorta kurumuna dâhildir. Bununla birlikte, Porto Riko, ABD başkanlık seçimlerine katılmadığı gibi vergiler iç yönetim tarafından toplanır. Porto Riko'ya gidebilmek için ABD vizesi gereklidir.

Adanın iklimi tropik olup yazları çok sıcak, kışları ise ılımandır. Yaz ve son bahar ayları fırtına mevsimi olarak adlandırılır. Adada El Yunque adı verilen bir yağmur ormanı da mevcuttur. Eski San Juan tarihi, plajları ve adadaki çeşitli ormanlar ise doğal güzellikler olarak görmeye değerdir.

Kültür

Modern Porto Riko kültürü, kültürel öncüllerin bir karışımıdır: Avrupa (ağırlıklı olarak İspanyol, İtalyan, Fransız, Alman ve İrlanda), Afrika ve son zamanlarda bazı Kuzey Amerikalı ve birçok Güney Amerikalı kültürel bir mozaik oluşturdular. Son birkaç yılda çok sayıda Kübalı ve Dominik vatandaşı da adaya yerleşti.

Porto Riko'nun büyük romancıları Piri Thomas, Rosario Ferrer ve Giannina Braschi'dir. Önemli şairler Julia de Burgos, William Carlos Williams ve Giannina Braschi.

İspanyollardan Porto Riko, İspanyol dilini, Katolik dinini ve kültürel ve ahlaki değer ve geleneklerinin büyük çoğunluğunu aldı. Amerika Birleşik Devletleri İngilizce etkisi, üniversite sistemi ve bazı tatil ve uygulamaların benimsenmesini ekledi.

Porto Riko kültürünün çoğu müziğin etkisi üzerine odaklanır ve yerel ve geleneksel ritimlerle bir araya gelen diğer kültürler tarafından şekillendirilir. Porto Riko müziği tarihinin başlarında, İspanyol ve Afrika geleneklerinin etkileri en belirgindir. Karayipler ve Kuzey Amerika'daki kültürel hareketler, Porto Riko'ya ulaşmış olan son müzikal etkilerde hayati bir rol oynamıştır.

Porto Riko'nun resmî sembolleri reinita mora veya Porto Riko spindalis (bir kuş türü), flor de maga (bir çiçek türü) ve ceiba veya kapoktır (bir ağaç türü). resmî olmayan hayvan ve Porto Riko gururunun sembolü küçük bir kurbağa olan coquí'dir. Porto Riko'nun diğer popüler sembolleri jíbaro ("taşralı") ve carite'dir.