Nummus
Nummus (pl.: nummi), çeşitli sikkeleri ifade eden Latince bir kelimedir. Başlangıçta Yunanca konuşulan Güney İtalya'da kullanılan belirli bir sikke türünü ifade eden nummus, Geç Cumhuriyet döneminde genel olarak tüm sikkeler ve özellikle Roma muhasebe sisteminin standart birimi olan sestertius için eş anlamlı olarak kullanılmaya başlandı. Daha sonra Geç Antik Çağ'da follis sikkesinin resmî adı hâline geldi. Terim bu genel anlamıyla Erken Modern İngilizcede de kullanılmıştır, ancak günümüzde nümismatlar tarafından en yaygın biçimde Geç Antik Çağ'da Roma ve Bizans imparatorlukları tarafından basılan çeşitli düşük değerli bakır sikkeleri ifade eden genel bir terim olarak kullanılmaktadır.[1]
Bizans sikkeleri
değiştirNummus terimi günümüzde genellikle yalnızca 5.-7. yüzyıllarda basılan Bizans sikkeleri için kullanılmaktadır. Bunlar, 1 gramdan daha hafif, düşük kaliteli basılmış küçük sikkeler olup Bizans para sisteminin en düşük değerli nominalini oluşturuyordu. Resmî olarak bir altın solidusun 1/7.200'ü değerinde kabul edilmekle birlikte, uygulamada daha çok 1/6.000 veya 1/12.000 oranında değerlendirilirdi.[2] Nummusların ön yüzünde genellikle hüküm süren Bizans imparatorunun büstü, arka yüzünde ise Bizans imparatorluk monogramı yer alıyordu. Bununla birlikte, İmparator I. Justinianus'un (h. 527-565) bazı sikkelerinde bunun yerine değeri, Yunanca "A" rakamıyla gösterilmiştir.[8]
498 yılında İmparator I. Anastasius'un para reformuyla[3] nummusun katları tedavüle koyuldu. Bunlar 40 nummi değerindeki follis, 20 nummi değerindeki semifollis ve 10 nummi değerindeki decanummium (Yunanca: δεκανούμμιον) idi. Bu sikkelerin değerleri ayrıca Yunanca rakamlarla da belirtiliyordu. Follis üzerinde "M", semifollis üzerinde "K" ve decanummium üzerinde "I" bulunuyordu. Buna karşılık tek nummus basımına son verildiği anlaşılmaktadır.[4] 513 yılında bu sikkelerin ağırlıkları iki katına çıkarıldı, pentanummium (Yunanca: πεντανούμμιον; üzerinde "E" işareti bulunan 5 nummi değerindeki sikke) tedavüle sokuldu ve tek nummus yeniden basılmaya başlandı.[4]
538-539 yıllarında İmparator I. Justinianus, 40 nummi değerindeki follis üzerinde yeni düzenlemeler yaparak ağırlığını 25 grama çıkardı. 541/542 yılında ağırlık yeniden 22,5 grama düşürüldü ve yüzyılın sonuna kadar kademeli olarak azaltılmaya devam edildi. Bu dönemde 30 nummi değerinde (üzerinde "Λ" veya "XXX" bulunan) yeni bir sikke tedavüle konuldu. Ancak tek follis Konstantinopolis'te basılmamaya başlandı. Buna rağmen Kartaca Eksarhlığı'nda 7. yüzyılın sonlarına kadar kullanılmaya devam etti.[2][4]
7. yüzyıl boyunca yaşanan askerî ve mali krizler, bronz sikkelerin ağırlığının daha da azaltılmasına ve kalitesinin belirgin biçimde düşmesine yol açtı. II. Konstans (h. 641-668) dönemine gelindiğinde bir follis yalnızca 3 gram ağırlığındaydı. Bunun sonucunda yarım-follisten daha düşük değerli nominal sikkelerin basımı fiilen imkânsız hâle geldi ve bunlar tedavülden kaldırıldı.[4] Bundan sonra nummus terimi, solidusun 1/6.000'ini ifade eden hesap birimi olarak ve günlük dilde "bozuk para" anlamında kullanılmaya devam etti.[2]
Kaynakça
değiştir- ↑ Moretti, Federico (1828). Diccionario militar español-francés (İspanyolca). Imp. Real. s. 116.
- 1 2 3 Kazhdan, Alexander Petrovich (1991). Oxford Dictionary of Byzantium. New York ve Oxford: Oxford University Press. s. 1504. ISBN 978-0-19-504652-6.
- ↑ Hendy, Michael F. (1989). The Economy, Fiscal Administration and Coinage of Byzantium (İngilizce). Variorum Reprints. s. 98. ISBN 978-0-86078-253-7.
- 1 2 3 4 Grierson, Philip (1999). Byzantine Coinage (PDF) (İngilizce). Washington: Dumbarton Oaks. ss. 17-19. ISBN 978-0-88402-274-9. 13 Haziran 2010 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Temmuz 2026.