Katarakt
Katarakt, göz içindeki lensin saydamlığını kaybederek opak bir görünüm alması, göz merceğinin yoğunlaşmasıdır.
| Katarakt | |
|---|---|
 | |
| Yarık lamba muayenesinde görülen kataraktın büyütülmüş görüntüsü. | |
| Uzmanlık | Oftalmoloji, Optometri |
| Belirtiler | Soluk renkler, bulanık görme, ışıkların etrafında haleler, parlak ışıklarla ilgili sorun, gece görmede zorluk[1] |
| Komplikasyon | Düşme, depresyon, körlük[2][3] |
| Nedenleri | Yaşlanma, yaralanma, radyasyona maruz kalma, göz ameliyatı sonrası, genetik faktörler[1][4][5] |
| Risk faktörü | Diyabet, tütün içmek, uzun süreli güneş ışığına maruz kalma, alkol[1] |
| Tanı | Göz muayenesi[1] |
| Korunma | Güneş gözlüğü, doğru beslenme, sigara içmemek[1] |
| Tedavi | Gözlük, katarakt ameliyatı[1] |
| Sıklık | 60 milyon (2015)[6] |
Göz, kameraya benzeyen optik bir sistemdir. Dışarıdan gelen ışık ve görüntülerin görme merkezine net olarak ulaşabilmesi için, önce gözün en dış saydam tabakası olan korneada, sonra gözün içindeki lens tabakasında kırılması gerekir. Normal şartlarda bu iki tabaka da saydam yapıdadır.
Göz merceğinin yoğunlaşması görüntüyü bulanıklaştırır.
Türleri
değiştirBirçok tipi olmakla birlikte, kataraktlar genel olarak 3 ana grup altında incelenebilirler:
- Yaşa bağlı kataraktlar
- Doğumsal kataraktlar
- İkincil kataraktlar: Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı (kortizon gibi), darbeler, metabolik hastalıklar (diyabet gibi) sonucunda oluşanlardır.
Ortaya çıkışı
değiştirKatarakt en sık yaşa bağlı olarak ortaya çıkar. Bilinen bir sebebi olmamakla birlikte beslenme, ultraviyole ışınları gibi birçok risk faktörü bulunmaktadır. Lensin opaklaşmasının durumuna göre hastalar önceleri uzak ya da yakın görme bozukluğundan şikayet ederler. Opaklaşma arttıkça hem uzak hem de yakın görmeler hastanın sosyal yaşantısını rahatsız edecek şekilde artar.
Tarihi
değiştirKatarakt ameliyatı ilk olarak Ayurveda hekimi Suśruta (MÖ 5. yüzyıl civarı) tarafından antik Hindistan'da Sushruta Samhita'da tanımlanmıştır. Yöntemlerin çoğu hijyene odaklanmıştır. Takip tedavileri arasında gözün bandajlanması ve gözün sıcak tereyağı ile örtülmesi yer almaktadır.[7] Antik Roma'da katarakt ve tedavisi, Latin ansiklopedist Aulus Cornelius Celsus'un De Medicinae (MS 29) adlı eserinde ele alınmıştır.[8] Roma döneminde göz ameliyatına dair arkeolojik kanıtlar da mevcuttur.[9]
Yunan hekim Bergamalı Galen (MS 2. yüzyıl), modern katarakt ameliyatına benzer bir operasyon tanımlamıştır. Galen, iğne şeklinde bir alet kullanarak gözün katarakttan etkilenen merceğini çıkarmaya çalışmıştır.[10]
Arap göz doktoru Ammâr bin Alî el-Mevsılî, yaklaşık 1000 yılında yazdığı Kitâbü’l-Münteḫab fî ʿilmi’l-ʿayn' ("Oftalmolojide Seçkin Kitap") isimli eserinde bir hasta üzerinde deneme yaparken hipodermik şırınga icadından ve katarakt çıkarma tekniğinden bahsetmiştir.[11] Hipodermik şırınga hakkında şunları yazmıştır:
Sonra içi boş iğneyi yaptım, ama Taberiye'ye gelmeden önce hiç kimseye onunla ameliyat yapmadım. Ameliyat için gelen bir adam bana, "Benimle istediğinizi yapın, sadece sırt üstü yatamam" dedi. Sonra ona içi boş iğneyle ameliyat yaptım ve kataraktı çıkardım; adam hemen görmeye başladı ve yatmasına gerek kalmadı, istediği gibi uyudu. Sadece gözünü yedi gün boyunca bandajladım. Bu iğneyle benden önce kimse ameliyat yapmamıştı. Mısır'da onunla birçok ameliyat yaptım.[11]
1468 yılında, Aragon Tacı'ndan Yahudi bir hekim ve astrolog olan Abiathar Crescas, Aragon Kralı II. Juan'un kataraktlarını çıkararak görme yetisini geri kazandırmıştır.
Tedavisi
değiştirKataraktın ilaçla veya gözlükle tedavisi mümkün değildir. İlerlemesini de durdurabilecek etkili bir yöntem bulunabilmiş değildir. Tek tedavisi ameliyattır. Ameliyat, şeffaflığını kaybetmiş olan göz merceğinin alınıp yerine yeni bir göz merceğinin yerleştirilmesi sistemine dayanmaktadır.
Katarakt tedavisinin en güncel olan ameliyat sistemi Fako (Fakoemülsifikasyon) cerrahisidir. Fako cihazı, saniyede 40.000 defa titreşen ses dalgaları yardımıyla kataraktı göz içerisinde eritir. Böylece katarakt temizlendikten sonra, katlanabilir ve akrilik maddeden üretilmiş mercek göz içerisine yerleştirilir.
Fako cihazı sayesinde göz içerisine çok küçük bir bölgeden girilerek ameliyat tamamlanmaktadır. Her türlü katarakta uygulanabilmektedir. İşlem süresini kısalmakta ve ameliyatın emniyeti artmaktadır.
Ancak Anglia Ruskin Üniversitesi (ARU) Sağlık, Eğitim, Tıp ve Sosyal Bakım Fakültesi Dekan Yardımcısı Profesör Barbara Pierscionek liderliğindeki uluslararası bilim insanlarından oluşan bir ekip, katarakt önleyici bir ilaç olarak önerilen bir oksisterol bileşiği üzerinde gelişmiş optik testler yürütüyor. Laboratuvar denemelerinde, oksisterol bileşiği VP1-001 ile tedavi, lenslerin %61'inde kırılma indeksi profillerinde (yüksek odaklanma kapasitesini sürdürmek için gerekli olan önemli bir optik parametre) bir gelişme gösterdi. Bu, merceğin protein organizasyonunun eski haline döndüğü ve merceğin daha iyi odaklanabilmesiyle sonuçlandığı anlamına geliyor. Bu sonuç, ayrıca vakaların %46'sında gözlenen lens opaklığında azalma ile de desteklendi. Araştırmaların son derece yaygın görülen bir sağlık sorununu ameliyattan ziyade ilaçlarla tedavi etmeye yönelik önemli bir adım olduğunun da altı çiziliyor.
Kaynakça
değiştir- 1 2 3 4 5 6 "Facts About Cataract". September 2009. 24 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2015.
- ↑ Gimbel HV, Dardzhikova AA (January 2011). "Consequences of waiting for cataract surgery". Current Opinion in Ophthalmology. 22 (1): 28-30. doi:10.1097/icu.0b013e328341425d. PMID 21076306.
- ↑ Pesudovs, Konrad; Lansingh, Van Charles; Kempen, John H.; Tapply, Ian; Fernandes, Arthur G.; Cicinelli, Maria Vittoria; Arrigo, Alessandro; Leveziel, Nicolas; Resnikoff, Serge; Taylor, Hugh R.; Sedighi, Tabassom; Flaxman, Seth; Bikbov, Mukkharram M.; Braithwaite, Tasanee; Bron, Alain (August 2024). "Global estimates on the number of people blind or visually impaired by cataract: a meta-analysis from 2000 to 2020". Eye (İngilizce). 38 (11): 2156-2172. doi:10.1038/s41433-024-02961-1. ISSN 1476-5454. PMC 11269584
. PMID 38461217. 10 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi30 Nisan 2026. - ↑ "Priority eye diseases". 24 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2015.
- ↑ Chan WH, Biswas S, Ashworth JL, Lloyd IC (April 2012). "Congenital and infantile cataract: aetiology and management". European Journal of Pediatrics. 171 (4): 625-630. doi:10.1007/s00431-012-1700-1. PMID 22383071.
- ↑ Vos, Theo; Allen, Christine; Arora, Megha; Barber, Ryan M.; Bhutta, Zulfiqar A.; Brown, Alexandria; Carter, Austin; Casey, Daniel C.; Charlson, Fiona J.; Chen, Alan Z.; Coggeshall, Megan; Cornaby, Leslie; Dandona, Lalit; Dicker, Daniel J.; Dilegge, Tina; Erskine, Holly E.; Ferrari, Alize J.; Fitzmaurice, Christina; Fleming, Tom; Forouzanfar, Mohammad H.; Fullman, Nancy; Gething, Peter W.; Goldberg, Ellen M.; Graetz, Nicholas; Haagsma, Juanita A.; Hay, Simon I.; Johnson, Catherine O.; Kassebaum, Nicholas J.; Kawashima, Toana; Kemmer, Laura (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545-1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577 . PMID 27733282.
- ↑ Goes FJ (2013). The Eye in History (İngilizce). JP Medical Limited. s. 371. ISBN 978-93-5090-274-5.
- ↑ Celsus AC, Collier GF (1831). De Medicinae. OL 5225311W.
- ↑ Elliott J (9 Şubat 2008). "The Romans carried out cataract ops". BBC News. 18 Şubat 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ↑ Keele KD (1963). "Galen: On Anatomical Procedures: the Later Books". Med Hist. 7 (1): 85-87. doi:10.1017/s002572730002799x. PMC 1034789 .
- 1 2 Stanley F (1994). Origins of Neuroscience: A History of Explorations Into Brain Function. Oxford University Press. s. 70. ISBN 978-0-19-514694-3.
Dış bağlantılar
değiştir- Türk Oftalmoloji Derneği'nin hastalara yönelik sitesi 3 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.