Jarvis Adası

Jarvis Adası (İngilizce: Jarvis Island) (eskiden Bunker Adası olarak biliniyordu), Büyük Okyanus'un güney kesiminde, coğrafî olarak Line Adaları'nın bir parçası ve siyasi olarak Amerika Birleşik Devletleri'nin dış bölgelerinden biridir. Ada, Hawaii ve Cook Adaları arasında kabaca orta noktada yer alan küçük, ıssız bir ada olup, 19. yüzyılda guano madenciliği için kullanılan bir ada olmuştur. İstatistiksel amaçlar için Küçük Amerikan Denizaşırı Adaları'ndan biri olarak sınıflandırılan ada, Amerika Birleşik Devletleri'nin "birleşmemiş bölgesi" olarak adlandırılmaktadır.

Jarvis Adası

Coğrafya
Koordinatlar	0°22′19″G 159°59′49″B
Siyasi
Adadaki ülke(ler)	ABD
Demografi
Nüfus	&-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1.0000000

Coğrafya

Tamamen mercan resifiyle çevrili kumlu adanın kara alanı yaklaşık 5,2 km²'dir ve deniz seviyesinden 7 m kadar yükseklikte yer almaktadır. Seyrek yağışlı, sürekli rüzgârlı ve güçlü güneş ışığı alan tropikal bir iklime sahiptir. Adada doğal tatlı su kaynakları bulunmamaktadır.

Tarihçe

Tarih öncesi

Jarvis Adası'nın guano madenciliği için kullanılmadan önce kalıcı bir insan yerleşimine ev sahipliği yapmış olması pek olası değildir. Ancak, Polinezyalı gezginler tarafından bir geçiş noktası veya mola yeri olarak kullanılmış olabilir. Adanın uzaklığı ve tatlı su kaynaklarının yetersizliği, büyük ölçekli arkeolojik araştırmaların yapılmasını engellemiştir.

Keşif

Adanın, İngilizler tarafından ilk görüldüğü bilinen tarih, 21 Ağustos 1821'de Edward, Thomas ve William Jarvis'e ait, Kaptan Brown komutasındaki İngiliz gemisi Eliza Francis (veya Eliza Frances) tarafından olmuştur. Ada 1870'lere kadar balina avcılığı yapan gemiler tarafından ziyaret ediliyordu.

19. yüzyılda guano madenciliği

1857 yılında kurulan Amerikan Guano Şirketi, 1856 tarihli ABD Guano Adaları Yasası kapsamında tanınan Baker Adası ve Jarvis Adası üzerinde hak iddia etti. 1858'den başlayarak, Jarvis Adası'na birkaç destek yapısı ve bir gözlem kubbesi ve geniş verandalara sahip iki katlı, sekiz odalı bir "müdür evi" inşa edildi. Madenden çıkarılan guanoyu batı kıyısına getirmek için tramvay rayları döşendi. İlk yüklerden biri Samuel Gardner Wilder tarafından taşındı. Madencilik faaliyetleri için işçiler, 'Hawaii de dahil olmak üzere Pasifik'in dört bir yanından geldi; Hawaiili işçiler, Baker Adası'na "nefes nefese" veya "bitkin" anlamına gelen "Paukeaho" adını verdiler; bu, gereken sıkı çalışmanın göstergesidir.

Sonraki 21 yıl boyunca Jarvis Adası, Amerika Birleşik Devletleri'ne gübre olarak gönderilen guano için ticari olarak madencilik faaliyetlerine tabi tutuldu. Ancak ada, 1879'da aniden terk edildi ve geride yaklaşık bir düzine bina ve 8.000 ton maden guano bırakıldı.

Fotoğrafçı Henry Winkelmann da dahil olmak üzere Yeni Zelandalı girişimciler, Jarvis Adası'nda guano çıkarımını sürdürmek için başarısız girişimlerde bulundular. İki katlı ev, 1880'lerin başlarında ara sıra ikamet edilen bir yerdi. Squire Flockton, birkaç ay boyunca adada bekçi olarak yalnız kaldı ve görünüşe göre cin kaynaklı umutsuzluktan 1883'te intihar etti. Ahşap mezar taşı, adanın dört mezarlıklı küçük mezarlığında onlarca yıldır görülebilen oyma bir tahtaydı.

John T. Arundel & İş Birliği, 1886'dan 1899'a kadar guano madenciliğine devam etti. Birleşik Krallık, adayı 3 Haziran 1889'da ilhak etti. Fosfat ve kopra girişimcisi John T. Arundel, 1909'da S.S. Ocean Queen'in ilk seferinde adayı ziyaret etti. Batı kıyısındaki sahil iskelesinin yakınında, mürettebat üyeleri beyaza boyanmış ahşap çıtalardan yapılmış piramit şeklinde bir gündüz işaret fişeği inşa etti. İşaret fişeği 1935'te ayaktaydı ve en az 1942'ye kadar varlığını sürdürdü.

Amarenth gemisinin batması

30 Ağustos 1913'te, Newcastle, Yeni Güney Galler'den San Francisco'ya kömür taşıyan Amaranth gemisi, Jarvis Adası'nın güney kıyısında battı. Aralarında iki katlı bir evin de bulunduğu 10 ahşap guano maden binasının kalıntıları, Jarvis Adası'nı 2 filikayla bırakan Amaranth mürettebatı tarafından hâlâ görülebiliyordu. Filikalardan biri Amerikan Samoası'ndaki Pago Pago'ya, diğeri ise Samoa'daki Apia'ya ulaştı. Geminin dağınık kalıntıları yıllarca fark edilip toplandı ve Amaranth'ın ambarından çıkan yuvarlak kömür parçaları 1930'ların sonlarında bile güney sahilinde bulunuyordu.

Millersville (1935-1942)

Jarvis Adası, Amerika Birleşik Devletleri hükûmeti tarafından geri alındı ve 26 Mart 1935'ten itibaren Amerikan Ekvator Adaları Sömürgeleştirme Projesi kapsamında sömürgeleştirildi. Başkan Franklin D. Roosevelt, adanın yönetimini 13 Mayıs 1936'da ABD İçişleri Bakanlığı'na devretti. Adanın batı kıyısındaki Millersville yerleşimi, hâlâ ayakta duran beyaz ahşap gündüz fenerinin yanına kurulmuş büyük, açık çadırlardan oluşan bir küme olarak başladı ve adını Amerika Birleşik Devletleri Hava Ticaret Bakanlığı'nda görevli bir bürokrattan aldı. Yerleşim, çoğunlukla Amaranth'ın (genç Hawaiili sömürgeciler tarafından yelken kayağı tahtası yapmak için de kullanılan kereste) enkazından inşa edilen bir grup kulübeye dönüştü, ancak daha sonra taş ve ahşap konutlar inşa edildi ve soğutma, radyo ekipmanı ve bir hava durumu istasyonu ile donatıldı. Adanın kuzeydoğu tarafında kaba bir uçak iniş alanı temizlenmiş ve havadan görülebilmesi için toplanmış taşlardan T şeklinde bir işaret yapılmıştı, ancak buraya daha önce hiçbir uçağın indiği bilinmiyor. 1940 ABD nüfus sayımına göre Jarvis Adası'nın nüfusu 3 kişiydi.

II. Dünya Savaşı'nın başında, Japon İmparatorluk Donanması'na ait bir denizaltı, adanın batı kıyılarında yüzeye çıktı. Bir ABD Donanması denizaltısının kendilerini almaya geldiğine inanan 4 genç sömürge sakini, Millersville'in önündeki dik batı sahilinden kıyıya doğru koştu. Denizaltı, güverte topundan ateş açarak dalgalarına karşılık verdi, ancak saldırıda kimse yaralanmadı. 7 Şubat 1942'de, USCGC Taney, sömürge sakinlerini tahliye etti, ardından evleri top ateşine tuttu ve yaktı. Adanın kuzeydoğu ucundaki kabaca temizlenmiş iniş alanı daha sonra Japonlar tarafından top ateşine tutuldu ve krater çukurları bıraktı.

Uluslararası Jeofizik Yılı

Jarvis Adası, Temmuz 1957'den Kasım 1958'e kadar Uluslararası Jeofizik Yılı kapsamında bilim insanları tarafından ziyaret edildi. Ocak 1958'de, 19. yüzyıldan kalma guano kazılarından ve 1935-1942 sömürgeleştirme girişiminden kalan tüm dağınık yapı kalıntıları, birkaç gün süren ve bilim insanlarının da tanık olduğu şiddetli bir fırtına tarafından iz bırakmadan süpürüldü. IGY araştırma projesi sona erdiğinde, ada tekrar terk edildi. 1960'ların başlarında, birkaç baraka, bir asırdır birikmiş çöp, bilim insanlarının 1950'lerin sonlarından kalma evi ve 20 yıl önce inşa edilmiş sağlam, kısa, deniz feneri benzeri bir gündüz feneri, Jarvis Adası'nda insan yerleşiminin tek izleriydi.

Flora ve Fauna

Jarvis Adası'nın florası, yalnızca ısıya ve kuraklığa dayanıklı türlerin burada hayatta kalabilmesi nedeniyle tür bakımından yetersizdir. Bitki örtüsü otlar, otsu bitkiler ve çalılardan oluşmaktadır.

Evcil kediler, sıçanlar, fareler ve keçiler gibi tanıtılan hayvan türlerinin Jarvis Adası ekosistemine ciddi zararlar vermesinin ardından, üreyen kuş sayısı keskin bir şekilde azalmıştır. 1966'da adada sadece üç üreyen kuş türü kaydedilmiştir. Bu istilacı türleri ortadan kaldırmaya yönelik önlemler, yerli faunanın Jarvis Adası'nda yeniden yerleşmesine olanak sağlamıştır. Şu anda adada 14 farklı kuş türü üremektedir. Kara sumru özellikle büyük bir popülasyona sahip olup yaklaşık bir milyon bireyden oluşmaktadır.

Adanın etrafını saran mercan resifi çok sayıda balık türüne ev sahipliği yapmaktadır. ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi, Jarvis Adası'na özgü 252 tür olduğunu tahmin edilmektedir. Daha büyük balık türlerinin popülasyon yoğunluğu, yalnızca Büyük Okyanus'un orta kesiminde bulunan Palmyra Atolü tarafından aşılmaktadır.

Jarvis Adası'nı çevreleyen resif, 2000 yılına kadar büyük ölçüde keşfedilmemişti. O zamandan beri 62 mercan türü (59 taş mercan türü dahil) ve yaklaşık 90 yumuşakça türü tespit edilmiştir. Jarvis Adası'nın batı tarafında 200 ila 1000 metre derinliklerde yapılan dalış seferleri, çok sayıda mercan içeren son derece çeşitli bir faunayı ortaya çıkarmıştır.

Ulaşım

Adada havaalanı yoktur ve adada büyük bir terminal veya liman da bulunmamaktadır. Batı kıyısının ortasına yakın bir yerde bulunan bir gündüz işaret fişeği kötü durumda olup artık boyanmıyor.

Askerî güç

Jarvis Adası'nın savunması ABD toprağı olduğundan, ABD'nin sorumluluğundadır. Uygulanabilir olduğu durumlarda ABD yasaları geçerlidir.

Dış bağlantılar

• Jarvis Island Home Page 8 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Website with photos, weather, and more.
• Jarvis Island information website Has several photos of the old Millersville settlement, together with more modern photos of the island.
• WorldStatesmen 25 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Offers brief data on Jarvis island.