Bosforo
Ang Bosforo, Bosphorus, o Kipot ng Bosforo[b] ay isang likas na kipot at isang pandaigdigang mahalagang daluyan ng tubig na matatagpuan sa Turkiya na nasa pagitan ng lungsod ng Istanbul. Ang Bosporus ay nagdurugtong sa Dagat Itim sa Dagat ng Marmara at bumubuo ng isa sa mga hangganang kontinental sa pagitan ng Asya at Europa. Hinahati rin nito ang Turkiya sa pamamagitan ng paghihiwalay sa Asya Menor mula sa Tracia. Ito ang pinakamakitid na kipot sa mundo na ginagamit para sa nabigasyong pandaigdig.
Karamihan sa mga baybayin ng Kipot ng Bosforo, maliban sa lugar sa hilaga, ay may maraming naninirahan, kung saan ang populasyon ng lungsod ng Istanbul ay may 17 milyong naninirahan na umaabot papasok sa kalupaan mula sa magkabilang pampang.
Ang Kipot ng Bosforo at ang Kipot ng Dardanelos sa kabilang dulo ng Dagat ng Marmara ay magkasamang kilala bilang mga Kipot ng Turkiya.
Ang mga bahagi ng baybayin ng Bosporus sa Istanbul ay pinatibay ng kongkreto o mga durog na bato at ang mga bahagi ng kipot na madaling madeposito ay pana-panahong hinuhukay.
Pangalan
baguhinAng pangalan ng kipot ay nagmula sa Sinaunang Griyegong Βόσπορος (Bósporos), na kung saan ay katutubo-pinag-uri-uri bilang βοὸς πόρος, ibig sabihin, "kipot ng baka" (tulad ng "Ox-ford" [c]), mula sa henetibo ng boûs βοῦς 'baka, baka' + poros πόρος 'daanan', kaya nangangahulugang 'daanan ng baka', o 'daanan ng baka'.[7] Ito ay isang pagtukoy sa kuwentong Griyego tungkol kay Io, na binago sa isang baka at hinatulang gumala sa Daigdig hanggang sa tumawid siya sa Bosporus, kung saan nakilala niya ang Titan na si Prometeo, na umaliw sa kanya sa pagsasabi sa kaniya na siya ay ibabalik sa anyong tao ni Zeus at magiging ninuno ng pinakadakila sa lahat ng bayani, si Heracles (Hercules).
Sinasabing si Io ay lumusong sa pampang malapit sa Chrysopolis (kasalukuyang Üsküdar), na pinangalanang Bous 'ang Baka'. Ang parehong site ay kilala rin bilang Damalis (Δάμαλις), dahil dito itinayo ng heneral ng Atenas na si Cares ang isang monumento para sa kaniyang asawang si Damalis, na kinabibilangan ng isang napakalaking estatwa ng isang baka (ang pangalang δαμάλις ay isinasalin bilang 'dalagang baka').[8]
Heograpiya
baguhinBilang isang daluyan ng tubig pandagat, ang Bosforo ay nagdurugtong sa Dagat Itim sa Dagat ng Marmara at mula roon ay sa mga dagat Egeo at Mediteraneo sa pamamagitan ng Dardanelles. Nagdurugtong din ito ng iba't ibang dagat sa kahabaan ng Silangang Mediteraneo, Balkaniko, Malapit na Silangan, at Kanlurang Eurasia. Kaya naman, ang Bosforo ay nagpapahintulot ng mga koneksyon pandagat mula sa Dagat Itim hanggang sa Dagat Mediteraneo at Karagatang Atlantiko sa pamamagitan ng Gibraltar, at sa Karagatang Indian sa pamamagitan ng Kanal ng Suez, na ginagawa itong isang mahalagang internasyonal na daluyan ng tubig, lalo na para sa pagdaan ng mga kalakal na nagmumula sa Rusya.
May isang napakaliit na isla sa Bosporus malapit sa Kuruçeşme. Ngayon ay kilala bilang Pulo ng Galatasaray (Galatasaray Adası), ito ay ibinigay sa arkitektong Armenian na si Sarkis Balyan ni Sultan Abdülhamid II noong 1880. Ang bahay na itinayo niya rito ay kalaunan ay giniba. Ang isla ay naging isang napapaderang hardin at pagkatapos ay isang water sports center, bago ito ibinigay sa Galatasaray Sports Club, kaya naman ito ang pangalan.[9] Gayunpaman, noong dekada 2010, ito ay ganap na napuno ng mga nightclub at ipinagawa ng gobyerno ang mga ito noong 2017. Ito ay muling binuksan para lamang sa mga miyembro ng Galatasaray club noong tag-araw ng 2022.[10]
Mga sanggunian
baguhin- ↑ The spelling Bosporus is listed first or exclusively in all major British and American dictionaries (e.g. Lexico.com,[1] Collins English Dictionary,[2] Longman Dictionary of Contemporary English,[3] Merriam-Webster, American Heritage Dictionary,[4] and Random House) as well as the Encyclopædia Britannica and the Columbia Encyclopedia.[5] The American Heritage Dictionary's online version has only this spelling and its search function does not find anything for the spelling Bosphorus. The Columbia Encyclopedia specifies that the pronunciation of the alternative spelling ph is also /p/, but dictionaries also list the pronunciation /f/ for this spelling.
- ↑ /ˈbɒs.pər.əs,_ˈbɒs.fər.əs/, BOSS-pər-əs-,_-BOSS;[a] Turko: İstanbul Boğazı, lit. na 'Istanbul strait', colloquially Turko: Boğaz, lit. na 'The strait', Griyego: Βόσπορος, romanisado: Vósporos
- ↑ There is a certain (Oxonian) tradition of equating the name "Oxford" with "Bosporus", see e.g. Wolstenholme Parr (1820), Memoir on the propriety of the word Oxford, esp. p. 18.[6]
Mga panlabas na link
baguhin
- ↑ "Bosporus". Lexico.com. Oxford University Press. Inarkibo mula sa orihinal noong 29 July 2020.
- ↑ "Bosporus". Collins English Dictionary. HarperCollins.
- ↑ "Bosporus". Longman Dictionary of Contemporary English. Pearson.
- ↑ "Bosporus". American Heritage Dictionary of the English Language. HarperCollins.
- ↑ "Bosporus". Columbia Encyclopedia. Columbia University Press.
- ↑ Parr, Wolstenholme (1820). Memoir on the propriety of the word Oxford, as applied to a seminary of learning; read to the Instituto of Padoua, in the month of July last. Liverpool: William Grapel. p. 18. OCLC 47642720.
- ↑ Scott, Robert (1940). "Βόσπορος". A Greek–English Lexicon. Oxford: Clarendon Press.
{{cite encyclopedia}}: Missing|author1=() - ↑ Sickler, Friedrich (1824). Handbuch der alten Geographie für Gymnasien und zum Selbstunterricht (sa wikang Aleman). Kassel: J. J. Bonné. p. 551.
Die ihr entgegenstehende Landspitze hieß auch Bous oder Damalis, mit einer ehernen coloss. Bildsäule einer Kuh; aber hier war es auch, wo der Athen. Chares seiner Frau, der Damalis, ein Grabmal errichten ließ so dass die größere Wahrscheinlichkeit dafür ist, daß wenigstens diese Landspitze eher von der Frau Damalis als von der Prinzessin Jo ihren Namen erhalten habe.
- ↑ Tonguç & Yale 2010.
- ↑ fanatik (27 July 2022). "Galatasaray Adası hizmete açıldı". Fanatik. Nakuha noong 2022-10-05.