Talasi

Talasi është një perëndi i detit dhe i stuhisë në mitologjinë dhe folklorin shqiptar. Një tregim mitik që përmend perëndinë Talas është dokumentuar në fillim të shekullit të 20-të në rajonin e Shalës në veri të Shqipërisë.

Emri

Teonimi shqip Talas mund të jetë me origjinë nga greqishtja e lashtë ose para-greke (krahaso Θάλασσα Thálassa, "det"). Fjala talas do të thotë "valë" në shqip, sinonim me valë. Fjala θάλασσα, me variantin e saj me paranzal δαλάγχαν, është tipikisht para-greke.

Miti

Sipas një tregimi mitik nga rajoni i Shalës, ndërsa gruaja e perëndisë më të lartë fluturonte mbi detet për të kënaqur me pamjen e rendit që mençuria e burrit të saj kishte krijuar, perëndia Talas e vuri re. Ajo ishte aq e bukur sa asnjë perëndeshë tjetër nuk mund ta barazonte. Kështu perëndia Talas shkoi pas gruas së perëndiës më të lartë dhe sapo e arriti, e dhunoi me forcë brutale. Më pas gruaja e perëndisë më të lartë, pavarësisht se ishte mbi të gjitha perëndeshat e tjera, vendosi t'i merrte jetën vetes për shkak të përdhosjes që pësoi, por vetëm pasi i tregoi burrit të saj çfarë kishte përjetuar. Kështu ajo u paraqit para burrit të saj, dhe menjëherë pasi tregoi çfarë kishte ndodhur, mori një armë dhe u shtri si kufomë para perëndisë më të lartë. Për shkak të asaj vetëvrasjeje të tmerrshme, por më shumë se kaq, për shkak të përdhosjes që gruaja e tij kishte pësuar nga perëndia Talas, perëndia më e lartë u betua për t'i marrë hak perëndisë që i bëri atë turp. Pas një kohe perëndia më e lartë e plotësoi hakmarrjen e tij duke goditur Talasin me një nga rrufetë e tij mizore që e copëtoi në copa, pas së cilës kufoma e tij do të kishte lëshuar stuhi që askush nuk mund t'i afrohej, kështu që i gjithë trupi i tij u varros në tokë. Perëndia Talas nuk kishte erë si njerëzit, por më të këndshme. Prandaj interpretimi se ai ishte perëndi e stuhisë detare ose perëndi i valëve të stuhisë.

Referime

Bibliografi

• Ajeti, Idriz (1982). Studije iz istorije albanskog jezika (në kroatisht). Akademija nauka i umetnosti Kosova.
• Bane, Theresa (2016). Encyclopedia of Beasts and Monsters in Myth, Legend and Folklore (në anglisht). McFarland. ISBN 978-0-7864-9505-4.
• Beekes, Robert S. P. (2009). Beek, Lucien van (red.). Etymological Dictionary of Greek (në anglisht). Brill. ISBN 978-90-04-32186-1.
• Elsie, Robert (2001). A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture (në anglisht). London: Hurst & Company. ISBN 1-85065-570-7.
• Gawrych, George (2006). The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913 (në anglisht). London: IB Tauris. fq. 36. ISBN 9781845112875.
• Lambertz, Maximilian (1922). Albanische Märchen (und andere Texte zur albanischen Volkskunde) (në gjermanisht). Wien: A. Hölder.
• Poghirc, Cicerone (1987). "Albanian Religion". përmbledhur nga Mircea Eliade (red.). The Encyclopedia of Religion (në anglisht). Vëll. 1. New York: MacMillan Publishing Co. fq. 178–180.