1990-e
decenija
1990-e su decenija koja je počela 1. januara 1990. i završila 31. decembra 1999.
| Milenijum: | 2. milenijum |
| Vjekovi: | 19. vijek – 20. vijek – 21. vijek |
| Decenije: | 1960-e 1970-e 1980-e – 1990-e – 2000-e 2010-e 2020-e |
| Godine: | 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 |
| Kategorije: | Rođenja – Smrti – Arhitektura Nastanci – Prestanci |
Prethodni događaji
uredi- Sinatrina doktrina (1988/90.)
- Protesti na trgu Tiananmen (proljeće 1989.)
- Parlamentarni izbori u Poljskoj (juni 1989.)
- Opći sastanak Varšavskog pakta u Bukureštu (7.-8. jula 1989.)
- Paneuropski piknik u Sopronu (19. augusta 1989.)
- Ostavka Ericha Honeckera u NDR-u (18. oktobra 1989.)
- Masovni egzodus iz Istočne Njemačke
- Pad Berlinskog zida (9. novembra 1989.)
- Ostavka Todora Živkova u N. R. Bugarskoj (10. novembra 1989.)
- Baršunasta revolucija u Čehoslovačkoj
- Rumunjska revolucija i ubojstvo Nikolaja Čaušeskog (25. decembra 1989.)
Događaji
uredi- Masovni ustanak i pad komunizma u Albaniji (januar 1990.)
- Proglas iz Temišvara (11. marta 1990.)
- Parlamentarni izbori (mart-april 1990.)
- Ujedinjenje Njemačke: Savezna Republika Njemačka i Nemačka Demokratska Republika postaju jedna država
- Prvi zaljevski rat
- Raspad SFR Jugoslavije (1990. – 1995.)
- Jugoslavenski ratovi
- 14. kongres Saveza komunista Jugoslavije (20.-22. januara 1990.)
- Parlamentarni izbori u SR Sloveniji i podjeda DEMOS-a (8. aprila 1990.)
- Parlamentarni izbori u SR Hrvatskoj (22. aprila/7. maja 1990.)
- Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini (18. novembra 1990.)
- Referendum o neovisnosti Slovenije (23. decembra 1990.)
- Balvan-revolucija
- Deklaracija o neovisnosti Republike Slovenije (25. juna 1991.)
- Rat u Sloveniji (27. juna – 6. jula 1991.)
- Rat u Hrvatskoj
- Rat u Bosni i Hercegovini
- Antiratni protesti u Beogradu (1991–1992)
- Bitka za Vukovar
- Opsada Dubrovnika
- Masakr u Prijedoru
- Opsada Mostara
- Opsada Sarajeva
- Masakr u Srebrenici
- Masakri na Markalama
- Raketiranje Zagreba
- Operacija Namjerna sila
- Operacija Oluja
- Operacija Bljesak
- Dejtonski sporazum
- Otvaranje Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju
- Jugoslavenski ratovi
- Ugovorom iz Maastrichta osnovana Evropska unija (7. februara 1992.)
- Raspad Čehoslovačke mirnim putem: nastaju Češka Republika i Slovačka Republika (17. jula 1992. – 31. decembra 1992.)
- Václav Havel postaje prvi predsjednik Češke
- Parlamentarni izbori u Poljskoj (novembar/decembar 1990.)
- Građanski rat u Ruandi i genocid u Ruandi
- Južna Afrika ukinula aparthejd, Nelson Mandela postaje predsjednik Južne Afrike
- Raspad Sovjetskog Saveza, pobjeda Sjedinjenih Država i Zapada u hladnom ratu i početak post-sovjetske ere
- Nakon pada Berlinskog zida, države Sovjetskog saveza redom proglašuju samostalnost: Litvanija, Estonija, Latvija, Gruzija, Ukrajina, Bjelorusija, Moldavija (i Pridnjestrovlje), Azerbejdžan, Kirgistan, Uzbekistan, Tadžikistan, Jermenija, Turkmenistan, Kazahstan (mart-decembar 1991.)
- Referendum o očuvanju Sovjetskog Saveza (17. marta 1991.)
- Boris Jeljcin postaje predsjednik S.F.S.R. Rusije (12. juna 1991.)
- Augustovski puč (18.-22. augusta 1991.): pokušaj državnog udara protiv Mihaila Gorbačova
- Mihail Gorbačov daje ostavku od mjesta Sekretara Komunističke partije Sovjetskog Saveza (24. augusta 1991.)
- Vlada SSSR-a priznaje neovisnost triju baltičkih republika (6. septembra 1991.)
- Referendum za nezavisnost u Ukrajini, 90% glasova je za
- Bjelovješki sporazum
- Deklaracija iz Alma-Ate
- Nastaje Zajednica nezavisnih država (21. decembra 1991.)
- Boris Jeljcin postaje prvi predsjednik Ruske Federacije (25. decembra 1991.)
- Mihail Gorbačov daje ostavku predsjednika Sovjetskog Saveza (26. decembra 1991.) i konačno raspuštanje Saveza Sovjetskih Socijalističkih Republika
- Ruska ustavna kriza (jesen 1993.) i granatiranje Bijelog doma u Moskvi
- Crna srijeda (16. septembra 1992.): britanska vlada povlači funtu iz evropskog valutnog mehanizma (EVM)
- Sporazum iz Osla između Arafata i Rabina (Izraelsko-arapski sukob)
- Prva Intifada
- Nastaje Palestinska samouprava
- Ubojstvo Jichaka Rabina u Tel Avivu
- Duboka ekonomska kriza u Japanu
- SZO uklanja homoseksualnost s liste mentalnih bolesti
- Prvi južnoosetijski rat
- Ubojstvo dvojice antimafijaški sudaca u Siciliji, Falconea i Borsellina
- Skandal "Čistih ruku" u Italiji
- Somalijski građanski rat
- Eritreja postaje nezavisna od Etiopije
- Kambodža obnavlja monarhiju s Norodomom Sihanoukom
- Ruska ustavna kriza
- Irski građanski rat (The Troubles)
- Irska IRA objavljuje historijski prekid vatre i početak mirovnih pregovora
- Napad IRA-e u Manchesteru tijekom Europskog fudbalskog prvenstva. Mirovni proces u Sjevernoj Irskoj je prekinut
- Novi prekid vatre od strane IRA-e i novi pregovori o budućem statusu Sjeverne Irske
- IRA, vlada Ujedinjenog Kraljevstva, vlada Republike Irske i protestantske paravojne skupine postižu mirovni dogovor 10. aprila 1998., na Veliki petak
- U Italiji počinje politička karijera tajkuna Silvija Berlusconija
- U Ženevi nastaje Svjetska trgovinska organizacija (WTO)
- Rusija prolazi kroz tešku društvenu krizu, uspon oligarhijskog režima pod Borisom Jeljcinom
- Masovni prosvjedi u Zagrebu u znak podrške Radiju 101 protiv odluke HDZ-ove vlade
- Aleksandar Lukašenko je izabran za predsjednika novoosnovane Republike Bjelorusije
- Europska ekonomska zajednica postaje Europska unija i proširuje se uključivanjem triju novih država (Austrije, Finske i Švedske), dok se dvije druge (Norveška i Švicarska) ne pridružuju nakon održanih unutarnjih referenduma
- Prvi i Drugi čečenski rat
- Velik broj goveda u Ujedinjenom Kraljevstvu zaražen je bolešću "ludih krava". Europska komisija uvodi embargo na britansku govedinu
- Prvi i Drugi kongoanski rat
- Masovni ustanak u Albaniji protiv korumpirane vlade Salija Berishe
- Kraj britanska vlast nad Hong Kongom. grad se vraća Kini
- U Kini smrt predsjednika Deng Xiaopinga, na mjestu vođe zemlje nasljeđuje ga Jiang Zemin
- Međunarodni Protokol iz Kyota radi suzbijanja efekta staklene bašte
- Oružane snage republike Srbije pod vladom Slobodana Miloševića napadaju Kosovo, odnosno tadašnju Autonomnu pokrajinu Kosovo i Metohija
- U Srbiji nastanak pokreta Otpor!
- Bombaški napad na američke ambasade u Dar es Salaamu (Tanzanija) i Nairobiju (Kenija) od strane egipatskih grupa vezanih za Al-Kaidu. Iza napada su stajali Ayman al-Zawahiri i Osama bin Laden
- Španjolska policija uhitila je u Londonu bivšeg čileanskog diktatora Augusta Pinocheta
- Ekonomski rast Četiri azijska tigra i Kine
- Euro stupa na snagu u Europskoj uniji
- U Seattleu nastaje pokret No-Global (v. Naomi Klein, No Logo)
- Vladimir Putin postaje novi premijer Ruske Federacije
- Suzbijanje moći oligarha (Berezovskog, Gusinskog, Hodorkovskog, Lebedeva) u Rusiji
- Žestoki napadi na Čečeniju pod Putinovom prvom vladom (Drugi čečenski rat)
- Kraj portugalske vlasti nad Makauom, grad prelazi u ruke Republike Kine
- Rat u Dagestanu
Znanost
uredi- Počinje Projekat ljudskog genoma
Tehnologija
uredi- Internet postaje globalni fenomen
- Osnovana firma Google LLC
Kultura
uredi- Postmodernizam (Postmoderna arhitektura, feminizam, postmoderna filozofija)
- Sony izdaje prvu konzolu iz serije PlayStation
- Nobelove nagrade za književnost dodijeljeni mnogim autorima izvan zapadne književne sfere: Octavio Paz, Nadine Gordimer, Derek Walcott, Kenzaburō Ōe, Gao Xingjian
Muzika
uredi- Elektronska muzika (techno, house, hardcore, drum and bass i drugi podžanrovi)
- Hip-hop (Tupac, The Notorious B.I.G.)
- Grunge (Melvins, Nirvana, Afghan Whigs, Pearl Jam, Soundgarden, Hole)
- Turbofolk
Film i kino
uredi- Quentin Tarantino
- Stanley Kubrick (Eyes Wide Shut)
- Francis Ford Coppola
- Clint Eastwood
- Emir Kusturica
- Steven Spielberg
- Joel i Ethan Coen
- James Cameron
- Forrest Gump
- Braveheart
- Dances with Wolves
- The Silence of the Lambs
- Shakespeare in Love
- Braveheart
- Ridley Scott
- Martin Scorsese
- Robert Altman
- Nanni Moretti
- Wim Wenders
- Werner Herzog
- Lars von Trier
- Matrix
- Trainspotting
- David Lynch
- Mike Leigh
- Abbas Kiarostami
- Shōhei Imamura
- Jean-Pierre i Luc Dardenne
- Tom Stoppard
- Nikita Mihalkov
- Aleksandr Sokurov
- Zhang Yimou
- Robert Altman
- Krzysztof Kieślowski
- Tsai Ming-liang
- Milčo Mančevski
- Takeshi Kitano
- Neil Jordan
- Trần Anh Hùng
Sport
uredi- Neredi na utakmici Dinamo – Crvena zvezda na stadionu Maksimiru u Zagrebu (13. maja 1990.)
- Svjetsko prvenstvo u fudbalu u Italiji. U finalu je Zapadna Njemačka pobijedila Argentinu s 1:0, dok je Italija svladala Englesku s 2:1 u utakmici za treće mjesto (juni/juli 1990.)
- Pobjeda FK Crvene zvezde u finale Liga prvaka 1990/91. (29. maja 1991.)
- UEFA Euro 1992.
- Olimpijske igre u Barceloni (Španija, juli/august 1992.)
- FIFA Svjetsko prvenstvo 1994.
- Miguel Induráin osvaja svoj 5. Tour de France (23. jula 1995.)
- UEFA Euro 1996.
- Olimpijske igre u Atlanti (SAD, juli/august 1996.)
- Michael Johnson osvaja dvije zlatne medalje i svjetski rekord na 200 metara
- Aleksandar Popov osvaja dvije zlatne medalje
- Luis Nazario de Lima osvaja Zlatnu loptu (decembar 1997.)
- FIFA Svjetsko prvenstvo 1998.
- U sezoni NBA 1997/98. Chicago Bullsi Michaela Jordana osvajaju treći uzastopni naslov
- Pete Sampras osvaja svoj 12. Grand Slam naslov pobjedom nad Andreom Agassijem u finalu u Londonu.
- UEFA Euro 2000.
---
- Mike Powell 1991.
- Maurice Greene 1999.
- Hicham El Guerrouj 1998/99.
- Diego Maradona
- Donovan Bailey
- George Weah (1995.)
- Wayne Gretzky
- Hristo Stoičkov 1994.
- Michael Schumacher
- Dennis Bergkamp 1998.
- Ajax
- Zinedine Zidane 1998.
- Haile Gebrselassie
- Rickson Gracie
- Royce Gracie
- Ernesto Hoost
- Peter Aerts
- Mike Tyson
- Andy Hug
- Mas Oyama
- Kazushi Sakuraba
- Igor Vovčančin
- Sergij Bubka (1993. i 1994.)
- Bas Rutten
- Francisco Filho
- Fatih Terim
- Gheorghe Hagi
- Fudbalska reprezentacija Hrvatske