1810

1810 сыл.

Туох буолбута

Хаһан буолбута чопчулалынахтаах

Промышленник (ол аата булчут) Яков Санников бу сыл Саҥа Сибиир арыытын хоту өттүгэр ыраахтан үрдүк хайалаах сири көрбүт, ол эрээри сатыы сылдьар буолан ууну кыайан туораабатах. Кэлин 1820-23 сс. бу сири көрдөөн П.Ф. Анжу эспэдииссийэтэ Олгуйдаах арыы аттынан сылдьыбыта да булбатаҕа. 70 сыл буолан баран 1881 сыллаахха от ыйын 29 күнүгэр Джордж Вашингтон Де Лонг (1844–1881) эспэдииссийэтэ бу эргин арыыны булбута, айаны үбүлээбит Беннет аатынан ааттаабыта. Бу Беннет арыытын аатырбыт "Саанньыкап сирэ" буолуо диэн саха аныгы айанньыта Николай Находкин саарбахтаабат.

• Олунньу 4 — Наполеон сэриилэрэ: Улуу Британия Гваделупаны баһылаабыт.
• Кулун тутар 1 — Александр I ыраахтааҕы Абхазия Арассыыйа Импиэрийэтигэр киирбитин туһунан манифест таһаарбыт.

Сайын

• Атырдьах ыйын 25 — Англия атыыһыта Питер Дюранд аһылыгы ылтаһын бааҥкаҕа хаһаанар ньыманы патеннаабыт.

Күһүн

• Балаҕан ыйын 18 — Чиилигэ бастакы бырабыыталыстыба хуунтата тэриллибит. Испанияҕа сэрии буола турар кэмигэр эрэ тэриллэ сылдьыбыта, ол эрээри Испанияттан тутулуга суох буолуу бастакы хардыыта этэ.