Radiohead

Ij Radiohead a son na formassion rock anglèisa, formasse a Oxford, dël 1985 'me On a Friday. A son considerà un-a dle band pì amportante e anfluente dla mùsica rock moderna, arconossù për soa inovassion sonora, soe lìriche complicà e soa sperimentassion ant ij géner, che a van dal rock alternativ e 'l britpop a l'eletrònica, al jazz e a la mùsica clàssica contemporania.

Ij component a son: Colin Greenwood (bassista), Jonny Greenwood (ghitarista, tastadurista, multi-strumentista), Ed O'Brien (ghitarista, vos secondaria), Phil Selway (baterìa) e Thom Yorke (vos prinsipal, ghitara, pianofòrt, bass).

Stòria dla banda

Formassion e prim agn (1985–1991)

Ij mèmber dla banda as son conossusse a la Abingdon School, na scòla privà 'd Oxford. Antlora as ciamavo On a Friday përchè a sonavo ëd vënner ant na stansia dla scòla. Dòp che tùit a l'han finì jë studi universitari, a l'han torna tacà dël 1991 e a l'han cangià 'l nòm an Radiohead, anspirà da na canson dj'Talking Heads dal tìtol Radio Head. A l'han firmà un contrat con la Parlophone dël 1991 e a l'han publicà sò prim EP, Drill, dël 1992.

Sucess comercial e crìtich (1992–1997)

Sò prim àlbom, Pablo Honey (1993), a l'é stàit un sucess moderà, ma a l'ha dàit la canson Creep, ch'a l'é dventà 'n fenòmen mondial e n'imn generassionaj dla gent X. Ël son a l'era 'l tìpich grunge/rock alternativ ëd col perìod.

Con The Bends (1995), la banda a l'ha dësvlupà në stil pì personaj e atmosfèrich, con dle composission ëd ghitara pì ampegnative e 'd test pì ampressionant. Àlbom aclamà da la crìtica, a l'ha butà le base për l'evolussion futura.

OK Computer (1997) a l'é stàit un moment ëd rotura. N'àlbom concetual ch'a esplorava l'alienassion, la tecnologìa e la paraneuja dla società moderna, a l'é stàit aclamà universalment e a l'é adess considerà un dij mej àlbom ëd sèmper. A l'ha vagnà 'l Premi Grammy për ël mej àlbom ëd mùsica alternativa e a l'ha consacrà Radiohead coma 'd visionari.

Sperimentassion radical (2000–2005)

An arpijandse da lë stress për OK Computer, la banda a l'ha virà completaman con Kid A (2000) e Amnesiac (2001), registrà an contemporani. A l'han bandonà le ghitare rock për son eletrònich, atonalità, jazz, e 'd test pì astrat e onìrich. Malgré le spèise inissiaj, sti àlbom a son dventà 'd capolavor crìtich e a l'han ëspantià ij confin ëd la mùsica popolar.

Hail to the Thief (2003) a l'é stàit na mës-cia ëd son eletrònich e rock da ghitara, con dle referense a la polìtica e al clima 'd tension dël dòp-11 dë stèmber.

Distribussion indipendenta e neuve fase (2006–2014)

Dòp la fin dël contrat con la EMI, Radiohead a l'ha publicà In Rainbows (2007) con në schema rivolussionari: për ël prim mèis, a l'han dàit la possibilità ëd dëscarielo dal sit ofissial a 'n pressi a sernia ëd l'utent (fin-a a £0). Sòn a l'ha scotù l'andiura discogràfica. L'àlbom a l'é stàit aclamà e a l'ha vagnà 'l Premi Grammy për ël mej àlbom ëd mùsica alternativa.

The King of Limbs (2011) a l'ha continuà la sperimentassion, con 'd ritm compless e 'd son orgànich-eletrònich.

Ultim travaj (2015–al di d'ancheuj)

A Moon Shaped Pool (2016) a l'é stàit aclamà për soa atmosfera clàssica, con arch e 'd cor, e ij test pì personaj e ìntim, ch'a parlo 'd pèrdita e separassion. Da antlora, ij component a son angagiasse an vàire proget solista e 'd colaborassion, ma la banda a l'é ancora ativa.

Stil mùsical e anfluense

La mùsica dij Radiohead a l'é motobin varià. Soe prinsipaj anfluense a comprendo:

Rock: The Beatles, Pink Floyd, R.E.M., Pixies, Sonic Youth.
Eletrònica e mùsica ambient: Aphex Twin, Autechre, Brian Eno.
Jazz: Miles Davis, Charles Mingus.
Mùsica clàssica moderna: Krzysztof Penderecki, Olivier Messiaen (anfluensa fòrt an sël Jonny Greenwood).

Ij Radiohead a son conossù për soa atension maniacal al son e a la produssion, për le struture atìpiche dle canson, e për le lìriche ëd Thom Yorke, ch'a toca tema 'd alienassion tecnològica, cris ambiental, e malincònie esistensial.

Mèmber

Thom Yorke – vos prinsipal, ghitara, pianofòrt, bass, eletrònica (1985–al di d'ancheuj)
Jonny Greenwood – ghitara prinsipal, tastadura, ondes Martenot, orchestrassion, àutri strument (1985–al di d'ancheuj)
Colin Greenwood – bass, sintetisador (1985–al di d'ancheuj)
Ed O'Brien – ghitara rìtmica, vos secondarie, percussion, efet (1985–al di d'ancheuj)
Phil Selway – baterìa, percussion (1985–al di d'ancheuj)

Àlbom ant jë studi

Pablo Honey (1992/93)
The Bends (1995)
OK Computer (1997)
Kid A (2000)
Amnesiac (2001)
Hail To The Thief (2003)
In Rainbows (2007)
The King of Limbs (2011)
A Moon Shaped Pool (2016)

Discografìa selessionà (EP, live, colaborassion)

Drill (EP, 1992)
My Iron Lung (EP, 1994)
Airbag / How Am I Driving? (EP, 1998)
COM LAG (2plus2isfive) (EP, 2004)
Live at the Astoria (live, 1995)
I Might Be Wrong: Live Recordings (live, 2001)
TKOL RMX 1234567 (remix, 2011)

Premi e arconossiment

Ij Radiohead a l'han vagnà vàire premi, tra cui:

3 Premi Grammy (Mèj Àlbom de Mùsiche Alternative për OK Computer, Kid A, In Rainbows).
Aclusion ant ël Rock and Roll Hall of Fame (2019).
Mercury Prize nominassion për OK Computer e In Rainbows (vagnà për OK Computer ant la lista dij 25 agn).
Considerà ant le liste dij "100 mej artista ëd sèmper" da vàire publicassion come Rolling Stone e NME.

Anfluensa cultural

Ij Radiohead a l'han n'anfluensa ch'a va al-dëdlà dla mùsica:

A son cità 'me ispirassion da 'd mùsich ëd tuti ij géner.
Soa sperimentassion con la distribussion digital a l'ha cambià la manera dla mùsica.
Soe përfomance live e soe videoclip (an colaborassion con l'artista visual Stanley Donwood) a son considerà d'euvre d'art.

Proget solista e dj'àutri mèmber

Thom Yorke: àlbom solista The Eraser (2006), Tomorrow's Modern Boxes (2014), Anima (2019); banda Atoms for Peace.
Jonny Greenwood: compositor ëd colòna sonora për ij film ëd Paul Thomas Anderson (There Will Be Blood, The Master, Phantom Thread), mùsica clàssica contemporania.
Philip Selway: àlbom solista Familial (2010), Weatherhouse (2014).
Ed O'Brien: àlbom solista Earth (sota 'l nòm EOB, 2020).