Wikipedia

Zakład Samochodów Dostawczych

Zakład Samochodów Dostawczych – przedsiębiorstwo z siedzibą w Nysie produkujące samochody dostawcze. Do 1986 roku samodzielne przedsiębiorstwo, o nazwie Fabryka Samochodów Dostawczych (FSD), następnie zakład FSO z Warszawy.

Zakład Samochodów Dostawczych
Państwo

 Polska

Adres

ul. Szlak Chrobrego 6
48-300 Nysa

Data powstania

1952

Data likwidacji

2007

Forma prawna

Sp. z o.o.

Nr KRS

0000000795

Zatrudnienie

ponad 2 tys. (lata 90.)[1]

Położenie na mapie Nysy
Mapa konturowa Nysy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Zakład Samochodów Dostawczych”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Zakład Samochodów Dostawczych”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Zakład Samochodów Dostawczych”
Położenie na mapie powiatu nyskiego
Mapa konturowa powiatu nyskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Zakład Samochodów Dostawczych”
Położenie na mapie gminy Nysa
Mapa konturowa gminy Nysa, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Zakład Samochodów Dostawczych”
Ziemia50°28′46″N 17°19′45″E/50,479444 17,329167
Multimedia w Wikimedia Commons

Historia

edytuj
 
ZSD Nysa N59M (eksponat w Muzeum Inżynierii i Techniki w Krakowie)
 
ZSD Nysa 522
 
FSO Polonez Truck LB
 
FSO Polonez Truck ST
 
FSO Polonez Truck LB
 
Daewoo-FSO Polonez Truck Plus DC
 
Daewoo-FSO Polonez Truck Plus Roy
 
Citroën C15, montowany w ZSD w latach 1995–2001
 
Citroën Berlingo I, montowany w ZSD w latach 1998–2002
 
Prototyp FSO Polonez Van

Początki zakładu sięgają 1952 roku, gdy powołano w Nysie „Zakłady Budowy Nadwozi Samochodowych”. Wcześniej, w latach 1947–1951 w tym zakładzie, noszącym nazwę Fabryka Mebli Stalowych „Zachód”, wykonywano łóżka szpitalne, krzesła, biurka, szafy oraz kasy pancerne. Po decyzji o zmianie profilu przystąpiono do opracowania, a następnie produkcji nadwozi specjalnych i specjalizowanych przystosowanych do zabudowy na podwoziach samochodów ciężarowych Lublin 51, oraz Star 20. Budowano nadwozia furgonowe różnego przeznaczenia, a także nadwozia warsztatowe i kina objazdowe.

W 1953 roku rozpoczęto rozbudowę zakładu, w ramach której powstała nowa hala montażowa. W miarę rozwoju Polski coraz bardziej był odczuwalny brak małych samochodów dostawczych o ładowności do 1000 kg. Samochody tego rodzaju nie były wówczas wytwarzane nigdzie w Polsce, ani w krajach sąsiednich. Na przełomie lat 1956–1957 zdecydowano się na podjęcie prac nad takim właśnie pojazdem. W ten sposób powstała Nysa. W drugiej połowie lat 80. fabrykę przyłączono do Fabryki Samochodów Osobowych z Warszawy. Uruchomiła ona produkcję modelu FSO Polonez Truck.

W 1994 roku ZSD zakończyła produkcję Nysy. Lata 1996–2002 to okres, kiedy właścicielem był południowokoreański koncern GM Daewoo. Fabryka mogła się rozwijać, została sprywatyzowana i produkowała małe samochody dostawcze, m.in. Polonezy Truck Plus, a w ostatnim okresie montowała także Citroëny C15 i Berlingo. Kłopoty koncernu GM Daewoo nie pozostały bez echa dla nyskiego zakładu. Zakład zaczął mieć poważne problemy z płynnością finansową. Próbowano ratować zakład, przemianowując go na „Nysa Motor Sp. z o.o.” i bezskutecznie próbując przekształcić zakład w spółkę pracowniczą. 3 czerwca 2002 roku Sąd Gospodarczy w Opolu ogłosił upadłość Nysa Motor. Związkowcy zapowiedzieli, że nie przerwą protestu. W zakładzie część osób podjęła strajk głodowy. Ostatecznie jednak przerwano akcję protestacyjną[1]. W listopadzie 2002 roku dzięki zamówieniom i sfinansowaniu produkcji przez dealerów Daewoo wyprodukowano partię 166 egzemplarzy Poloneza Truck Plus w wersji Roy z silnikiem 1.9D z części pozostających w magazynach producenta[2]. Po raz kolejny produkcja została wznowiona w marcu 2003 roku[3] również dzięki sfinansowaniu produkcji przez sprzedawców, polegającej na zapłacie za auta jeszcze przed wznowieniem procesu produkcyjnego. W ten sposób powstała kolejna partia 288 Polonezów Truck Plus.

Na początku 2003 roku przedsiębiorstwo Clic Car Corporation wydzierżawiło od syndyka Nysy Motor hale prototypowni oraz narzędziowni i wybudowało pierwsze kilka prototypowych sztuk nowoczesnego miejskiego samochodu Clic[4]. W maju 2003 roku została powołana Polska Fabryka Samochodów S.A., która miała w planach wznowienie produkcji Poloneza Trucka, początkowo w dotychczasowej postaci z niewielkimi zmianami konstrukcyjnymi, a następnie w zmodernizowanej wersji pod docelową nazwą Poltruck[5]. W drugiej połowie 2003 roku powstało następne kilkanaście prototypowych egzemplarzy Cliców, a w grudniu ten model samochodu uzyskał homologację[6]. Spółka PFS podpisała w drugiej połowie 2004 r. porozumienie z syndykiem masy upadłościowej Nysa Motor oraz warszawską Daewoo-FSO i wydzierżawiła hale produkcyjne, w których złożyła trzy egzemplarze dostawczych Polonezów w wersjach ST, LB i DC (oznaczone jako Euro 3) w celu uzyskania homologacji. Seryjna produkcja Trucków miała ruszyć na początku 2005 r., jednak po nie uiszczeniu zapłaty za dwumiesięczną dzierżawę hal produkcyjnych w Nysie spółka PFS ogłosiła upadłość i w grudniu 2004 r. opuściła nyskie zakłady, a plany uruchomienia seryjnej produkcji Clica i Poltrucka nie zostały zrealizowane[7]. Wznowieniem produkcji dostawczego Poloneza był też zainteresowany ukraiński AwtoZAZ, lecz też i w tym przypadku ostatecznie nie podjęto żadnych dalszych działań[8].

Kalendarium

edytuj
  • 12 czerwca 1948 – powstała w Nysie Fabryka Mebli Stalowych – „Zachód”, w której produkowano meble stalowe takie jak szafy, kasy pancerne itp.[9]
  • 1952 – zmieniono profil produkcji na budowę nadwozi samochodowych specjalnych (m.in. kinowozy, przewoźne bufety) na podwoziach samochodów Lublin-51 i Star.
  • 1954 – zmieniono nazwę na „Zakłady Samochodowe”. Produkcja samochodów specjalnych trwała do 1958 roku.
  • Pięć miesięcy później nastąpiła kolejna zmiana nazwy na „Zakłady Budowy Nadwozi Samochodowych w Nysie” (potocznie Nadwozia).
  • 1957 – zapadła decyzja o uruchomieniu w Nysie produkcji samochodów dostawczych na bazie podzespołów samochodu FSO Warszawa.
  • 1958 – rozpoczęto produkcję seryjną samochodu Nysa N-58. Oprócz podstawowej odmiany mikrobus powstawały także sanitarki i towos.
  • 1959–1969 – trwał nieustanny proces modernizacyjny samochodu Nysa. Rosła produkcja, zwiększyła się gama odmian[9].
  • 1968 – firma weszła w skład zjednoczenia Polmo, zmieniono nazwę zakładu na Fabryka Samochodów Dostawczych „Polmo” w Nysie (potocznie FSD i Polmo).
  • 1970–1985 – na polskim rynku samochodów dostawczych, dominował samochód Nysa. Produkcja osiągnęła pułap 2,5 tys. samochodów miesięcznie, z czego połowa kierowana była na eksport. W latach 70. fabryka przeżywała okres największej prosperity. Samochody Nysa eksportowane były do 35 krajów. Wśród odbiorców były takie kraje jak: Irak, Sudan, Chiny, Egipt, Ghana, Kolumbia, Ekwador, Francja, Hiszpania, RFN oraz dawne kraje RWPG.
  • 1986–1995 – Trwał proces łączenia fabryki z FSO, stała się zakładem FSO, fabryka otrzymała nazwę Fabryka Samochodów Osobowych, Zakład Samochodów Dostawczych w Nysie (potocznie ZSD).
  • 1986 – zapadła decyzja budowy nowego samochodu dostawczego na bazie podzespołów samochodu osobowego FSO Polonez.
  • 1988 – uruchomienie seryjnej produkcji samochodów FSO Polonez Truck[9].
  • 1992 – do Nysy z FSO został oddelegowany dyrektor mgr Marian Smutkiewicz – wprowadził on program naprawczy, który w krótkim czasie przynosi pożądane efekty. Odwrócona została proporcja produkcji – dominującym wyrobem staje się dostawczy model Poloneza – Truck. Do produkcji trafiła nowa wersja Poloneza Truck, oparta na osobowym modelu Caro.
  • 3 lutego 1994 – z taśm zjechała ostatnia Nysa o numerze 380 575. Zakład poddany został modernizacji, której ukoronowaniem było wybudowanie nowej linii kataforezy nadwozi. W kwietniu podpisany został kontrakt z francuskim przedsiębiorstwem Citroën na montaż samochodu dostawczego Citroën C15.
  • 1995 – uruchomiony został montaż samochodu Citroën C15 (wersja 2- i 5-osobowa). Powstała nowa linia kataforezy połączona z zainstalowaniem sterowanej komputerowo oczyszczalni ścieków.
  • 1996-1999 – spółka z południowokoreańskim koncernem Daewoo[9].
  • 1996-1997 – zmodernizowano kotłownie (I i II etap).
  • 1996 – do spółki z FSO przystąpił partner strategiczny – międzynarodowy koncern południowokoreański Daewoo, natomiast zakład w Nysie stał się jednym z oddziałów spółki o nazwie Daewoo-FSO Motor Spółka z o.o. – ZSD Nysa.
  • 1997 – do produkcji wszedł zmodernizowany zgodnie z linią „Plus” Daewoo-FSO Polonez Truck Plus.
  • 1998 – renegocjacja kontraktu z Citroënem: uruchomienie montażu samochodu Citroën Berlingo (2-osobowy i 5-osobowy).

Uzyskanie certyfikatu ISO 9002, oraz uzyskanie tytułu „Czystszej produkcji” w Polsce za 1998 rok. W fabryce pojawiła się nowa linia montażu samochodów Citroën oraz nowoczesna lakiernia nawierzchniowa.

  • 1999 – modernizacja Poloneza Truck Plus, po której dostał handlowe oznaczenie P-105. Początek montażu samochodów Citroën Berlingo z drzwiami przesuwnymi[9].
  • 2001 – w KRS została zarejestrowana spółka „Nysa Motor Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością”
  • czerwiec 2002 – zawieszono produkcję Poloneza Trucka Plus
  • listopad 2002 – ponowne uruchomienie produkcji Trucka Plus, dzięki zamówieniom i sfinansowaniu produkcji przez dealerów GM Daewoo wyprodukowano partię 166 egzemplarzy w wersji ROY z silnikiem 1.9D z części pozostających w magazynach producenta[2].
  • marzec 2003 – po raz kolejny produkcja została wznowiona, również dzięki sfinansowaniu produkcji przez sprzedawców polegającej na zapłacie za auta jeszcze przed wznowieniem procesu produkcyjnego. W ten sposób powstała kolejna partia 288 Polonezów Truck Plus[3]. Wtedy też powstało kilka prototypowych egzemplarzy samochodu Clic, które były testowane na nyskich ulicach[4].
  • maj 2003 – utworzona została spółka Polska Fabryka Samochodów, która miała produkować na terenie zakładów Nysa Motor miejskie auto Clic oraz Poloneza Trucka Plus, natomiast w późniejszym etapie jego mocno zmodernizowaną wersję Poltruck[10].
  • 2004 – upadła spółka PFS, która dzierżawiła hale produkcyjne od Nysa Motor, jednak była wobec niej zadłużona z powodu niepłacenia za dzierżawę[11].
  • 2007 – „Nysa Motor spółka z ograniczoną odpowiedzialnością” została wykreślona z KRS.

Przypisy

edytuj
  1. ↑ a b Niegdyś Nysy były ważne, robota i ludzie też byli ważni [online], nto.pl [dostęp 2018-04-10] (pol.).
  2. ↑ a b Grzegorz Hilarecki, Poloneza czas zacząć [online], Admoto, 10 grudnia 2002 [dostęp 2009-06-12] [zarchiwizowane z adresu 2014-04-19].
  3. ↑ a b Grzegorz Hilarecki, Polonez Truck od nowa? [online], Admoto, 16 marca 2003 [dostęp 2009-06-12] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-06].
  4. ↑ a b Clic z Nysy! [online], motoryzacja.interia.pl, 13 marca 2003 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
  5. ↑ KBugajska, Rusza Polska Fabryka Samochodów! – Wiadomości – Motoryzacja w INTERIA.PL – auta, motocykle, samochody osobowe, auto moto. Wybierz najlepszy samochód lub motocykl [online], motoryzacja.interia.pl [dostęp 2025-11-18] [zarchiwizowane z adresu 2008-10-06].
  6. ↑ Homologacja dla Clika! [online], motoryzacja.interia.pl, 3 lutego 2004 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
  7. ↑ Brykacz, Polonezy Truck z Polskiej Fabryki Samochodów w Nysie [online], Facebook, 8 września 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
  8. ↑ Polonez nie teraz [online], motoryzacja.interia.pl, 6 grudnia 2004 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
  9. ↑ a b c d e Strona oficjalna Nysa Motor Sp. z o.o. [online] (pol.).
  10. ↑ Rusza Polska Fabryka Samochodów! [online] (pol.).
  11. ↑ Polonez nie teraz [online] (pol.).

Linki zewnętrzne

edytuj
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Zakład_Samochodów_Dostawczych&oldid=79656678”