Wywrotka
Wywrotka – rodzaj pojazdu samowyładowczego z przechylaną do tyłu lub na bok skrzynią ładunkową, która umożliwia samoczynny rozładunek[1][2].
Wywrotki stosowane są do transportu materiałów płynnych, sypkich lub kawałkowych. W praktyce budowlanej i drogowej służą przede wszystkim do przewozu ziemi, piasku i kruszywa[1][3].
Historia
edytujPierwsze samochodowe konstrukcje wywrotek pojawiły się na początku XX wieku; według Dariusza Piernikarskiego przykładowe rozwiązania braci Meiller i Karla Heinricha Kässbohrera powstały w 1904 roku[2].
Budowa i działanie
edytujZa unoszenie skrzyni odpowiada zazwyczaj siłownik hydrauliczny – czołowy (przedni) albo podskrzyniowy (centralny). Kierunek wysypywania ładunku wyznaczają odpowiednio rozmieszczone osie, wysięgniki i otwierane ściany skrzyni; w najprostszych odmianach tylnozsypowych rozładunek odbywa się do tyłu, natomiast wywrotki dwu- i trójstronne umożliwiają wyładunek także na boki[2].
Skrzynia wywrotki spoczywa zazwyczaj na ramie pomocniczej zamocowanej do podwozia samochodu lub na ramie głównej naczepy. W wywrotkach tylnozsypowych połączenie skrzyni z ramą następuje zwykle za pośrednictwem wału wywrotu w tylnej części pojazdu[2].
W wywrotkach tylnozsypowych trzy ściany skrzyni są zazwyczaj zespawane z płytą podłogową, a burta tylna pełni funkcję klapy otwieranej podczas rozładunku. W cięższych zastosowaniach ściany boczne bywają dodatkowo wzmacniane żebrami usztywniającymi[4].
Zastosowanie
edytujWywrotki wykorzystuje się w robotach ziemnych, budownictwie i drogownictwie do wywozu urobku oraz dowozu materiałów sypkich na miejsce wbudowania. W materiałach dydaktycznych i technicznych jako typowe przykłady wymienia się transport urobku z wykopów, ziemi, piasku i kruszywa, w tym kruszywa przeznaczonego do wykonywania warstw podbudowy drogowej[5][3].
Rodzaje
edytujRodzaje wywrotek[6]:
- wywrotki tylnozsypowe – wywrotki tego typu są przeznaczone na pojazdy 3- i 4-osiowe o dopuszczalnej masie 26 - 32 t.
- wywrotki ciężkie – wywrotka typu ciężkiego przeznaczona jest na pojazdy 3- i 4-osiowe o dopuszczalnej masie całkowitej 26 - 32 t.
- wywrotki półciężkie – przeznaczone są na pojazdy 3-osiowe o dopuszczalnej masie całkowitej 18 - 26 t.
- wywrotki lekkie – przeznaczone są na pojazdy 2-osiowe o dopuszczalnej masie całkowitej 6,5 -18 t.
- wywrotki ultralekkie – wywrotka typu ultralekkiego przeznaczona jest na pojazdy 2-osiowe o dopuszczalnej masie całkowitej 3,5 - 6,5 t.
W praktyce stosuje się także podział według kierunku wyładunku i kształtu skrzyni. Wyróżnia się między innymi wywrotki tylnozsypowe oraz wywrotki dwu- i trójstronne, a ze względu na kształt skrzyni – odmiany prostokątne i półokrągłe (half-pipe)[2].
Zobacz też
edytuj
Przypisy
edytuj- 1 2 samochód samowyładowczy, [w:] Słownik pojęć – Organizacja i prowadzenie robót związanych z budową oraz utrzymaniem obiektów gospodarki wodno-ściekowej [online], Zintegrowana Platforma Edukacyjna [dostęp 2026-04-11] (pol.).
- 1 2 3 4 5 Dariusz Piernikarski, Wywrotkowe kompendium [online], Samochody Specjalne, 5 lipca 2016 [dostęp 2026-04-11] (pol.).
- 1 2 Andrzej Duszyński, Wojciech Bańkowski, Renata Horodecka, Warunki techniczne wykonania warstw podbudowy z mieszanki kruszywa z recyklingu betonowego i destruktu asfaltowego wraz z typowymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi (WT-RMIX), Warszawa: Instytut Badawczy Dróg i Mostów, październik 2025, s. 21 [dostęp 2026-04-11] (pol.).
- ↑ Dariusz Piernikarski, Wywrotkowe kompendium – Strona 2 z 3 [online], Samochody Specjalne, 5 lipca 2016 [dostęp 2026-04-11] (pol.).
- ↑ Harmonogram budowlany, [w:] Organizowanie i kontrolowanie robót związanych z zagospodarowaniem terenu budowy [online], Zintegrowana Platforma Edukacyjna [dostęp 2026-04-11] (pol.).
- ↑ Aniela Topulus, Jolanta Iwańska, Elżbieta Tabaczkiewicz, Mały ilustrowany leksykon techniczny, Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1982, s. 621, ISBN 978-83-204-0425-8 (pol.).