Urban fantasy

Ten artykuł od 2024-04 wymaga zweryfikowania podanych informacji.

Należy podać wiarygodne źródła w formie przypisów bibliograficznych.
Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Urban fantasy (pol. fantasy miejska^[1]) – podgatunek literatury fantasy, którego akcja rozgrywa się w realiach wielkomiejskich. Specyficzny klimat utworów utrzymanych w tym gatunku jest spowodowany przez pozorną sprzeczność współistniejących tu – magii i techniki.

Charakterystyka gatunku

Zazwyczaj realia wielkomiejskie dotyczą teraźniejszości, jednak zdarzają się też dzieła, których akcja rozgrywa się w przeszłości, przyszłości, lub w zupełnie odrębnym świecie. Bohaterowie tego typu historii często spotykają się z elementami typowymi dla high fantasy.

Andrzej Sapkowski pisze o gatunku:

Urban fantasy (wymawia się „erben”), to jeden z subgatunków naszego ulubionego, jakże bogatego gatunku literackiego. Mianem urban fantasy określamy utwory utrzymane w poetyce pikarejsko-wielkomiejskich ballad, krzyżujące i godzące atmosfery kryminałów Chandlera z tymi rodem z West Side Story i z tymi z Pulp Fiction, tymi z ballad Leonarda Cohena i Stinga z tymi z tekstów i muzyki Marka Knopflera, Kurta Cobaina i Sida Viciousa. Utwory, w których magia wśród kwadrofonicznego łomotu rock and rolla i ryku Harleyów wkracza do betonowo-asfaltowo-neonowej dżungli naszych miast. Magia wkracza. Wraz z nią wkraczają mieszkańcy magicznych krain. Najczęściej po to, by cholernie narozrabiać.

Andrzej Sapkowski, w: Emma Bull: Wojna o dąb. Przedmowa^[2]

Według Anety Jadowskiej typowe dla gatunku jest zacieranie się świata fantastycznego z rzeczywistym, co sprawia, że dla wielu czytelników gatunek ten jest szczegónie bliski. Uważa ona, że dookreślenie „urban” wiąże się raczej z określeniem umownej współczesności akcji dzieła, niż odzwierciedleniem nacisku na jego wielkomiejskość^[3].

Akcja wielu dzieł urban fantasy rozgrywa się w wielkich miastach. Cykl Akta Harry'ego Dresdena Jima Butchera osadzony jest się w Chicago. Akcja cyklu Feliks Castor napisanego przez Mike'a Carey'a rozgrywa w Londynie, a seria o Katie Daniels napisana przez Illonę Anderws osadzona jest w Atlancie^[3].

Historia

Pionierami gatunku, w latach 80., byli: Charles de Lint, Emma Bull czy John Crowley.

Urban fantasy w Polsce

Barbara Szymczak-Maciejczyk uważa, że cykl powieści Anety Jadowskiej o Dorze Wilk, rozpoczynany przez Złodzieja Dusz jest referencyjny dla polskich realizacji gatunku. Jego główna bohaterka jest policjantką, outsiderką, buntowniczką i wiedźmą o nietypowo dużej dla przedstawicielek swojego rodzaju mocy. Ponadto postać porusza się po konkretnych, istniejących miejscach w Toruniu, pobudzając wyobraźnię czytelnika^[4].

Rural fantasy

Analogiczne utwory, których akcja dzieje się na wsi to rural fantasy. Przykładem mogą być Dziedziczki Andrzeja Pilipiuka lub seria książek o Jakubie Wędrowyczu. (Zobacz też: pastoral science fiction(inne języki)).

Przypisy

↑ Katarzyna Kaczor: Bogactwo polskich światów fantasy. Od braku nadziei ku eukatastrophe. W: Sebastian Jakub Konefał: Anatomia wyobraźni. Gdańsk: Gdański Klub Fantastyki, 2014, s. 182.
↑ Emma Bull: Wojna o dąb. Warszawa: Wydawnictwo Mag, 2003, s. 7. ISBN 83-89004-48-8.
1 2 BeataB. Garlej BeataB., Przestrzenie fantastyczne oglądane z bliska. Z autorką powieści urban fantasy, Anetą Jadowską, rozmawia Beata Garlej [online], 2014 (pol.).
↑ BarbaraB. Szymczak-Maciejczyk BarbaraB., Magia, miłość, miasto. Prolegomena do źródeł popularności urban fantasy, „Colloquia Litteraria”, 32 (32), 2022, s. 93-95, DOI: 10.21697/cl.2022.32.1.5, ISSN 1896-3455 [dostęp 2026-04-20] (pol.).

[:0-1] Katarzyna Kaczor: Bogactwo polskich światów fantasy. Od braku nadziei ku eukatastrophe. W: Sebastian Jakub Konefał: Anatomia wyobraźni. Gdańsk: Gdański Klub Fantastyki, 2014, s. 182.

[2] Emma Bull: Wojna o dąb. Warszawa: Wydawnictwo Mag, 2003, s. 7. ISBN 83-89004-48-8.

[:3-3] 1 2 BeataB. Garlej BeataB., Przestrzenie fantastyczne oglądane z bliska. Z autorką powieści urban fantasy, Anetą Jadowską, rozmawia Beata Garlej [online], 2014 (pol.).

[:02-4] BarbaraB. Szymczak-Maciejczyk BarbaraB., Magia, miłość, miasto. Prolegomena do źródeł popularności urban fantasy, „Colloquia Litteraria”, 32 (32), 2022, s. 93-95, DOI: 10.21697/cl.2022.32.1.5, ISSN 1896-3455 [dostęp 2026-04-20] (pol.).

[1]