Teoria hebrajsko-indiańska
Teoria hebrajsko-indiańska – przestarzała koncepcja zakładająca, że Indianie (wszyscy lub niektórzy) wywodzą się od Izraelitów (najczęściej zakładano, że od dziesięciu zaginionych plemion). Koncepcja popularna była w okresie od XVI do ok. połowy XIX wieku.
Współczesne badania naukowe (między innymi DNA) nie potwierdzają tej teorii, wywodząc Indian z północno-wschodniej Azji (por. Beringia)[1].
Do dziś występuje w teologii mormońskiej (zob. Nefici i Lamanici[2]).
Historia koncepcji
edytujDo pierwszych przedstawicieli tej teorii należeli hiszpańscy zakonnicy Diego de Landa i Diego Durán, którzy w drugiej połowie XVI wieku doszukali się podobieństw w azteckich i majańskich mitach o wędrówkach z exodusem Izraela z Egiptu[3].
Teorię jako jedną z kilku alternatyw pochodzenia Indian wymienił hiszpański zakonnik Gregorio García w swojej pracy z 1607 roku. García opierał się na podobieństwach kulturowych (np. obrzezaniu), cytował też w tym kontekście apokryficzną Czwartą Księgę Ezdrasza mówiącą o podróży zaginionych plemion Izraela do „ziemi, w której ludzkość nigdy wcześniej nie mieszkała”[3].
Koncepcję w połowie XVII wieku zaakceptował rabin Manasseh Ben Israel, a pod jego wpływem protestancki angielski duchowny Thomas Thorowgood[4].
Irlandzki kupiec i podróżnik, James Adair, który w latach 1734–1768 przebywał wśród Indian w Karolinach Północnej i Południowej i Georgii poświęcił teorii książkę pt. The History of the American Indians[5].
Polityk Elias Boudinot opublikował w 1816 roku książkę pt. A star in the West, broniącą teorii, a pod jego wpływem w latach 1823–1825 pastor Ethan Smith wydał pracę pt. View of the Hebrews[6].
Założyciel wyznania mormonów, Joseph Smith, w wydanej w 1830 roku (prawdopodobnie pod wpływem prac Boudinota i Smitha) Księdze Mormona przedstawił nieco inną wersję tej teorii, według której przodkowie Indian pochodzili z pokolenia Judy[6].
Około połowy XIX wieku teoria straciła na znaczeniu, wyparta przez koncepcję wywodzącą Indian z północno-wschodniej Azji[7].
Nadal występuje w wierzeniach mormonów[8].
Przypisy
edytuj- ↑ Fabrício R. Santos i inni, The Central Siberian Origin for Native American Y Chromosomes, „The American Journal of Human Genetics”, 64 (2), 1999, s. 619–628, DOI: 10.1086/302242, ISSN 0002-9297 [dostęp 2026-03-28].
- ↑ Lamanici [online], www.churchofjesuschrist.org [dostęp 2026-03-28].
- ↑ a b Lee Eldridge Huddleston, Origins of the American Indians: European Concepts, 1492–1729, Univ of TX + ORM, 15 grudnia 2014, ISBN 978-1-4773-0613-0 (ang.).
- ↑ Yôsēf Qaplan, Richard Henry Popkin, Henry Méchoulan, Menasseh Ben Israel and His World, BRILL, 1987, ISBN 978-90-04-09114-6 (ang.).
- ↑ James Adair, The History of the American Indians: A Critical Edition, University of Alabama Press, 2005, ISBN 978-0-8173-1393-7 (ang.).
- ↑ a b Elizabeth Fenton, Old Canaan in a New World: Native Americans and the Lost Tribes of Israel, NYU Press, listopad 2022, ISBN 978-1-4798-2048-1 (ang.).
- ↑ Yôsēf Qaplan, Richard Henry Popkin, Henry Méchoulan, Menasseh Ben Israel and His World, BRILL, 1987, ISBN 978-90-04-09114-6 (ang.).
- ↑ Book of Mormon Evidence [online], Book of Mormon Evidence [dostęp 2026-03-28] (ang.).