Swoszowice
Swoszowice, Osiedle Uzdrowisko Swoszowice – część miasta Krakowa oraz jednostka pomocnicza niższego rzędu wchodząca w skład Dzielnicy X Swoszowice. Obecnie jest jedynym w mieście prawnie wydzielonym osiedlem (nie powoduje to jednak żadnych skutków prawnych oraz nie funkcjonuje w świadomości mieszkańców). W Swoszowicach znajduje się jedno z najstarszych polskich uzdrowisk.
| Część miasta | |
 | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Aglomeracja | |
| Miasto | |
| SIMC |
0951250 |
Położenie na mapie Krakowa  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa małopolskiego  | |
 49°59′29″N 19°56′47″E/49,991389 19,946389[1] | |
Etymologia nazwy
edytujNazwa wywodzi się od formy osobowej pierwszego założyciela wsi, będącej własnością rycerską – o nazwisku Swosz, de Swoszowic.
Historia Swoszowic
edytujPierwsze wzmianki o Swoszowicach pochodzą z Kodeksu Tynieckiego z 12 marca 1362 r. Pierwszym właścicielem był Wojciech de Swoszow (pochodzący ze stanu rycerskiego). W 1422 r. odkryto bogate złoża siarki wtedy też założono pierwsze kopalnie. (Obecnie siarkę wydobywa się tylko do celów leczniczych). Po obecności kopalni zostało jednak wiele pamiątek jak hałdy czy liczne nazwy ulic: Borowinowa, Szybisko czy Siarczanogórska.
Najlepszym okresem dla Swoszowic były lata 1807–1831, gdy dr Feliks Radwański na wykupionych gruntach wybudował Zakład Kąpielowy funkcjonujący do dziś. Uzdrowisko zostało oficjalnie otwarte w 1811 roku i wkrótce stało się jednym z najbardziej znanych na terenie dawnych ziem polskich. Jego popularność nieco zmalała w czasie powstania listopadowego, ale już w 1848 r. przejeżdżający tędy w drodze z Krakowa w Tatry Teodor Tripplin pisał o Swoszowicach, ...słynnych z obfitych kopalń dostarczających najczystszéj siarki, jaką cieszy się Austryja. Posiada ta wieś także i źródła siarczane w wodę bardzo zamożne, i tém się odznaczające od innych, iż gaz wodorodo-siarkowy daleko mocniéj w nich uwięziony, niż w innych wodach tego rodzaju. Oprócz zołz w rozmaitéj postaci, woda swoszowicka nadzwyczaj prędko rozdziela zatkania wątroby i śledziony, i dziwnie się skuteczną okazała przeciw wysypkom skórnym, skurczeniu członków, kamieniom, krwawnicom, kołtunowi, gośćcu i innym przypadłościom. Słowem: Swoszowice ubiegać się prawie mogą o piérwszeństwo z Buskiem[2].
W 1859 r. za sprawą dra Józefa Dietla Swoszowice odzyskały dawny blask, a ich popularność wzrosła dzięki doprowadzeniu w 1875 r. linii kolejowej od stacji Bonarka. W XIX w. Swoszowice były licznie zamieszkiwane przez Żydów, istniały tu także synagogi. Pod koniec XIX w. w ramach organizacji przez władze austriackie Twierdzy Kraków wybudowano Fort Swoszowice, gdzie obecnie znajduje się ośrodek szkoleniowy. W czasie okupacji niemieckiej mieszkająca w Szwoszowicach rodzina Trammerów udzieliła pomocy Oldze Mandel i Marii Feldhorn. W 1991 roku Instytut Jad Waszem podjął decyzję o przyznaniu Frydzie Trammer i Auguście Szmelowskiej z d. Trammer tytułu Sprawiedliwych wśród Narodów Świata[3]
Do 1954 roku istniała zbiorowa gmina Swoszowice. W latach 1954–1972 wieś była siedzibą władz gromady Swoszowice.
W 1979 r. w Swoszowicach z inicjatywy ks. Stanisława Żaka powstał Dom Księży Chorych im. św. Franciszka z Asyżu[4].
W 1982 r. ks. kard. Franciszek Macharski erygował w Swoszowicach parafię pw. Opatrzności Bożej, wydzielając ją z parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Krakowie-Wróblowicach[5].
Dnia 26 września 2006 r. obszar Swoszowic stał się pierwszą i jak dotąd jedyną w Krakowie jednostką pomocniczą niższego rzędu funkcjonującą w ramach dzielnicy. Ta jednostka pomocnicza niższego rzędu w ramach Dzielnicy X Swoszowice nosi nazwę Osiedle Uzdrowisko Swoszowice.
Uzdrowisko w Swoszowicach
edytujNa terenie uzdrowiska, zarządzanego przez spółkę, znajdują się dwa źródła wody leczniczej: Zdrój Główny i Napoleon, które dostarczają wód mineralnych bogatych w siarczany, wodór, węgiel, wapń, magnez. Zawartość siarki w wodach klasyfikuje Swoszowice na 5. miejscu na świecie, a 4. w Europie. W uzdrowisku leczy się także schorzenia reumatyczne za pomocą kąpieli z wykorzystaniem wód siarczanych i borowiny. W 2010 roku nastąpiła prywatyzacja Uzdrowiska[6] – STP Investment SA z siedzibą w Bochni kupił większość udziałów Uzdrowiska, w 2014 roku stał się jedynym właścicielem Uzdrowiska Kraków Swoszowice wykupując pozostałe udziały od Skarbu Państwa[7].
Obszar Swoszowic wynosi ok. 400 ha, zamieszkuje go ok. 3000 osób. W Swoszowicach znajduje się także stadnina koni, sekcja kolarska, korty tenisowe, klub piłkarski Krakus Swoszowice oraz park uzdrowiskowy o powierzchni 7 ha.
Linki zewnętrzne
edytujZobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 133983.
- ↑ Teodor Tripplin: Wycieczki po stokach galicyjskich i węgierskich Tatrów. Tom I.. Warszawa: Nakładem S. Orgelbranda, 1856, s. 8.
- ↑ Historia pomocy - Rodzina Trammerów | Polscy Sprawiedliwi [online], sprawiedliwi.org.pl [dostęp 2021-11-26].
- ↑ TBC PROJECT, Dom Księży Chorych to szczególne miejsce, w którym cierpienie jest łączone z Chrystusem dla dobra całego Kościoła. Msza św. w 40-lecie powstania Domu Księży Chorych w Krakowie-Swoszowicach [online], Archidiecezja Krakowska [dostęp 2022-10-24] (pol.).
- ↑ Parafia - Parafia Opatrzności Bożej w Krakowie-Swoszowicach [online], opatrznosc.net [dostęp 2022-10-24].
- ↑ Magdalena Kursa: Inwestor ma pomysły na Swoszowice. Są protesty. krakow.gazeta.pl, 2013-01-28. [dostęp 2015-02-26].
- ↑ Magdalena Okoniewska: STP Investment jedynym właścicielem Uzdrowiska Kraków Swoszowice. zdrowie.abc.com.pl, 2014-03-04. [dostęp 2015-02-26].
Linki zewnętrzne
edytuj- Strona Uzdrowiska
- Strona o Swoszowicach. alf.ifj.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-04)].
- Szlak Górnictwa Siarkowego w Swoszowicach
- Swoszowice, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 730.