Stepan Rudnycki
Stepan Lwowycz Rudnycki (ukr. Степан Львович Рудницький, ur. 3 grudnia 1877 w Przemyślu, zm. 3 listopada 1937 w Sandarmochu) – ukraiński geograf i kartograf, uważany za twórcę nowoczesnej geografii Ukrainy oraz jednego z twórców ukraińskiej geopolityki[1][2].
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
3 grudnia 1877 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
3 listopada 1937 |
| Zawód, zajęcie |
geograf, kartograf |
| Alma Mater | |
Życiorys
edytujUrodził się 3 grudnia 1877 w Przemyślu w rodzinie galicyjskiej inteligencji ukraińskiej. Studiował na Uniwersytecie Lwowskim (1895–1899) oraz w Wiedniu, gdzie był uczniem Albrechta Pencka, a jego talent dostrzegł historyk Mychajło Hruszewski[2]. Po habilitacji w 1908 wykładał geografię w języku ukraińskim na Uniwersytecie Lwowskim jako pierwszy ukraiński profesor tej dziedziny i opracował pierwszy niemiecko-ukraiński słownik terminologii geograficznej[3][1].
W czasie I wojny światowej działał w Wiedniu w Związku Wyzwolenia Ukrainy i doradzał rządowi Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie[2][1]. Po przegranej wojnie polsko-ukraińskiej nie mógł wrócić na spolonizowaną uczelnię lwowską i wykładał na Wolnym Uniwersytecie Ukraińskim w Wiedniu, a od 1923 w Pradze[2][1].
W 1925 przeniósł się do Charkowa, gdzie kierował zorganizowanym przez siebie Ukraińskim Instytutem Naukowo-Badawczym Geografii i Kartografii, a w 1929 objął pierwszą katedrę geografii we Wszechukraińskiej Akademii Nauk[2][1]. W 1933 został aresztowany przez OGPU pod sfabrykowanym zarzutem i usunięty z Akademii jako „propagator faszyzmu w geografii”[2][3]. Osadzony w Obozie Sołowieckim (SŁON). 9 października 1937 „trójka specjalna” NKWD obwodu leningradzkiego RFSRR skazała jednym wyrokiem listę 1116 więźniów Sołowek na śmierć. Na liście znajdowało się nazwisko Rudnyckiego. Stracony 3 listopada 1937 razem z Wołodymyrem Czechiwskim, Łesiem Kurbasem, Mykołą Kuliszem, Ołeksą Slisarenką, Mykołą Zerowem, Myrosławem Irczanem, Pawłem Fyłypowyczem i in. w masowej egzekucji ukraińskich twórców i działaczy społecznych na uroczysku Sandarmoch w Karelii. Zrehabilitowano go w 1965[1].
Twórczość naukowa
edytuj
Opracował ukraińską terminologię geograficzną i wydał pierwszy słownik w tej dziedzinie (1908)[1]. Jego mapy, zwłaszcza etnograficzna oraz ścienne mapy Ukrainy z 1917 roku, ukazywały ukraińskie terytorium etnograficzne rozleglejsze niż obecne granice państwa[3]. Do jego najważniejszych prac należą Korotka geografija Ukrajiny (1910, 1914), Ukraina: Land und Volk (1916) oraz dwutomowe Osnowy zemłeznannia Ukrajiny (1924–1926)[1][3].
Myśl geopolityczna
edytujZa główny kierunek rozwoju przyszłego państwa ukraińskiego Rudnycki uznawał kierunek czarnomorski[4]. Po I wojnie światowej zaproponował federację bałtycko-pontyjską, obejmującą Finlandię, Estonię, Litwę, Łotwę, Białoruś i Ukrainę, pod przewodnictwem suwerennej Ukrainy, z wykluczeniem Polski jako należącej do Europy Środkowej[4]. Jego idee rozwijał później Jurij Łypa w doktrynie czarnomorskiej[4]. W polskiej publicystyce geopolitycznej wskazywano, że aneksja Krymu w 2014 roku i inwazja Rosji w 2022 roku, prowadzące do zajmowania przez Rosję wybrzeża czarnomorskiego, mogą przekreślić szanse realizacji koncepcji Rudnyckiego i Łypy[5].
Przypisy
edytuj- 1 2 3 4 5 6 7 8 Rudnytsky, Stepan [online], Internet Encyclopedia of Ukraine [dostęp 2026-06-29] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 Steven Seegel, Remapping the Geo-Body: Transnational Dimensions of Stepan Rudnyts´kyi and His Contemporaries, „Harvard Ukrainian Studies”, 34 (1–4), 2015–2016 (ang.).
- 1 2 3 4 Roman Cybriwsky, Ihor Stebelsky. Placing Ukraine on the Map: Stepan Rudnytsky's Nation-Building Geography (recenzja), „East/West: Journal of Ukrainian Studies”, 2 (2), 2015 (ang.).
- 1 2 3 Michał Siudak, Geopolityczne wizje Krymu i Ukrainy, „Przegląd Geopolityczny”, 18, 2016.
- ↑ O dostęp do Morza Czarnego. Myśl twórców ukraińskiej geopolityki [online], Nowy Ład, 2022 [dostęp 2026-06-29].
Bibliografia
edytuj- Ihor Stebelsky, Placing Ukraine on the Map: Stepan Rudnytsky's Nation-Building Geography, Kingston: Kashtan Press, 2014 (ang.).