Sprawa NUMEC
Sprawa NUMEC (ang. NUMEC affair), znana również jako afera Apollo – afera z 1965 roku dotycząca firmy Nuclear Materials and Equipment Corporation (NUMEC) z siedzibą w miejscowościach Apollo i Parks Township w stanie Pensylwania (przedmieścia Pittsburgha). Sprawa dotyczyła niewyjaśnionego zaginięcia ponad 91 kilogramów (200 funtów) wysoko wzbogaconego uranu, przy czym pojawiły się podejrzenia, że materiał został przekazany izraelskiemu programowi broni jądrowej.
Tło
edytujNUMEC było kierowane przez Zalmana Shapiro, zadeklarowanego syjonistę[1][2][3] posiadającego liczne kontakty biznesowe i polityczne w Izraelu (m.in. kontrakt na budowę generatorów jądrowych dla tego kraju)[4]. Firma działała w ramach amerykańskiego systemu zarządzania materiałami jądrowymi nadzorowanego przez Komisję Energii Atomowej (AEC). W latach 1965–1980 FBI, AEC, CIA, inne agencje rządowe oraz dziennikarze prowadzili dochodzenia w sprawie Shapiro i zaginięcia ok. 93 kg (206 funtów) wysoko wzbogaconego uranu. Nigdy nie postawiono mu zarzutów[5].
Incydent
edytujGłównym problemem było zniknięcie 93 kg wysoko wzbogaconego uranu z inwentarza NUMEC. W latach 1974–1976, już po przejęciu zakładu przez Babcock & Wilcox i odejściu Shapiro, stwierdzono dodatkowe straty rzędu 90 kg[5]. Według późniejszych danych Departamentu Energii USA, NUMEC miał największe straty wysoko wzbogaconego uranu spośród wszystkich komercyjnych obiektów w USA – łącznie 269 kg przed 1968 rokiem i 76 kg później[6].
Dochodzenia
edytuj- W lutym 1976 CIA poinformowała Komisję Regulacji Jądrowych (NRC), że uważa, iż zaginiony uran trafił do Izraela; informacja dotarła do Białego Domu i prezydenta elekta Jimmy’ego Cartera[7][8].
- Raport Government Accountability Office (GAO) stwierdził, że bardziej skoordynowane działania agencji mogły rozstrzygnąć kwestię ewentualnego przekazania materiału[9].
- NRC w latach 70. tłumaczyła część strat mechanizmami niedokumentowanymi (zanieczyszczenie odzieży pracowników, systemy oczyszczania powietrza, osady w podłogach i urządzeniach)[5].
- Były szef AEC Glenn T. Seaborg w 1993 roku uznał zarzuty wobec Shapiro za niesłuszne[10].
- W 2009 roku senator Arlen Specter apelował o oficjalne oczyszczenie Shapiro z zarzutów; NRC odpowiedziała, że brak dokumentów potwierdzających przekazanie uranu, ale nie można też w pełni wykluczyć tej możliwości[11].
- Odtajnione w 2014 roku dokumenty ujawniły, że prokurator generalny Edward Levi uważał, iż urzędnicy federalni mogli złamać prawo, nie zgłaszając przestępstwa i stając się współwinnymi po fakcie[7].
Obecność w kulturze
edytujUkradziony amerykański uran, który został przekazany izraelskiemu programowi broni jądrowej jest osią fabuły filmu Suma wszystkich strachów.
Przypisy
edytuj- ↑ Ove, Thorsten (2008-04-27). "New life for decades-old lawsuit blaming nuclear plant for cancers". Pittsburgh Post-Gazette. p. A1.
- ↑ "ZOA brings Catholic schools to Holocaust Museum". Jewish Chronicle. 2001-04-12. s. 1.
- ↑ "Beth Shalom's 85th Anniversary". Lifestyle. Pittsburgh Post-Gazette. 2002-10-21. s. D3.
- ↑ O'Toole, Thomas (1977-11-06). "Lost Uranium Mystery". The Washington Post. p. 1.
- ↑ a b c Seymour M. Hersh, The Samson option: Israel's nuclear arsenal and American foreign policy, wyd. 1. ed., 2. print, New York: Random House, 1991, s. 243, 250, 252, 255, ISBN 978-0-394-57006-8.
- ↑ Highly Enriched Uranium: Striking A Balance – A HISTORICAL REPORT ON THE UNITED STATES HIGHLY ENRICHED URANIUM PRODUCTION, ACQUISITION, AND UTILIZATION ACTIVITIES FROM 1945 THROUGH SEPTEMBER 30, 1996 [online], U.S. Department of Energy, National Nuclear Security Administration [dostęp 2025-12-02].
- ↑ a b Victor Gilinsky, Roger J. Mattson, Did Israel steal bomb-grade uranium from the United States? [online], Bulletin of Atomic Scientics, 2014 [zarchiwizowane z adresu 2014-04-20].
- ↑ Institute for Research: Middle Eastern Policy, Secrets about suspected Israeli theft of U.S. weapons-grade nuclear material declassified – IRmep [online], www.prnewswire.com [dostęp 2025-12-02] (ang.).
- ↑ Nuclear Diversion in the U.S.? 13 Years of Contradiction and Confusion, Comptroller General of the United States, 18 grudnia 1978.
- ↑ Glenn T. Seaborg, The Atomic Energy Commission under Nixon:Adjusting to Troubled Times, 1993, St. Martin's Press
- ↑ R.W. Borchardt, Letter to Senator Specter [online], Nuclear Regulatory Commission, 2 listopada 2009.