Wikipedia

Sokółka

miasto w województwie podlaskim
To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 26 kwi 2026. Od tego czasu wykonano 4 zmiany, które oczekują na przejrzenie.

Sokółka – miasto w Polsce, w województwie podlaskim, siedziba powiatu sokólskiego i gminy miejsko-wiejskiej Sokółka.

Sokółka
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Plac Tadeusza Kościuszki w Sokółce
Herb Flaga
Herb Flaga
Dewiza: Sokółka – naturalnie wielokulturowa
Państwo

 Polska

Województwo

 podlaskie

Powiat

sokólski

Gmina

Sokółka

Data założenia

XV wiek

Prawa miejskie

28 lutego 1609

Burmistrz

Ewa Kulikowska

Powierzchnia

18,65[1] km²

Populacja (01.01.2024)
• liczba ludności
• gęstość


17 087[1]
916,2 os./km²

Strefa numeracyjna

85

Kod pocztowy

16-100

Tablice rejestracyjne

BSK

Położenie na mapie gminy Sokółka
Mapa konturowa gminy Sokółka, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Sokółka”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko prawej krawędzi u góry znajduje się punkt z opisem „Sokółka”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Sokółka”
Położenie na mapie powiatu sokólskiego
Mapa konturowa powiatu sokólskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Sokółka”
Ziemia53°24′23″N 23°30′13″E/53,406389 23,503611[2]
TERC (TERYT)

2011084

SIMC

0923443

Urząd miejski
pl. Kościuszki 1
16-100 Sokółka
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Hasło w Wikisłowniku
Strona internetowa

Prawa miejskie nadane zostały Sokółce w roku 1609. Miasto królewskie ekonomii grodzieńskiej[3] położone było w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego I Rzeczypospolitej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.

Położenie

edytuj

Miasto położone jest na obszarze Wzgórz Sokólskich, w północnej części Niziny Podlaskiej, u źródeł rzeki Sokołdy, na Grodzieńszczyźnie.

Przez miasto przebiegają międzynarodowa trasa drogowa droga krajowa nr 19 oraz kolejowa Warszawa – Grodno i dalej w kierunkach na Wilno, Rygę, Sankt-Petersburg, Mińsk i Moskwę. Sokółka oddalona jest o 16 km od polsko-białoruskiego przejścia granicznego w Kuźnicy Białostockiej[4].

Historia

edytuj

Początki miasta

edytuj
Rycina Bony Sforzy z okresu, w którym nadany został jej dworek Sucholda, na obszarze dzisiejszej Sokółki

Pierwotnie Sokoldka (Sokółka) była wsią koronną założoną przez rewizorów królewskich na trakcie z Grodna do Knyszyna[5]. Nazwa miasta wywodzi się od nazwy rzeki Sokoldka (Mała Sokołda)[6][7][8][9][10]. Z biegiem czasu nazwa uległa zmianie przez uproszczenie spółgłoskowe -ldk do -lk i skojarzenie z Sokółką z Mazowsza i wsią Sokólki spod Ełku[11][12]. Na początku XVI wieku istniał tu dwór myśliwski Sucholda znajdujący się we władaniu królowej Bony, który został nadany jej przez Zygmunta Starego w roku 1524 wraz z rozległym obszarem od Kowna do Narwi i Świsłoczy, jaki wydzielił z Puszczy Grodzieńskiej[13.1]. W 1565 roku Zygmunt August ufundował w Sokółce kościół katolicki, a parafia funkcjonowała od roku 1592[13.2]. W latach 1586–1589 Sokółka stała się wsią targową. Prawa miejskie otrzymała 28 lutego 1609 roku od Zygmunta III Wazy[14.1]. Przed nadaniem praw miejskich do Sokółki przybyli rewizorzy królewscy Jerzy Scipio del Campo oraz Stefan Nieszkowski, którzy dokonali rozplanowania przyszłego miasta[13.3].

Sokółka w XVII i XVIII wieku

edytuj
Tablica poświęcona Antoniemu Tyzenhauzowi na ścianie Muzeum Ziemi Sokólskiej

Kanclerz wielki litewski Albrycht Stanisław Radziwiłł w swoim pamiętniku pod datą 18 maja 1633 roku zapisał: „Na zaproszenie starosty żmudzkiego i wojewody brzeskiego, mego brata, udaliśmy się do Sokółki, gdzie król i my wszyscy zostaliśmy przyjęci wspaniale. Zanim tam przybyliśmy, król mówił mi (ponieważ jeszcze nigdy w tym miejscu nie byłem), że zobaczę dom drewniany, który został zbudowany za cenę 7000 zł, lecz niedokończony i już prawie w upadku. Okazało się to prawdziwe”[15]. W roku 1652 Ludwika Maria Gonzaga nadała parafię w Sokółce trzem współpracownikom Wincentego a Paulo[13.4][14.2]. Po krótkim pobycie w mieście przeniesieni zostali oni jednak do Warszawy. W tym okresie w mieście wytapiano rudę darniową[13.5].

11 lutego 1662 roku wydano dekret, który zmuszał Żydów do opuszczenia miasta. Mogli odwiedzać Sokółkę tylko w dniach handlowych i jarmarcznych, ale nie dłużej niż na 3 dni. Żydom zabronione było nabywanie domów i dóbr ziemskich. Jeżeli któryś z nich takowy majątek posiadał, to przechodził on na własność Kościoła katolickiego. Zakazane było również wynajmowanie Żydom domów. Naruszenie dekretu wiązało się z karą pieniężną w wysokości 10 seksagen groszy litewskich na korzyść Kościoła w Sokółce[16]. 17 marca 1679 roku czeski podróżnik Bernhard Leopold Franz Tanner wraz z posłami Michałem Czartoryskim i Kazimierzem Janem Sapiehą wysłanymi przez Jana III Sobieskiego odwiedzili Sokółkę w drodze powrotnej z Moskwy do Warszawy[17][18]. 29 grudnia 1698 roku August II nadał zamieszkującym Sokółkę Żydom przywilej wolnego handlu oraz prowadzenia szynków[13.6].

W 1717 roku miasto znalazło się na drodze pocztowej między Warszawą i Mitawą, a w mieście osadzono urzędników pocztowych z rodziny Michaelisów[13.7]. W drugiej połowie XVIII wieku podskarbi nadworny litewski Antoni Tyzenhauz sprowadził rzemieślników i rozbudował miasto, próbując dokonać przestrzennej przebudowy miasta[14.1]. W czasie jego administrowania dokonany został nowy podział ekonomii litewskich, w wyniku czego Sokółka została siedzibą guberni. Tyzenhauz na obszarze ekonomii grodzieńskiej wybudował szereg fabryk i manufaktur, które później upadły, jednak wprowadził na nowo wcześniej zniesioną pańszczyznę. W wyniku tego w Sokółce oraz w Kuźnicy i Krynkach pojawiły się protesty miejscowej ludności, a w latach 70. XVIII wieku pisano supliki do króla. W tym czasie w mieście znajdowały się 182 domy i stacjonował w nim garnizon kawalerii narodowej[13.8]. Na zlecenie Tyzenhauza został wykonany przez Józefa de Sacco projekt założenia parkowo-pałacowego: „Planty Zabudowania gubernji J.K.mci Sokolskiey”, zbudowano jednak tylko pałacyk gubernatora. Za to do lat 80. XVIII wieku wybudowano 12 kamienic na rynku[13.9].

W czasie insurekcji kościuszkowskiej w marcu 1794 roku agitację na terenie Sokółki prowadził Joachim Litawor Chreptowicz. W kwietniu tego roku stacjonujący w mieście regiment liczył 600 osób. Po zajęciu Grodna przez Rosjan, 9 maja w Sokółce podpisany został przez kilkaset osób akces do powstania oraz zawiązano w nim Komisję Porządkową Powiatu Grodzieńskiego[19]. Wydana została też specjalna odezwa do mieszkających na tych terenach Tatarów. W lipcu komisja ogłosiła Uniwersał połaniecki[13.10].

Okres rozbiorów

edytuj
Herb Sokółki z 1845 roku

W 1795 roku, po III rozbiorze Polski, miasto przejściowo znalazło się w zaborze pruskim, w prowincji Prusy Nowowschodnie[14.3]. Do czasu Pokoju w Tylży w roku 1807, gdy Sokółka znalazła się w zaborze rosyjskim, stacjonował w niej szwadron wojsk pruskich, liczący 228 osób[13.11]. W latach 1792 i 1803 wybuchały pożary, w wyniku których spłonęła część miasta, a w roku 1796 kościół parafialny[13.12]. Zgodnie z postanowieniami traktatu tylżyckiego z 1807 roku Sokółka została przekazana Imperium Rosyjskiemu, pod którego władzą pozostawała aż do 1915 roku.

W pierwszej połowie XIX w. miasto było podzielone na trzy części. Na ich czele stali tzw. dozorcy, niższym stopniem zarządzania byli dziesiętnicy[20].

W roku 1848 zbudowany został murowany kościół katolicki pw. św. Antoniego. W latach 50. XIX wieku zbudowana została prawosławna cerkiew św. Aleksandra Newskiego[14.4] oraz szkoła administracyjno-leśna i strzelecka, a w 1886 roku koszary. W 1862 roku Sokółka otrzymała połączenie kolejowe w związku z budową linii kolejowej Wiedeń–Warszawa–Sankt-Petersburg[21]. Wśród powstańców listopadowych (1830–1831) i styczniowych (1863–1864), walczących przeciwko rosyjskiemu zaborcy, byli także także mieszkańcy Sokółki. Od końca XIX wieku do wybuchu I wojny światowej w mieście stacjonował rosyjski 63 Uglicki pułk piechoty[14.5].

Podczas rozbiorów etnografia, historia i język prosty Sokółki były obiektem badań różnych naukowców. W 1846 roku Michał Baliński i Tymoteusz Lipiński ujęli Sokółkę jako miasto powiatu grodzieńskiego w trzecim tomie swojej pracy "Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana" dotyczącym Litwy[22][23]. W 1897 roku ukazał się pierwszy tom autorstwa Michała Federowskiego "Wiara, wierzenia i przesądy z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki" z cyklu "Lud białoruski na Rusi Litewskiej". Następnie w 1902 roku wydano drugi tom "Baśnie, przypowieści i podania ludu z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki" tego samego autora. W 1935 roku, już po śmierci Michała Federowskiego (zmarł w 1923 roku), wydano tom czwarty zatytułowany "Przysłowia, żarciki, wyrażenia stałe oraz zagadki ludu, mieszczan i zagrodowców z okolic Grodna, Sokółki, Białegostoku, Bielska, Wołkowyska, Słonima, Nowogródka, Słucka, Lidy, Wilejki, Święcian i Oszmiany". Michał Federowski zbierał te materiały etnograficzne od 1877 do 1905 roku.

Około 1900 roku wybudowano w Sokółce murowaną synagogę. Znajdowała się w północno-zachodniej części miasta[24]. W 1910 roku burmistrzem Sokółki był Józef Stanisławowicz Daszuta[25]. W 1915 roku, podczas I wojny światowej, wojska kajzerowskie (niemieckie) wypędziły administrację rosyjską oraz wojska carskie z Sokółki i Sokólszczyzny. Okupacja niemiecka trwała zatem od 1915 do 1918 roku.

Od roku 1807 aż do 1975 Sokółka była miastem powiatowym. W XIX wieku była ośrodkiem targów, rzemiosła i drobnego przemysłu.

Sokółka w czasach II Rzeczypospolitej

edytuj
Pomnik z popiersiem Józefa Piłsudskiego

Od 30 kwietnia[26.1] 1919 roku Sokółka znalazła się w granicach Polski[27], jednak w okresie VII-IX 1920 r. zajmowana była przez wojska bolszewickie podczas wojny polsko-bolszewickiej[14.6]. W lipcu 1920 roku w wyniku ostrzału artyleryjskiego część miasta została zniszczona[26.2]. 24 września tego roku stacjonował w mieście sztab dowodzenia 2 Armii Wojska Polskiego, tu także został wydany przez Józefa Piłsudskiego rozkaz ataku na Lidę[26.2]. 20 listopada 1996 roku[26.3] odsłonięty został pomnik poświęcony bohaterom bitwy nad Niemnem z tamtego okresu z popiersiem marszałka Piłsudskiego.

W czasach II Rzeczypospolitej koszary na dzisiejszym Zielonym Osiedlu były w administracji Wojska Polskiego. Otrzymały one imię generała Dąbrowskiego. Stacjonowały tu jednostki: kadra zapasowa Szpitala Okręgowego Nr 3 z Grodna, kadra 3 Dywizjonu Taborów, kadra zapasowa 6 Pułku Piechoty, kadra zapasowa 41 Pułku Piechoty z Suwałk[28].

W okresie międzywojennym miasto znane z garbarni oraz targów końskich i bydlęcych. W latach międzywojennych mieszkało w Sokółce około 3500 osób narodowości żydowskiej, w większości zajmowały się one handlem[29] W mieście znajdowała się m.in. synagoga, domy modlitwy, dom rabina, łaźnia i szkoły religijne[30]. Łącznie miejscowość liczyła około 6000 mieszkańców[21]. W 1929 działały tu Związek Kupców, Związek Robotników Przemysłu Garbarskiego, Związek Rzemieślników Żydowskich, Związek Lokatorów oraz Związek Właścicieli Nieruchomości[31].

II wojna światowa

edytuj

21 września 1939 roku miasto zostało zajęte przez oddziały sowieckiej 2 brygady czołgów, a następnie włączone w skład Związku Radzieckiego, przez co znajdowało się pod niemal dwuletnią okupacją sowiecką. Okupanci sowieccy prowadzili prześladowania, aresztowania oraz wywózki miejscowej ludności (często na Syberię czy do Kazachstanu), zwłaszcza polskich patriotów. W czerwcu 1941 miasto zostało zajęte przez wojska niemieckie, a w lipcu weszło w skład Bezirk Bialystok. Sowieci zbudowali w Sokółce pomnik Lenina, który latem 1941 Niemcy kazali zniszczyć miejscowym Żydom[32].

W 1941 r. w południowo-wschodniej części miasta Niemcy utworzyli getto dla ludności żydowskiej[33]. Oprócz kilku tysięcy Żydów z Sokółki trafiło tam również ok. 1500 Żydów z Janowa, Krynek, Czyżewa i Zaręb Kościelnych[33]. Mieszkańcy getta pracowali w fabryce filcu, w warsztatach szewskich i krawieckich oraz wykonywali roboty drogowe[33]. Wybudowali także zalew w Sokółce[14.7]. 2 listopada 1942 ok. 8 tys. osób wywieziono z getta do obozu przejściowego w Kiełbasinie pod Grodnem[33][34]. Getto szczątkowe zlikwidowano w styczniu 1943[35]. Żydzi z sokólskiego getta zginęli w obozach zagłady w Treblince i w Auschwitz-Birkenau[33].

W latach 1942–1944 w Sokółce znajdował się niemiecki obóz pracy[33]. Przeciętnie w obozie przebywało 150 osób; ogółem przeszło przez niego ok. 3 tys. osób[33]. Podczas likwidacji obozu część więźniów rozstrzelano, a część zwolniono[33].

W czerwcu 1944 roku Sokółka została zdobyta przez wojska radzieckie, co zakończyło okupację niemiecką[21].

Okres powojenny

edytuj

Od 1944 w okolicach miasta silna była partyzantka antykomunistyczna – np. 11 sierpnia 1946 partyzanci trzykrotnie zaatakowali lokalny posterunek Milicji Obywatelskiej[36]. W latach 70. XX wieku we wschodniej części miasta powstały dwa duże zakłady przemysłowe: stolarski Stolbud (obecnie Sokółka Okna i Drzwi) oraz Fabryka Urządzeń Mechanicznych „Spomasz”[14.8], które po 1989 r. przeszły transformację gospodarczą okresu przemian ustrojowych[37].

18 grudnia 1980 r. w Sokółce powstała Terenowa Komisja Koordynacyjna Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, której przewodniczącym został Kazimierz Kossakowski – nauczyciel Zespołu Szkół Ogólnokształacących, a jego zastępcą Bronisław Błahuszewski – kierowca PKS, Kawaler Krzyża Wolności i Solidarności[38]. 5 marca 1981 r. rezygnację z funkcji przewodniczącego złożył Kazimierz Kossakowski. Dwa tygodnie później przeprowadzono wybory do 9-osobowego Prezydium TKK, w skład którego weszli przedstawiciele sokolskich zakładów pracy: Krzysztof Krasiński (przewodniczący), pracownik Rejonu Energetycznego w Sokółce, Czesław Oszer - „Spomasz”, Marian Peliksza – „Stolbud”, Krzysztof Ignatowicz - „Budopol” Pisz, Andrzej Sienkiewicz – GS Sokółka, Bronisław Błahuszewski – PKS Sokółka, Zofia Juszkiewicz – Zespół Opieki Zdrowotnej, Barbara Łapacz – CPN, Zakład Buchwałowo i Jolanta Sagan – Oświata Sokółka[39].

Osobny artykuł: Strażnica WOP Sokółka.

400-lecie miasta

edytuj

W 2009 roku Sokółka obchodziła 400-lecie istnienia. Z tej okazji w Sokółce zorganizowano wiele imprez, z takimi artystami na czele jak Danzel. Ponadto przed Urzędem Miejskim postawiono pomnik, upamiętniający ten jubileusz. Wyprodukowano też sokólską monetę o nazwie „Sokole”.

Demografia

edytuj
Ulica Białostocka/Droga krajowa nr 19 w Sokółce; po lewej stronie zabytkowe kamienice

W kolejnych latach Sokółka liczyła:

  • Przełom XVIII i XIX w. – 1124 mieszkańców (w tym 383 Żydów i 18 Tatarów)[13.13]
  • 1867 – 3814 mieszkańców[40]
  • 1878 – 3431 mieszkańców[41]
  • 1945 – 4879 mieszkańców[14.9]
  • 1987 – ok. 18 000[14.10]
  • 2004 – 19 037
  • 2008 – 18 666[42]

Piramida wieku mieszkańców Sokółki w 2014 roku[43].

Gospodarka

edytuj
Nieistniejący budynek firmy „Sokółka Okna i Drzwi”, będącej kontynuacją działającego od lat 70. Stolbudu

Miasto jest głównie ośrodkiem usługowym regionu rolniczego, ale także produkcji stolarki okiennej, importu węgla kamiennego i gazu, mrożenia owoców i warzyw czy przetwórstwa mleka. Znajdujące się większe zakłady pracy w Sokółce to:

Transport

edytuj

Zabytki

edytuj
Zabytkowy dom w Sokółce z 1880 roku, dawniej plebania prawosławna

Zabytkami w Sokółce są[44]:

  • Kościół parafialny św. Antoniego Padewskiego – neoklasycystyczny (ok. 1848, rozbudowany 1901-1904) z usytuowanym przy kolegiacie pomnikiem Powstańców Styczniowych[45],
  • Prawosławna cerkiew parafialna pw. św. Aleksandra Newskiego z lat 1850–1853
  • Granitowa płaskorzeźba – Alegoria Nauki z 1933 roku znajdująca się na elewacji frontowej budynku Szkoły Podstawowej nr 1 im. Adama Mickiewicza w Sokółce
  • Murowana kapliczka przy zbiegu ul. Grodzieńskiej i Kresowej w Sokółce[46], wybudowana w 1906 roku na mocy ukazu tolerancyjnego cara Mikołaja II z 17/30 kwietnia 1905 roku[47]
  • Przedwojenne kamienice wzdłuż ulic Białostockiej i Grodzieńskiej
  • Dawna drewniana plebania prawosławna na rogu ulic Józefa Piłsudskiego i ks. Piotra Ściegiennego z 1880 roku

Inne obiekty o walorach kulturowych

edytuj
Obiekty sakralne w Sokółce
Kościół św. Antoniego z 1848 roku.
Cerkiew św. Aleksandra Newskiego z roku 1853; po prawej dzwonnica bramna odbudowana w latach 2010–2013.
Zabytkowa kapliczka u zbiegu ulic Grodzieńskiej i Kresowej w Sokółce z 1906 roku.
Kaplica św. Męczennicy Pawły na cmentarzu prawosławnym w Sokółce.

Szlaki turystyczne

edytuj

Podgląd miasta

edytuj

W mieście znajduje się wiele kamer monitoringu wizyjnego należących do miasta, jak i osób prywatnych. Telewizja Sokółka udostępnia na swojej stronie internetowej obrazy z kilku kamer znajdujących się w różnych częściach miasta. Transmisja jest prowadzona przez całą dobę w czasie rzeczywistym. System jest cały czas rozbudowywany o kolejne kamery[50].

Media

edytuj

W Sokółce znajdują się lokalna telewizja, gazeta internetowa i tygodnik wydawany w formie papierowej, które swoim zasięgiem obejmują cały powiat:

  • Sokółka TV[51]
  • iSokolka.eu[52]
  • Tygodnik Nowiny Sokólskie[53]
  • Tygodnik Info-Sokółka

Oświata

edytuj
Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Sokółce
dawny budynek Gimnazjum nr 1 im. Jana Pawła II w Sokółce (aktualnie budynek klas IV-VIII Szkoły Podstawowej nr 1 im. Adama Mickiewicza)
Zespół Szkół Rolniczych w Sokółce
Szkoły podstawowe
  • Szkoła Podstawowa Specjalna
  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza
  • Szkoła Podstawowa nr 2 z Oddziałami Integracyjnymi
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Walerego Wróblewskiego
Szkoły średnie
  • Zespół Szkół w Sokółce, ul. Mickiewicza 11 (Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika i Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych)[54]
  • Zespół Szkół Zawodowych im. Elizy Orzeszkowej w Sokółce, Os. Zielone 1A (Technikum nr 1 i Branżowa Szkoła I Stopnia)[55]
  • Zespół Szkół Rolniczych im. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Sokółce, ul. Polna 1 (Technikum nr 2)[56]
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, Os. Zielone 1A (Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna)[57]

Instytucje

edytuj
Głaz na cześć 300 lat osadnictwa tatarskiego położony w parku w centrum miasta
Budynek Muzeum Ziemi Sokólskiej
Budynek Sokólskiego Ośrodka Kultury
Fundacje i stowarzyszenia
  • Fundacja Sokólski Fundusz Lokalny[58]
  • The Pucilowski Foundation[59]
  • Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju Ziemi Sokólskiej „Barka”[60]
  • Stowarzyszenie Klub 4x4[61]
  • Stowarzyszenie „4 kultury Sokółki”[62]
Kulturalne
  • Muzeum Ziemi Sokólskiej[63]
  • Sokólski Ośrodek Kultury[64]
  • Kino „Sokół”
  • Chór Seniorów „Sokólskie Wrzosy”[14.12]
  • Kapela ludowa „Kapela Kundzicza”
  • Klub Plastyków Amatorów
  • Klub Seniora „Wrzosy”
  • Nauczycielski Klub Seniora
  • Wiejski Klub Kultury w Starej Kamionce
  • Zespół muzyczny „Lotos”
  • Teatr Amatorski „Coś”
  • Zespół muzyczny „FBI”
  • Zespół muzyczny „Bad Falcon”
Sportowe
Kryta pływalnia
  • Klub Sportowy Sokół Sokółka – piłka nożna[65]
  • Sokólski Klub Kolarski Sokół – kolarstwo, triathlon, bieganie[66]
  • Klub bilardowy Metal-Fach LP Pool Bilard Sokółka[67]
  • Klub Jeździecki BIK[68]
  • Klub Sportowy Mikolo Sokółka – siatkówka
  • UKS Boxing Sokółka – boks
  • LUKSz Orient Sokółka – szachy
Imprezy cykliczne
  • Dni Sokółki[69]
  • Konkurs Recytatorski Poezji Leonardy Szubzdy „Między milczeniem a krzykiem”[70]
  • Wielkie Grillowanie z Kurczakiem
  • Pożegnanie Lata
  • Letnia Akademia Wiedzy o Tatarach Polskich[71]
  • Przegląd Widowisk Pastorałkowych
  • Wojewódzkie Spotkanie Rodzin Muzykujących
  • Rodzinny Festyn Dobroczynny[69]
  • Międzynarodowy Memoriał im. Stanisława Kirpszy – zawody kolarskie

Wielokulturowość miasta

edytuj

Ze względu na to, że miasto zamieszkują wyznawcy religii katolickiej, prawosławnej oraz islamu, poza Polakami są to Białorusini i Litwini[72], związani więzami kulturowymi,[73] a w jego okolicach zamieszkują także Tatarzy, zyskało ono określenie stolicy polskiego orientu[4]. W mieście zaczyna się także Szlak Tatarski, utworzony w roku 1979 na cześć sprowadzenia na te ziemie chorągwi tatarskiej przez Jana III Sobieskiego[14.13].

Wspólnoty wyznaniowe

edytuj
Kościół Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa

Na terenie Sokółki działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Sokółka w kinematografii

edytuj

Trylogia „U Pana Boga...”

edytuj

W Sokółce i okolicach była kręcona większość scen całej trylogii. Ukazane w filmie obiekty które znajdują się w Sokółce: kościół pw. św. Antoniego, plebania, ogród, wędzarnia, obiekty gospodarcze, cerkiew pw. św. Aleksandra Newskiego i inne.

Cud w Sokółce

edytuj

6 lutego 2010 roku w Telewizji Polsat został wyemitowany film dokumentalny Faktu dla Polsatu pt. „Cud w Sokółce”. W filmie były ukazane zdarzenia, które miały miejsce 12 października 2008 w kościele pw. św. Antoniego w Sokółce.

Miejsca i obiekty

edytuj
W Sokółce
Kino „Sokół” w Sokółce
Stadion OSiR w Sokółce
  • zespół boisk, korty tenisowe, kryta pływalnia, skatepark, siłownia przy OSiR, ul. Mariańska 31
  • stadion miejski, ul. Mariańska/ul. Grodzieńska
  • Zalew Sokólski z ośrodkiem wczasowym – akwen 20 ha z plażą, wypożyczalnia sprzętu wodnego, miejsca noclegowe, kort tenisowy, boisko do siatkówki plażowej, ul. Wodna
  • kino „Sokół”
  • pomnik z popiersiem Józefa Piłsudskiego
  • pomnik na cześć 300 lat osadnictwa tatarskiego (umiejscowiony w parku w centrum miasta)
  • tablica poświęcona Antoniemu Tyzenhauzowi na ścianie Muzeum Ziemi Sokólskiej
W najbliższych okolicach Sokółki

Sąsiednie gminy

edytuj
Urząd Miejski w Sokółce

Miasta partnerskie

edytuj

Sokółka prowadzi współpracę z[76]:

Ludzie związani z Sokółką

edytuj
Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Sokółką.

Zobacz też

edytuj
Wykaz literatury uzupełniającej: Sokółka.

Przypisy

edytuj
  1. 1 2 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2024 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 22 lipca 2024 [dostęp 2024-10-23] (pol.).
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 126377.
  3. ↑ Odwiedzamy polską część Grodzieńszczyzny https://www.polskieradio.pl/7/5103/Artykul/2349934
  4. 1 2 Sokółka ABC [online], s. 1 [dostęp 2021-04-23].
  5. ↑ Prace slawistyczne, Wydania 41-43. Zakł. Narodowy im. Ossolińskich, 1985, s. 69, 213.
  6. ↑ Anna Pytasz-Kołodziejczyk: Zasoby wodne w dobrach wielkoksiążęcych zachodniej Grodzieńszczyzny w XVI wieku: administracja i eksploatacja. Olsztyn: Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych UWM, 2017, s. 47. ISBN 978-83-938820-8-3. OCLC 1150361489.
  7. ↑ Józef Maroszek: Pogranicze Litwy i Korony w planach króla Zygmunta Augusta: z historii dziejów realizacji myśli monarszej między Niemnem a Narwią. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2000, s. 267.
  8. ↑ Onomastica: pismo poświe̦cone nazewnictwu geograficznemu i osobowemu, Tom 34. Zakłlad Narodowy im. Ossolińskich, 1989, s. 25.
  9. ↑ Tadeusz Gajdzis: Ziemia zroszona łzami, Sokółka - moje rodzinne miasto: niemiecko-sowiecka okupacja i początki PRL-u w Sokółce i regionie 1939-1947. PRYMAT - Mariusz Śliwowski, 2000, s. 13. ISBN 83-88097-15-6.
  10. ↑ Michał Kondratiuk: Elementy bałtyckie w toponimii i mikrotoponimii regionu białostockiego. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1985, s. 25.
  11. ↑ Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1984, s. 359. ISBN 83-04-01090-9.
  12. ↑ Kazimierz Rymunt: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 225. ISBN 83-04-02436-5.
  13. Leszek Postołowicz: Zarys dziejów Sokółki i okolic do 1807 roku. Sokółka: Biblioteka Publiczna w Sokółce, 2008, s. 19–21, 23. ISBN 978-83-60534-98-4.
    1. ↑ S. 7.
    2. ↑ S. 9.
    3. ↑ S. 11.
    4. ↑ S. 13.
    5. ↑ S. 14.
    6. ↑ S. 16.
    7. ↑ S. 17.
    8. ↑ S. 19–21, 23.
    9. ↑ S. 21–22.
    10. ↑ S. 24–27.
    11. ↑ S. 28.
    12. ↑ S. 29.
    13. ↑ S. 28–29.
  14. Dorota Biziuk: Sokółka. 400-lecie miasta. Białystok: BUK, 2009, s. 11, 22. ISBN 978-83-61128-35-9.
    1. 1 2 S. 4.
    2. ↑ S. 11.
    3. ↑ S. 12.
    4. ↑ S. 24.
    5. ↑ S. 13.
    6. ↑ S. 14.
    7. ↑ S. 20.
    8. ↑ S. 16.
    9. ↑ S. 15.
    10. ↑ S. 17.
    11. ↑ S. 26.
    12. ↑ S. 36.
    13. ↑ S. 11, 22.
  15. ↑ Albrycht Stanisław Radziwiłł: „Pamiętnik o dziejach w Polsce” T. I 1632-36 r. Warszawa: PIW Wa-wa, 1980, s. 306–307. ISBN 83-06-00092-7.
  16. ↑ Vaida Kamuntavičienė, Studies in church history VI, Christians and the non-Christian other, Vilnius: Lithuanian Catholic Academy of Science, 2013, s. 81–82, ISSN 1392-0502.
  17. ↑ Bernard Tanner: Legatio Polono-Lithuanica in Moscoviam potentissimi Poloniae regis ac Reipublicae mandato et consensu anno 1678. Biblioteka Narodowa. s. 121. [dostęp 2025-01-06].
  18. ↑ Bernard Tanner: Poselstwo polsko - litewskie do Moskwy w roku 1678 szczęśliwie przedsięwzięte, opisane przez naocznego świadka Bernarda Tannera. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, 2002-01-01, s. 1 - 402. ISBN 83-88737-11-2.
  19. ↑ Dziś wielka rocznica. 219 lat temu w Sokółce przyjęto akces do Powstania Kościuszkowskiego [online], isokolka.eu [dostęp 2023-05-09] (pol.).
  20. ↑ Waldemar Daszuta, Spis domów w mieście Sokółka położonych z podziałem na trzy części – 1831 [online] [dostęp 2024-11-21] (pol.).
  21. 1 2 3 Historia – SOKÓŁKA – Gmina Sokółka [online], sokolka.pl [dostęp 2024-06-09] (pol.).
  22. ↑ Michał Baliński, Tymoteusz Lipiński: Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana.. T. III. Warszawa: S. Orgelbranda Księgarza, 1846, s. 387. [dostęp 2026-04-18].
  23. ↑ Tomasz Lipiński, Michał Baliński: Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana przez Michała Balińskiego i Tymoteusz Lipińskiego. T.4. 1886. s. 315. [dostęp 2026-04-18]. (pol.).
  24. ↑ Główna synagoga | Wirtualny Sztetl [online], sztetl.org.pl [dostęp 2020-03-04].
  25. ↑ Памятная книга Гродненской губернии 1910.
  26. Jan Rećko: Józef Piłsudski w Sokółce. Bydgoszcz: Reprint, 2009, s. 15.
    1. ↑ S. 7.
    2. 1 2 S. 8.
    3. ↑ S. 15.
  27. ↑ WIG, Sokółka na mapie WIG 1928 [online].
  28. ↑ Archiwalne zdjęcia żołnierzy służących w Sokółce [FOTO]. Dowódcą 3 Dywizjonu Taborów był niemiecki szpieg [online], Sokółka i powiat sokólski. Informacje, forum, ogłoszenia - iSokolka.eu, 27 maja 2025 [dostęp 2025-05-28].
  29. ↑ Ukazała się „Księga Pamięci Żydów Sokólskich” w polskim tłumaczeniu [online], isokolka Internetowa gazeta powiatu sokólskiego.
  30. ↑ Tablica upamiętniającą żydowską społeczność zawisła na ścianie sokólskiego muzeum [FOTO] [online], Sokółka i powiat sokólski. Informacje, forum, ogłoszenia - iSokolka.eu, 22 maja 2025 [dostęp 2025-05-23].
  31. ↑ Księga Adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa; Annuaire da la Pologne (y Compris la V.L. de Dantzig), Warszawa 1930, s. 151.
  32. ↑ Pomnik ku czci bohaterów, pomnik Lenina, pomnik pamięci pomordowanych [FOTO]. www.isokolka.eu.
  33. 1 2 3 4 5 6 7 8 Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 463. ISBN 83-01-00065-1.
  34. ↑ Yitzak Arad: Belzec, Sobibor, Treblinka. The Operation Reinhard Death Camps. Bloomington: Indiana University Press, 1999, s. 397. ISBN 978-0-253-21305-1.
  35. ↑ Anna Pyżewska: Pomoc dla ludności żydowskiej w Okręgu Białystok w latach okupacji niemieckiej, [w:] Polacy i Żydzi pod okupacją niemiecką 1939–1945. Studia i materiały. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2006, s. 947. ISBN 83-60464-01-4.
  36. ↑ Zbigniew Jerzy Hirsz, Organizacje młodzieżowe na Białostocczyźnie w latach 1944–1947, w: red. Z.J. Hirsz, Ruch młodzieżowy w początkach Polski Ludowej 1944-1947, Komisja Historii Ruchu Młodzieżowego ZG ZSMP, Warszawa, 1987, s. 111.
  37. ↑ Sokółka w okresie przemian. Spotkanie autorskie z Heleną Miszkin [online], isokolka.eu, grudzień 2022.
  38. ↑ KrzysztofP, Sokółczanin Kawalerem Krzyża Wolności i Solidarności. [online], www.sokolka.tv, 24 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-24] (pol.).
  39. ↑ NSZZ "Solidarność" Ziemi Sokólskiej [online], solidarnosc.org.pl.
  40. ↑ Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XI. Warszawa: 1890, s. 26.
  41. ↑ Tamże, s. 26.
  42. ↑ Ludność w Sokółce [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2008-12-31].[martwy link]
  43. ↑ Sokółka w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  44. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026, s. 68 [dostęp 2020-11-03].
  45. ↑ Leonard Drożdżewicz, Z trójdzielnym herbem Rzeczypospolitej, „Znad Wilii”, nr 2(94), 2023, s. 89-91 [dostęp 2023-07-25] (pol.).
  46. ↑ Sokólski Brueghel – Witalis Sarosiek – SOKÓŁKA – Gmina Sokółka [online], 5 listopada 2013 [dostęp 2024-08-20] (pol.).
  47. ↑ Józef Łupiński, Ukaz tolerancyjny cara Mikołaja II z 17/30 kwietnia 1905 roku, Saeculum Christianum : pismo historyczno-społeczne 8/1, 183-200, 2001 [online], 2001 [dostęp 2024-08-20] (pol.).
  48. 1 2 Andrzej Michałowski, Alicja Sulimierska, Elżbieta Baniukiewicz: Studia i Materiały. Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Białostockie. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu. Narodowa Instytucja Kultury, 1996, s. 48.
  49. ↑ Ta dzielnica Sokółki skrywa wiele tajemnic [FOTO] [online], Sokółka i powiat sokólski. Informacje, forum, ogłoszenia - iSokolka.eu, 13 sierpnia 2024 [dostęp 2024-08-14] (pol.).
  50. ↑ Sokółka TV – Twoja telewizja – Kamery online. [dostęp 2015-07-04].
  51. ↑ Sokółka TV – Twoja telewizja. [dostęp 2015-07-04].
  52. ↑ iSokolka.eu. [dostęp 2015-07-04].
  53. ↑ Nowiny Sokółskie. [dostęp 2015-07-04].
  54. ↑ Zespół Szkół w Sokółce. [dostęp 2014-01-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-21)]. (pol.).
  55. ↑ Zespół Szkół Zawodowych w Sokółce. [dostęp 2014-01-05]. (pol.).
  56. ↑ Zespół Szkół Rolniczych w Sokółce. [dostęp 2014-01-05]. (pol.).
  57. ↑ Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Sokółce. [dostęp 2014-01-05]. (pol.).
  58. ↑ Fundacja Sokólski Fundusz Lokalny. [dostęp 2010-09-18].
  59. ↑ Sokólski Fundusz Lokalny, Wizyta przedstawicieli The Pucilowski Foundation... [online]
  60. ↑ Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju Ziemi Sokólskiej „Barka”. [dostęp 2010-09-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-06-28)].
  61. ↑ Stowarzyszenie Klub 4x4 Sokółka. [dostęp 2010-09-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-10-01)].
  62. ↑ Relacja z odsłonięcia tablicy pamiątkowej poświęconej społeczności żydowskiej | Sokólski Ośrodek Kultury [online] [dostęp 2025-05-23].
  63. ↑ Sokólski Bruegel - Witalis Sarosiek [FOTO] [online], Sokólski Bruegel - Witalis Sarosiek [FOTO] [dostęp 2020-05-25] (pol.).
  64. ↑ Sokólski Ośrodek Kultury. [dostęp 2010-09-18].
  65. ↑ KS Sokół Sokółka [online], www.sokol.sokolka.com [zarchiwizowane z adresu 2007-01-01].
  66. ↑ Wymagana kontrola bezpieczeństwa [online], www.facebook.com [dostęp 2017-02-28].
  67. ↑ Klub bilardowy Metal-Fach LP Pool Bilard Sokółka. [dostęp 2010-09-18].
  68. ↑ Klub Jeździecki BIK. [dostęp 2010-09-18].
  69. 1 2 Imprezy sportowe podczas Dni Sokółki 2017 [online], Gmina Sokółka [dostęp 2021-04-23].
  70. ↑ Znamy laureatów Konkursu Recytatorskiego Poezji Leonardy Szubzdy „Między milczeniem a krzykiem” [FOTO] [online], Sokółka i powiat sokólski. Informacje, forum, ogłoszenia - iSokolka.eu, 19 marca 2025 [dostęp 2025-03-20].
  71. ↑ Leonard Drożdżewicz, ZNAD DOLINY ŁOSOŚNY, W Osowiczach o Tatarach, „Znad Wilii”, nr 3 (63), 2015, s. 26–27, ISSN 1392-9712, indeks 327956.
  72. ↑ Zofia Sawaniewska-Mochowa, Anna Zielińska, Dziedzictwo kultury szlacheckiej na byłych Kresach. Ginąca część kultury europejskiej, Warszawa: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, 2007.
  73. ↑ Kurier Wileński, XXIX Festiwal Poezji „Maj nad Wilią” – Kurier Wileński [online], 5 sierpnia 2022 [dostęp 2026-02-10] (pol.).
  74. ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-17].
  75. ↑ Świadkowie Jehowy wznawiają działalność w Sokółce po pandemii [online], isokolka.pl, 4 lipca 2022 [dostęp 2022-07-04].
  76. ↑ Miasta partnerskie – SOKÓŁKA – Gmina Sokółka [online], SOKÓŁKA - Gmina Sokółka [dostęp 2022-04-08] (pol.).

Bibliografia

edytuj
  • Praca zbiorowa: Historia filmu polskiego tom I 1895-1929. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1966.
  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XI. Warszawa: 1890.

Linki zewnętrzne

edytuj
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sokółka&oldid=79627822”