Połabie
Połabie znane także jako Połabszczyzna[1][2] – kraina historyczna położona na terenie dzisiejszych północno-wschodnich Niemiec, pomiędzy rzekami Łabą i Soławą na zachodzie, Odrą na wschodzie, Morzem Bałtyckim na północy i Rudawami na południu, w granicach krajów związkowych takich jak Brandenburgia, Meklemburgia-Pomorze Przednie, Saksonia, Saksonia-Anhalt, Szlezwik-Holsztyn oraz Turyngia. We wczesnym średniowieczu region był zamieszkiwany przez plemiona Słowian połabskich[3][4][5].
| Państwa | |
|---|---|
| Ważniejsze miejscowości |
Berlin, Poczdam, Brandenburg an der Havel, Havelberg, Chociebuż, Frankfurt nad Odrą, Rostock, Schwerin, Neubrandenburg, Lubeka, Drezno, Lipsk, Chemnitz, Zwickau, Budziszyn, Zgorzelec |
Położenie na mapie | |
Marchia Wschodnia (Marchia Saska)
Historia
edytujPołabszczyzna była najdalej na zachód wysuniętą częścią Słowiańszczyzny, sąsiadującą od zachodu przez Limes Sorabicus oraz Limes Saxoniae z takimi plemionami germańskimi jak Sasi i Turyngowie, którzy z czasem zostali podbici przez Franków. Od końca VIII wieku stopniowo ulegała wpływom frankijskim, później wschodniofrankijskim, a następnie niemieckim[4][5].
Do X wieku południowe plemiona Połabian (tzw. „Połabianie serbołużyccy”[a]), uległy podbojowi niemieckiemu i chrystianizacji, natomiast ich północni pobratymcy (tzw. „Połabianie lechiccy”[b]), aż do XII stulecia opierali się armiom sąsiadów: Niemców, Duńczyków, Polaków i Pomorzan[4].
W latach 955–957 przez ziemię połabską przetoczyła się fala powstań słowiańskich przeciwko dominacji niemieckiej. Powstanie objęło także północnych Wieletów i Obodrzyców. Pomimo trudności z powodu braku poparcia działań królewskich przez opozycję, powstanie zostało spacyfikowane. Najdłużej opierali się Wieleci, pokonani w 957 roku. Władza niemiecka na terytoriach Słowian połabskich umocniła się, czego wyrazem było powołanie biskupstw w grodach Brennie i Hobolinie[6].
W 983 roku na terenie Połabia doszło do największego powstania plemion słowiańskich – skierowane przeciw podporządkowaniu Świętemu Cesarstwu Rzymskiemu oraz chrystianizacji. Powstanie zakończyło się absolutnym zwycięstwem Słowian. Niemcy zostali wyrzuceni poza rzekę Łabę na następne 200 lat[7][8]. Ostatecznie region utracił samodzielność na początku XIII wieku, głównie na skutek krucjat. Większość Połabia została podbita przez I Rzeszę, natomiast północna jego część z Rugią – przez Danię. Na podbitych terenach Niemcy rozpoczęli we wczesnym średniowieczu kolonizację (tzw. Ostsiedlung). Historycy jako powód całkowitej zagłady i ostatecznej asymilacji Połabian z Niemcami wskazują przywiązanie do pogaństwa i odrzucenie chrześcijaństwa[7][5][9][10].
Pod koniec X wieku na zachód od Odry państwo pierwszych Piastów objęło swym zasięgiem obszar niemal wszystkich plemion lechickich, poza tymi osiadłymi w dorzeczu Łaby[11]. W XI wieku nieudane w dalszej perspektywie próby podporządkowania sobie obszaru Połabia podejmowali także władcy polscy – zwłaszcza Bolesław Chrobry[12].
Współcześnie Ziemia połabska należy niemal w całości do Niemiec, a jej obecna ludność posługuję się głównie językiem niemieckim. Mimo to region zachował pierwiastek słowiański, nawet w nazwach dużych niemieckich miast na tym obszarze: np. Lipsk (cz. Lipsko), Lubeka (poł. Ljubice), Chemnitz (górnołuż. Kamjenica), Drezno (górnołuż. Drježdźany), Poczdam (czes. Postupim), Rostock (poł. Rostok) i Schwerin (czes. Zvěřín)[13][14][15][16].
Galeria
edytuj
Mapa Połabia (1880).
Północno-wschodnie granice I Rzeszy (ok. 1000 r.).
Zasięg języków słowiańskich z ok. VIII wieku na terenie dzisiejszych Niemiec:
Rekonstrukcja słowiańskiego grodu Behren-Lübchin leżącego w Meklemburgii-Pomorzu Przednim według badań Ewalda Schuldta.
Rekonstrukcja słowiańskiego grodu w Meklemburgii – Groß Raden.
Rekonstrukcja słowiańskiej osady „Starigard” znajdującej się na terenie Oldenburger Wallmuseum w miejscowości Oldenburg w Holsztynie.
Zobacz też
edytujUwagi
edytuj- ↑ Grupa plemion zachodniosłowańskich zamieszkująca dorzecze Łaby, posługująca się językami serbołużyckimi (np. Serbowie, Łużyczanie i Milczanie).
- ↑ Grupa plemion lechickich zamieszkująca dorzecze Łaby, posługująca się językami zachodniolechickimi.
Przypisy
edytuj- ↑ połabszczyzna - pisownia | Wielki słownik ortograficzny PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2023-05-05].
- ↑ Kaczmarek i Szczepanik 2020 ↓, s. 75.
- ↑ Natalia Pochroń, Słowianie na Połabiu byli znaczącą i atrakcyjną dla sąsiadów siłą polityczną, Histmag, 28 czerwca 2021, ISSN 1896-8651 [dostęp 2021-06-28] (pol.).
- 1 2 3 Słowianie zdobywcy. Połabianie na zachodzie i północy Europy, „Historia Do Rzeczy”, historia.dorzeczy.pl, 30 marca 2017, ISSN 2299-9515 [dostęp 2017-03-30] (pol.).
- 1 2 3 Maria Janion, Niesamowita Słowiańszczyzna, Kraków: Wydawnictwo Literackie, ISBN 978-83-08-04002-7, s. 17; za: Z. Skrok, Słowiańska moc, czyli o niezwykłym wkroczeniu naszych przodków na europejską arenę, Warszawa 2006, s. 104–109.
- ↑ Kazimierz Myśliński: Polska wobec Słowian połabskich do końca wieku XII. Wodzisław Śląski: Templum, 1995. ISBN 978-83-932793-4-0. OCLC 803993178.
- 1 2 Niemcy. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2026-01-15].
- ↑ Otton II, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2026-01-16].
- ↑ Robert F. Barkowski, Krucjata połabska 1147, wyd. I, Warszawa: Bellona, 2017, s. 216, ISBN 978-83-11-14446-0, OCLC 979161292.
- ↑ Charles Higounet: Die deutsche Ostsiedlung im Mittelalter (niem.). Berlin: Siedler, 1986/2001. ISBN 3-88680-141-1
- ↑ Krajniak 2014 ↓, s. 24.
- ↑ Bolesław I Chrobry, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-12-05].
- ↑ Słowiańskie korzenie niemieckich miast - prawda czy legenda? [online], wiadomosci.wp.pl, 25 czerwca 2014 [dostęp 2014-06-25] (pol.).
- ↑ „Slawische Ortsnamen in Deutschland” strona niemieckiego magazynu językowego”: Onomastik”.
- ↑ Eichler 1995 ↓, s. 712.
- ↑ Albrecht Greule: Schichten vordeutscher Namen in deutschen Sprachgebiet. W: Sprachgeschichte. Ein Handbuch zur Geschichte der deutschen Sprache und ihrer Erforschung. T. 4. Berlin: Walter der Gruyter GmbH, 2004, s. 3467.
- ↑ Roderich Schmidt, Das historische Pommern. Personen, Orte, Ereignisse. Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Pommern, Böhlau, 2009, s. 75–76, ISBN 3-412-20436-6 (niem.).
Bibliografia
edytuj- Łukasz Kaczmarek, Paweł Szczepanik: Słowianie połabscy. Wyd. 1. Gniezno: Muzeum Początków Państwa Polskiego: Wydawnictwo „Triglav”, 2020, s. 242, seria: Collectio Cathalogorum Gnesnensium 2. ISBN 978-83-61391-26-5. OCLC 1199652632. (pol.).
- Jerzy Strzelczyk. Połabszczyzna zapomniana. Część V: Nakon, czyli Obodrzyci ponownie na drodze do własnego bytu. „Przegląd Zachodniopomorski”, 2006. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński. ISSN 0552-4245. OCLC 922244033. (pol.).
- Robert F. Barkowski: Połabie 983. Warszawa: Bellona, 2015. ISBN 978-83-11-13913-8. OCLC 924917102. (pol.).
- Wiktor Krajniak. Potamokracja lubuska na tle dziejów pogranicza polsko-niemieckiego do XVIII wieku. „Studia Zachodnie”. 16, s. 23–34, 2014. Zielona Góra: Uniwersytet Zielonogórski. ISSN 1428-0663. OCLC 999043869. (pol.).
- Ernst Eichler: Namenforschung: Ein Internationales Handbuch Zur Onomastik. T. 1. Berlin: Walter de Gruyter, 1995. ISBN 3-11-020342-1. (niem.).