Wikipedia

Mikrocystys

rodzaj sinic

Mikrocystys (Microcystis) – rodzaj sinic.

Mikrocystys
kilkadziesiąt drobnych zielonych komórek tworzących mniej więcej kuliste skupienie
Mała kolonia Microcystis aeruginosa
Systematyka[1]
Domena

bakterie

Królestwo

bakterie

Podkrólestwo

Negibacteria(inne języki)

Typ

Cyanobacteria (sinice)

Klasa

Cyanophyceae

Podklasa

Oscillatoriophycidae(inne języki)

Rząd

Chroococcales

Rodzina

Microcystaceae

Rodzaj

mikrocystys

Nazwa systematyczna
Microcystis Lemmermann(inne języki) 1907
Lemmermann, E. (1907). Algen I (Schizophyceen, Flagellaten, Peridineen). Kryptogamenflora der Mark Brandenburg und angrenzender Gebiete 3(1): I-X, (1)-(30), 1-128, 4 plates.
Typ nomenklatoryczny

Microcystis aeruginosa

Synonimy

Clathrocystis Henfrey, 1856, Diplocystis Trevisan, 1848

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Jezioro z intensywnie zieloną wodą blisko brzegu
Jezioro z zakwitem powierzchniowym spowodowanym przez M. aeruginosa
Nieregularna kolonia Microcystis wesenbergii w obrazie mikroskopowym z nienaturalnym zabarwieniem

Budowa

edytuj

Komórki kuliste, przed podziałami lekko eliptyczne, a po podziałach półkoliste. W obrazie mikroskopowym często jednolicie zielone z odcieniem niebieskawym, szarawym lub żółtawym. Bez odrębnych galaretowatych otoczek lub z niewyraźnymi otoczkami. Tworzą wielokomórkowe kolonie otoczone wspólną galaretką, która jest delikatna, z reguły przezroczysta i bezbarwna. Może się ona rozpływać lub kończyć trwałym brzegiem. Komórki w kolonii mogą być nieregularnie luźno lub gęsto upakowane. Kolonie od mikroskopowych po widoczne gołym okiem. Ich kształt jest zróżnicowany – od kulistych przez wydłużone lub płatowate po całkiem nieregularne. Czasem da się wyróżnić subkolonie. Komórki dzielą się w trzech płaszczyznach – kolejne prostopadłe do poprzednich. Komórki potomne szybko rozdzielają się i dzielą dopiero po osiągnięciu dojrzałego rozmiaru. Obecne aerotopy, więc kolonie z reguły unoszą się w wodzie[1][2][3].

Ekologia

edytuj

Przedstawiciele rodzaju pospolicie występują jako element fitoplanktonu, rzadziej fitobentosu. Microcystis endophytica(inne języki) tworzy kolonie wewnątrz kolonii innych glonów, także z rodzaju Microcystis. Trudno wówczas rozgraniczyć ich galaretki, ale komórki endofita są zwykle mniejsze[3]. Występują na całym świecie poza strefami podbiegunowymi, przy czym niektóre gatunki są kosmopolityczne, a inne mają ograniczony zasięg[1]. W Polsce w 2024 roku występowanie przedstawicieli Microcystis stwierdzono w 38 na 53 monitorowane pod kątem fitoplanktonu jednolite części wód rzecznych, w 132 na 235 monitorowanych jezior i w prawie wszystkich wodach przybrzeżnych i przejściowych[4]. Gatunki mikrocystys często tworzą powierzchniowe, grube zakwity wód jeziornych, zwłaszcza eutroficznych i hipertroficznych. Mogą one być toksyczne (szkodliwe zakwity). Niektóre szczepy produkują mikrocystyny, a także endotoksyny[5]. W konkurencji z glonami wytwarzają antywitaminy[6]. Szacuje się, że w skali świata jest najistotniejszym rodzajem sinic powodujących toksyczne zakwity. Przedstawiciele nie są zdolni do wiązania azotu atmosferycznego, choć w ich koloniach mogą żyć mikroorganizmy prowadzące ten proces[7].

W Indeksie IFPL stosowanym w Polsce do klasyfikacji stanu ekologicznego dużych rzek i zbiorników zaporowych ma wartość troficzną 4,6, czyli jedną z najwyższych, świadczącą o wysokiej trofii wody[8].

Systematyka

edytuj

Gatunki mikrocystys były opisywane w pierwszej połowie XIX w. pod innymi nazwami. Jedną z pierwszych była Micraloa aeruginosa opisana w 1833 roku przez Kützinga. Stąd w niektórych opracowaniach to jego nazwisko z datą 1833 jest podawane w nazwie rodzaju[3]. Również Kützing w 1843 roku użył nazwy Microcystis dla gatunku wcześniej znanego jako Granularia ichthyoblabe G.Kunze 1823[9], a w 1845 przemianował oba gatunki na Microcystis aeruginosa[10]. Gatunek ten został później uznany za lektotyp rodzaju[1]. Wraz z rozwojem technik fykologicznych kwestię przynależności rodzajowej i gatunkowej różni specjaliści rozwiązywali inaczej, przez co opisy rodzaju oraz lista jego gatunków są rozbieżne. Kwestią sporu bywa określenie czy dany takson jest gatunkiem czy formą. Do rodzaju Microcystis niektórzy eksperci włączali w całości lub częściowo rodzaje Anacystis(inne języki), Aphanocapsa(inne języki), Clathrocystis(inne języki), Coccochloris(inne języki) czy Diplocystis[3]. Stąd niektóre opisy mogą dotyczyć gatunków zaliczanych do innych rodzajów, zwłaszcza Aphanocapsa[1]. Na przełomie XX i XXI w. Shigeto Otsuka(inne języki), stwierdziwszy, że zmienność morfologiczna nie odpowiada zmienności genetycznej, zaproponował, aby znaczną część tego rodzaju (Microcystis aeruginosa, Microcystis ichthyoblabe(inne języki), Microcystis novacekii(inne języki), Microcystis viridis(inne języki), Microcystis wesenbergii(inne języki), Microcystis flos-aquae(inne języki) i Microcystis pseudofilamentosa(inne języki)) traktować jako gatunek zbiorczy pod nazwą Microcystis aeruginosa[11].

Nazwa pochodzi z greki i oznacza 'mały pęcherz'[12].

W wykazie AlgaeBase w połowie 2026 roku odnotowano ponad 130 opisanych gatunków, wśród których za potwierdzone uznawano następujące 62 gatunki[1]:

Gatunki stwierdzone w Polsce oznaczono literą P[13].

Przypisy

edytuj
  1. 1 2 3 4 5 6 Michael Guiry, Microcystis aeruginosa (Kützing) Kützing 1846, M.D. Guiry, G.M. Guiry (red.) [online], AlgaeBase, 3 marca 2023 [dostęp 2026-06-24].
  2. ↑ Joanna Picińska-Fałtynowicz, Jan Błachuta, Klucz do identyfikacji organizmów fitoplanktonowych z rzek i jezior dla celów badań monitoringowych części wód powierzchniowych w Polsce, Warszawa: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, 2012, s. 21, ISBN 978-83-61227-05-2, Biblioteka Monitoringu Środowiska [dostęp 2026-06-24].
  3. 1 2 3 4 Microcystis Kutzing, 1833 – Mikrocystys, [w:] Karol Starmach, Cyanophyta – sinice, Glaucophyta – glaukofity, t. 2, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1966, s. 74–91, Flora Słodkowodna Polski.
  4. ↑ Dane biologiczne 2024 [xlsx], Portal Jakości Wód Powierzchniowych GIOŚ [dostęp 2026-06-24].
  5. ↑ Agata Błaszczyk, Anna Toruńska, Justyna Kobos, Grażyna Browarczyk-Matusiak, Hanna Mazur-Marzec, Ekologia toksycznych sinic, „Kosmos. Problemy nauk biologicznych”, 59 (1–2), 2010, s. 173–198.
  6. ↑ Mohammad Yazdani i inni, Harmful algal bloom species Microcystis aeruginosa releases thiamin antivitamins to suppress competitors, Terry C. Hazen (red.), „mBio”, 16 (8), 2025, DOI: 10.1128/mbio.01608-25, ISSN 2150-7511, PMID: 40600632, PMCID: PMC12345177 [dostęp 2026-06-24] (ang.).
  7. ↑ Christopher J. Gobler i inni, Nitrogen Fixation Associated with Microcystis Colonies Promotes Harmful Cyanobacterial Blooms across North American Lakes, „Environmental Science & Technology”, 60 (4), 2026, s. 3046–3056, DOI: 10.1021/acs.est.5c13196, ISSN 0013-936X, PMID: 41570340, PMCID: PMC12874520 [dostęp 2026-06-24] (ang.).
  8. ↑ Joanna Picińska-Fałtynowicz, Jan Błachuta, Agnieszka Pasztaleniec, Fitoplankton w rzekach i zbiornikach zaporowych, [w:] Agnieszka Kolada (red.), Podręcznik do monitoringu elementów biologicznych i klasyfikacji stanu ekologicznego wód powierzchniowych. Aktualizacja metod, Warszawa: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, 2020, s. 42, ISBN 978-83-950881-2-4, Biblioteka Monitoringu Środowiska.
  9. ↑ Luka Sato, Microcystis ichthyoblabe (G.Kunze) Kützing 1843 [online], AlgaeBase, 24 stycznia 2024.
  10. ↑ Friedrich Traugott Kützing, Tabulae phycologicae; oder, Abbildungen der tange, Nordhausen 1845–1849, s. 6.
  11. ↑ S Otsuka i inni, A proposal for the unification of five species of the cyanobacterial genus Microcystis Kützing ex Lemmermann 1907 under the rules of the Bacteriological Code., „International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology”, 51 (3), 2001, s. 873–879, DOI: 10.1099/00207713-51-3-873, ISSN 1466-5026 [dostęp 2025-07-23] (ang.).
  12. ↑ Genus Microcystis [online], Leibniz-Institut DSMZ-Deutsche Sammlung von Mikroorganismen und Zellkulturen GmbH.
  13. ↑ Jadwiga Siemińska, Konrad Wołek, Catalogue of Polish Prokaryotic and Eukayotic Algae, t. 5, Kraków: Instytut Botaniki PAN im. W. Szafera, 2003, s. 26–27, ISBN 83-89648-07-5, Różnorodność Biologiczna Polski.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mikrocystys&oldid=80329530”