Metys
Metys – w Amerykach, osoba pochodząca ze związków między białymi kolonizatorami, imigrantami czy Kreolami, a ludnością tubylczą[1].
Nazewnictwo
edytujSłowo metys wywodzi się z francuskiego Métis. Może być także wywiedzione z hiszpańskiego mestizo. W obu językach słowa te zawierają łaciński pierwiastek mixtus – mieszany.
W niektórych obszarach funkcjonują odmienne (lub oboczne) nazwy na określenie Metysów. Np. w Ameryce Środkowej ladinos, w obszarze andyjskim cholos. W Brazylii funkcjonuje wiele określeń szczegółowych. Mestiço to ogólna nazwa na ludność mieszaną (także mulatów i zambo)[2], a potomków Portugalczyków i indian określa się także mianem caboclo, caboco czy mameluco[2]. W Meksyku metysi, by odróżnić się od indian, używali takich określeń jak gente decente, vecinos, catrines, correctos[2].
Niekiedy też nazwy Metys używa się w stosunku do mieszańców innych obszarów świata, np. potomków ludności białej z tubylczą ludnością Madagaskaru (pochodzenia austronezyjskiego).
W Kanadzie mieszkają metysi kanadyjscy - grupa etniczna pochodząca ze związków między białymi kolonizatorami i imigrantami, a ludnością tubylczą. Zamieszkują oni obszar Prerii Kanadyjskich wraz z częściami Ontario, Kolumbii Brytyjskiej, Terytoriów Północno-Zachodnich i obszaru Północno-Zachodniego Stanów Zjednoczonych[3]. W języku angielskim określani są oni jako Métis, w odróżnieniu od metysów latynoamerykańskich (ang. mestizo).
Proces mieszania się różnych odmian człowieka i grup etnicznych nosi nazwę metysażu[2].
Epoka kolonialna
edytujW kolonialnej Ameryce metysi mieli wyższy status w hierarchii społecznej niż ludność tubylcza, stawiana poza społeczeństwem i nie traktowana w pełni jak ludzie. Metysi mogli sprawować niższe urzędy państwowe i kościelne[2]. Dekretem z 1514 Ferdynand Aragoński pozwolił na małżeństwa mieszane, co wspomogło postępujące procesy metysażu. Liczba metysów w koloniach hiszpańskich i portugalskich szybko rosła, wpływając na kulturę tych społeczeństw[2].
Poza niektórymi obszarami, metysi nie wytworzyli własnej odrębnej tożsamości etnicznej. W wielu miejscach, granice między różnymi kategoriami ludności były płynne i zależne od statusu społecznego. Bogaci metysi mogli stać się Kreolami, a bardzo biedni być zaliczani do Indian[2].
Współczesność
edytujMetysi stanowią większość mieszkańców Ameryki Środkowej i Południowej, np. w Meksyku jest ich 60%[4], nieco ponad 50% w Wenezueli[5], w Paragwaju 95%[6], w Belize 49%, Hondurasie 90%, Nikaragui i Panamie 70%, Salwadorze 90%, Kolumbii 58%, Ekwadorze 65%[7]. Kraje te różnią się znacząco od krajów Ameryki Południowej, gdzie większość społeczeństwa ma pochodzenie kreolskie (Argentyna, Urugwaj czy Chile)[7].
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Oberda-Monkiewicz 2009 ↓, s. 153-154.
- ↑ a b c d e f g Oberda-Monkiewicz 2009 ↓, s. 154.
- ↑ The Métis Nation
- ↑ https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/#people-and-society
- ↑ Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2021-06-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-05)].
- ↑ https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/paraguay/#people-and-society
- ↑ a b Oberda-Monkiewicz 2009 ↓, s. 157.
Bibliografia
edytuj- Anita Oberda-Monkiewicz, Ameryka kreolska i metyska, [w:] Marcin Gawrycki (red.), Dzieje kultury latynoamerykańskiej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 153-162.