Lepiota

Czubajeczka
	; Czubajeczka tarczowata (Lepiota clypeolaria)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	pieczarkowate
Rodzaj	czubajeczka
	Nazwa systematyczna
	Lepiota (Pers.) Gray; Nat. Arr. Brit. Pl. (London) 1: 601 (1821)
	Typ nomenklatoryczny
	Lepiota clypeolaria (Bull.) P. Kumm. 1871
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Lepiota (Pers.) Gray (czubajeczka) – rodzaj grzybów z rodziny pieczarkowatych^[1].

Cechy charakterystyczne

Do rodzaju Lepiota należy około 400 gatunków grzybów saprotroficznych. Są szeroko rozprzestrzenione od strefy tropikalnej po strefę umiarkowaną^[2]. Są to grzyby naziemne, często spotykane pod krzewami, ciepłolubne. Owocniki małe lub średniej wielkości z charakterystyczną powierzchnią kapelusza, zazwyczaj w brązowawych kolorach. Kapelusz wypukły, często z garbkiem, zwykle koncentrycznie łuskowaty z wyjątkiem środka, łuski czasami bardzo ostro-stożkowate. Powierzchnia sucha, brzeg nie rowkowany. Miąższ cienki. Trzon cylindryczny do lekko maczugowatego, pierścień błoniasto-wełnisty, nieruchomy, często zanikający. Blaszki wolne, brzuchate, gęste, cienkie, białe, również żółte.Strzępki nitkowate ze sprzążkami. Trama blaszek regularna. Cheilocystydy zwykle obecne, pleurocystydy rzadko. Podstawki maczugowate, czterozarodnikowe. Wysyp zarodników biały, rzadziej kremowy. Zarodniki elipsoidalne do wrzecionowatych, również ścięte, często z bocznymi ostrogami, gładkie, czasami dość grube, z gutulami, bez pory rostkowej, cyjanofilne, dekstrynoidalne, rzadko amyloidalne^[3].

Wszystkie gatunki są trujące, lub podejrzane o trujące własności. Niektóre gatunki wywołują zatrucia śmiertelne^[4].

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji: Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)^[1].

Takson utworzył Christiaan Hendrik Persoon w 1821 r. Gatunkiem typowym jest Lepiota clypeolaria (Bull.) P. Kumm. 1871^[1]. Synonimy naukowe:

Agaricus sect. Lepiota Pers.
Cystolepiota subgen. Echinoderma Locq. ex Bon
Echinoderma (Locq. ex Bon) Bon, Fusispora Fayod
Lepidotus Clem.
Lepiota subgen. Lepiotula Maire
Lepiotula (Maire) Locq. ex E. Horak
Morobia E. Horak^[5].

Polską nazwę podał Władysław Wojewoda w 1987 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym rodzaj ten opisywany był też jako bedłka, czubajka i stroszka^[6].

Gatunki występujące w Polsce:

Lepiota angustispora (Migl. & Bizzi) Hauskn. & Pidlich-Aigner 2005^[7]
Lepiota apatelia Vellinga & Huijser 1999^[7]
Lepiota boudieri Bres. 1881 – czubajeczka rudogarbkowa^[8], czubajeczka brązowożółta
Lepiota brunneoincarnata Chodat & C. Martín 1889 – czubajeczka brązowoczerwonawa
Lepiota carpatica (M.M. Moser) M.M. Moser 1983 – czubajeczka karpacka
Lepiota castanea Quél. 1881 – czubajeczka kasztanowata
Lepiota cingulum Kelderman 1994^[7] – czubajeczka opasana
Lepiota clypeolaria (Bull.) P. Kumm. 1871 – czubajeczka tarczowata
Lepiota cortinarius J.E. Lange 1915^[7]
Lepiota coxheadii P.D. Orton 1984^[7]
Lepiota cristata (Bolton) P. Kumm. 1871 – czubajeczka cuchnąca
Lepiota echinella Quél. & G.E. Bernard 1888 – czubajeczka jeżykowata, czubajeczka szczeciniastołuskowata
Lepiota elaiophylla Vellinga & Huijser 1998^[9]
Lepiota erminea (Fr.) Gillet 1874 – czubajeczka rzodkiewkowata
Lepiota felina (Pers.) P. Karst. 1879 – czubajeczka czarnołuskowa
Lepiota forquignonii Quél. 1885^[7] – czubajeczka oliwkowobrązowa
Lepiota fuscovinacea F.H. Møller & J.E. Lange 1940 – czubajeczka winna
Lepiota grangei (Eyre) J.E. Lange 1935 – czubajeczka niebieskozielonawa
Lepiota griseovirens Maire 1928 – czubajeczka szarozielonawa
Lepiota helveola Bres. 1882^[7] – czubajeczka cielista
Lepiota hymenoderma D.A. Reid 1966^[7]
Lepiota ignivolvata Bousset & Joss. ex Joss. 1990 – czubajeczka czerwonopochwowa
Lepiota lepida Guinb. & M. Bodin 1994^[7]
Lepiota lilacea Bres. 1892 – czubajeczka liliowa
Lepiota magnispora Murrill 1912 – czubajeczka brzuchatozarodnikowa^[10]
Lepiota ochraceofulva P.D. Orton 1960 – czubajeczka rdzawobrązowa
Lepiota oreadiformis Velen. 1920 – czubajeczka łysiejąca
Lepiota pallida Locq. 1945 – czubajeczka drobna
Lepiota parvannulata (Lasch) Gillet 1874 – czubajeczka drobnopierścieniowa
Lepiota phlyctaenodes (Berk. & Broome) Sacc. 1887
Lepiota pilodes Vellinga & Huijser 1993^[7]
Lepiota pseudoasperula (Knudsen) Knudsen 1980^[7]
Lepiota pseudofelina J.E. Lange 1940 – czubajeczka orzechowa
Lepiota pseudolilacea Huijsman 1947 – czubajeczka różowobrązowa^[11]
Lepiota recondita Tatti, Huijser & Vizzini 2019^[9]
Lepiota rufipes Morgan 1906^[7]
Lepiota subalba Kühner ex P.D. Orton 1960 – czubajeczka białokremowa
Lepiota subgracilis Wasser 1978 – czubajeczka ziarnistołuskowata
Lepiota subincarnata J.E. Lange 1940 – czubajeczka różowawa
Lepiota tomentella J.E. Lange 1923 – czubajeczka zamszowata

Niektóre inne:

Lepiota elaiophylla Vellinga & Huijser 1998 – czubajeczka oliwkowoblaszkowa
Lepiota xanthophylla P.D. Orton 1960 – czubajeczka żółtoblaszkowa

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum^[12]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody^[6] i innych^[7]^[9]^[8].

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2014-02-05] (ang.).
↑ OlehO. Prylutskyi OlehO., OleksandrO. Zinenko OleksandrO., PolinaP. Havrysh PolinaP., First records of three Lepiota species (Agaricales, Basidiomycota) from Ukraine, with notes on a poorly known species, Lepiota subalba, „Український ботанічний журнал”, 78 (6), 2021, s. 377–78 .
↑ Lepiota (Persoon 1797) Gray 1821 [online] [dostęp 2026-03-30] (niem.).
↑ AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 184, ISBN 978-83-258-0588-3 .
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-09-20] (ang.).
1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 398–404, ISBN 83-89648-09-1 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-04-26] .
1 2 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-17] .
1 2 3 Lepiota (czubajeczka) [online], grzyby.pldata dostępu = 2024-01-12 (ang.).
↑ W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Lepiota ventriosospora.
↑ W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Lepiota pseudohelveola Kühner ex Hora.
↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2013-09-20] (ang.).

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2014-02-05] (ang.).

[lep-2] OlehO. Prylutskyi OlehO., OleksandrO. Zinenko OleksandrO., PolinaP. Havrysh PolinaP., First records of three Lepiota species (Agaricales, Basidiomycota) from Ukraine, with notes on a poorly known species, Lepiota subalba, „Український ботанічний журнал”, 78 (6), 2021, s. 377–78 .

[myco-3] Lepiota (Persoon 1797) Gray 1821 [online] [dostęp 2026-03-30] (niem.).

[gmin-4] AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 184, ISBN 978-83-258-0588-3 .

[sf-5] Species Fungorum [online] [dostęp 2013-09-20] (ang.).

[check-6] 1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 398–404, ISBN 83-89648-09-1 .

[lit-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-04-26] .

[kom-8] 1 2 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-17] .

[atlas-9] 1 2 3 Lepiota (czubajeczka) [online], grzyby.pldata dostępu = 2024-01-12 (ang.).

[10] W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Lepiota ventriosospora.

[11] W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Lepiota pseudohelveola Kühner ex Hora.

[if2-12] Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2013-09-20] (ang.).

[1]