Wikipedia

Franz Schubert

austriacki kompozytor

Franz Peter Schubert (ur. 31 stycznia 1797 w Himmelpfortgrund, zm. 19 listopada 1828 w Wiedniu) – austriacki kompozytor, prekursor romantyzmu w muzyce.

Franz Schubert
Ilustracja
Imię i nazwisko

Franz Peter Schubert

Data i miejsce urodzenia

31 stycznia 1797
Himmelpfortgrund

Pochodzenie

austriackie

Data i miejsce śmierci

19 listopada 1828
Wiedeń

Gatunki

muzyka poważna, muzyka romantyczna

Zawód

kompozytor

podpis
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Życiorys

edytuj

Schubert urodził się w Himmelpfortgrund, ówczesnym przedmieściu Wiednia, w wielodzietnej rodzinie nauczyciela muzyki, Franza Theodora Schuberta, i Elisabeth, z domu Vietz. Ojciec uczył go gry na skrzypcach, zaś brat Ignaz na fortepianie. U miejscowego organisty Michaela Holzera pobierał natomiast lekcje śpiewu, gry na organach i zasad generałbasu. W 1808 został stypendystą wiedeńskiego nadwornego chóru chłopięcego, gdzie śpiewał jako sopran. Stypendium zapewniało edukację w Konwikcie Cesarsko-Królewskim w Wiedniu, gdzie muzyki uczył nadworny organista Venzel Růžíčka. Wkrótce Schubert został pierwszym skrzypkiem studenckiej orkiestry, którą dyrygował pod nieobecność Růžíčki. Od 1812 pobierał lekcje kontrapuktu u Antonia Salieriego. W tym samym roku zmarła jego matka[1][2][3].

Ponieważ zaczął przechodzić mutację, w 1813 opuścił Konwikt. W 1814, w celu uniknięcia służby wojskowej, podjął pracę jako pomocnik w szkole ojca. W 1818, marząc o samodzielności, porzucił pracę u ojca. Przez rok pracował u hrabiego Esterházy jako nauczyciel jego córki, jednak poszukiwania pracy w zawodzie muzyka okazały się bezowocne. Co więcej, sprawiły one, że „nie powiodło mu się w życiu osobistym: kandydatka na żonę oddała rękę konkurentowi, który pracując jako piekarz, mógł zapewnić egzystencję przyszłej rodzinie”[4]. Schubert nigdy nie znalazł stałej posady. Został bez źródeł dochodu i mógł komponować tylko dzięki wsparciu przyjaciół. Do ich grona należeli pisarze Franz Grillparzer oraz Johann Mayrhofer(inne języki), kompozytorzy Franz Lachner i Anselm Hüttenbrenner, śpiewak Johann Michael Vogl, który był wykonawcą jego pieśni, Joseph von Spaun(inne języki), bracia Joseph(inne języki) i Leopold Kupelwieser(inne języki), poeci Franz von Schober(inne języki) i Theodor Körner. Do historii przeszły wieczorki muzyczne, tak zwane Schubertiady, które odbywały się w kawiarniach i u przyjaciół, a także w domach zamożnych kupców i urzędników państwowych[2].

Ponieważ publiczne wykonania utworów Schuberta nieodmiennie kończyły się porażką, Schubertiady były dla niego właściwie jedyną okazją do prezentowania swojej muzyki. Za życia był znany jedynie jako twórca pieśni, ale nawet wtedy, gdy zdobyły one popularność, nie rozwiązało to jego problemów materialnych, „gdyż – jak byśmy dzisiaj powiedzieli – padł ofiarą piractwa. Najbardziej lubiane utwory przepisywano, co najwyżej wyrażając kompozytorowi słowa uznania za tak uroczą muzykę. Wydawcy w najlepszym wypadku zbywali go groszowymi honorariami, na które przystawał, zmuszony do ugody biedą”[4]. W 1822 zaraził się syfilisem, co jeszcze pogorszyło jego sytuację, musiał bowiem odtąd walczyć nie tylko z niedostatkiem, ale i chorobą[1][5]. Tylko raz w życiu, 26 marca 1828, doczekał się koncertu wypełnionego w całości własną muzyką. Był on dużym sukcesem, ale „Schubert nie cieszył się długo tą jaskółką powodzenia, gdyż wkrótce potem zachorował na tyfus i zmarł”[4].

Twórczość

edytuj

Recepcja

edytuj

Przez wiele lat po jego śmierci Schuberta dość protekcjonalnie uważano bardziej za „«naturalnego», spontanicznego, acz wybitnie uzdolnionego dyletanta z mieszczańskiego salonu niż za wykształconego kompozytora, którego można by porównywać z takimi mistrzami, jak Mozart lub Beethoven”[6]. Ta reputacja była w dużym stopniu owocem faktu, iż był on znany głównie jako autor pieśni oraz popularnej muzyki przeznaczonej do wykonywania w towarzystwie, podczas gdy jego bardziej wyrafinowane utwory pozostawały nieopublikowane[1][7]. W 1839 Felix Mendelssohn wykonał symfonię C-Dur, która do tej pory pozostawała w rękopisie, ponieważ Wiedeńskie Towarzystwo Muzyczne uznało ją za „napuszoną”. Symfonię h-moll, którą Schubert ofiarował Towarzystwu Muzycznemu w Grazu, pośrednik schował do szuflady. W rezultacie została wykonana w Filharmonii Wiedeńskiej, pod dyrekcją Johanna von Herbecka, dopiero w 1865. To wykonanie okazało się dużym sukcesem i ostatecznie rozpropagowało imię Schuberta na międzynarodowej scenie muzycznej, o czym świadczy fakt, iż wkrótce nastąpiły wykonania symfonii h-moll w Niemczech, Anglii, Francji i Stanach Zjednoczonych[8][9]. W latach 1884–1897 ukazywało się stopniowo zbiorowe wydanie dzieł Schuberta, które ostatecznie ugruntowało jego sławę[6].

Ubocznym skutkiem tak długiego procesu publikowania utworów Schuberta było ich ciągłe pojawianie się jako repertuarowych nowości, aż do końca XIX stulecia, co podsycało kolejne fale zainteresowania jego twórczością. Jest to jedna z przyczyn fenomenu wpływu Schuberta na następne pokolenia muzyków, który był większy nawet od wpływu Beethovena[9]. Oddziaływanie Schuberta wykracza przy tym poza muzykę poważną. Harmonia utworów Scotta Joplina jest niemal bezpośrednio zaczerpnięta z Schuberta, można się jej doszukać również w utworach Beatlesów. Melodyka i harmonia Schuberta przenikają również język muzycznego teatru, począwszy od Sigmunda Romberga(inne języki), aż do Andrew Lloyda Webbera[9][10].

Ze względu na swoją subiektywną emocjonalność Schubert jest często uważany za pioniera romantyzmu w muzyce. Pomimo wszystkich innowacji, jego muzyczny język pozostaje jednak raczej w obrębie wiedeńskiego klasycyzmu, niż późniejszej muzyki romantycznej[2][9].

Pieśni

edytuj

Schubert był twórcą romantycznej pieśni. We wczesnym okresie młodzieńczej twórczej „eksplozji” w latach 1814–1815 potrafił komponować nawet kilka pieśni dziennie. Inspiracją była dla niego twórczość poetycka J.W. Goethego, z którą zapoznanie się zbiegło się z jego pierwszą miłością. W sumie ułożył do słów Goethego ponad 40 pieśni, w tym tak słynnych jak „Małgorzata przy kołowrotku” i „Król elfów”, zaś w latach 1814 do 1816 spod pióra Schuberta wyszło również ok. 200 pieśni (najczęściej miłosnych) do słów Klopstocka, Matthisona(inne języki), Höltyego(inne języki) i innych[11][1]. W sumie Schubert skomponował ponad 600 pieśni, przy czym wyrastają one z poezji – respektują rytmy wiersza, akcenty, a nawet intonację mowy. Ich powstanie oraz awans ze sfery kultury popularnej do wysokiej możliwy był dzięki rozkwitowi niemieckiej poezji lirycznej. Były one przeznaczone do wykonywania w mieszczańskich salonach, nie na wielkich scenach, i bardzo różnią się od operowych arii. Cechuje je ogromne zróżnicowanie, tak że trudno mówić o jednym „typie” schubertowskiej pieśni[11].

Pieśni z cyklu „Piękna młynarka”, skomponowanego w 1823 do słów Wilhelma Müllera, „mogą wydawać się bliskie muzyce popularnej, niemniej różnorodność występujących w nich form i rodzajów melodii zdecydowanie wykracza poza prostotę obiegowego repertuaru z tych czasów”[12]. Styl pieśni Schuberta ulegał coraz większemu zróżnicowaniu, a ekspresja – pogłębieniu. Sięgał on po teksty coraz bardziej dramatyczne i zwiększał siłę wyrazu muzyki. Atmosferę drugiego cyklu pieśni do słów Wilhelma Müllera, „Podróż zimowa”, skomponowanego w 1827, „przenika niepokój, rozpacz, przygnębienie”[12]. W pieśniach powstałych pod koniec jego życia Schubert często kształtował melodię w sposób przypominający arioso, a nawet recytatyw. Pieśni takie nazywano deklamacyjnymi. Po śmierci przyjaciele Schuberta połączyli je w cykl i symbolicznie zatytułowali „Łąbędzi śpiew”[12].

Muzyka fortepianowa

edytuj

Większość muzyki fortepianowej Schuberta była przeznaczona dla amatorów, gdyż sam nie był koncertującym pianistą, a współcześni mu wirtuozi tego instrumentu nie wykazywali zainteresowania jego twórczością. Utwory te nie stawiały przed grającymi wielkich wymagań, za to ujmowały melodyjnością. Najczęściej były to użytkowe miniatury, wśród nich ponad 300 tańców, takich jak marsze, polonezy, laendlery, tańce niemieckie, a zwłaszcza walce. Jak pisze Danuta Gwizdalanka: „Wiele z nich, przeznaczonych na 4 ręce, uatrakcyjniało życie towarzyskie jeszcze w XX wieku”[7].

Do repertuaru koncertowego zalicza się 8 Impromptus oraz 6 Moments musicoux(inne języki) – „wzór miniatury fortepianowej dla romantyków”[7]. Dzisiejsi zawodowi pianiści wykonują również sonaty Schuberta, choć tylko ostatnia B-dur (D 960)(inne języki) ma cechy wirtuozowskie, gdyż była przeznaczona dla Johanna Nepomuka Hummla. Nowatorski w dziejach muzyki fortepianowej charakter ma Fantazja „Wędrowiec”(inne języki). Zbudowana jest z czterech ogniw jak klasyczny cykl sonatowy, wszystkie części grane są jednak attacca. Ponadto łączy je wspólny motyw główny, wzięty z pieśni Wędrowiec(inne języki)[7].

Muzyka kameralna

edytuj

Podobnie jak w przypadku muzyki fortepianowej, wczesna muzyka kameralna Schuberta była pisana dla mieszczańskich amatorów, tj. „domowego kwartetu smyczkowego”. Jednak w 1824 Schubert poznał Ferdinanda von Troyera(inne języki), mecenasa sztuki i świetnego klarnecistę, oraz Ignaza Schuppanzigha, który „przewodził najlepszemu wiedeńskiemu kwartetowi smyczkowemu. Od tego momentu Schubert zyskał możliwość powierzania swych nowych dzieł wspaniałym wykonawcom, a pierwszymi rezultatami tej szansy były trzy arcydzieła: kwartety smyczkowe a-moll(inne języki) i d-moll oraz Oktet(inne języki)”[13].

Utwory kameralne Schuberta odznaczają się wyjątkowymi liryzmem i nawet fortepian jest u niego instrumentem melodycznym. Ich często melancholijny lub tragiczny wyraz wynika z harmonicznego bogactwa. Specyfiką harmonii Schuberta jest chromatyka oraz częste nieprzygotowane przechodzenie z trybu molowego do durowego bądź odwrotnie – cechy te, obok wielkiej inwencji melodycznej, łączą go z Mozartem. Obok tego mamy do czynienia z uprzywilejowaniem relacji tercjowych. Rozwiązania tonalne Schuberta brzmiały zaskakująco dla jego słuchaczy, ale stały się wzorem dla następnych pokoleń muzyków. Oprócz wspomnianych powyżej do ważniejszych dzieł muzyki kameralnej Schuberta zalicza się m.in. dwa tria fortepianowe (B-Dur(inne języki) i Es-dur) oraz pogodny i wdzięczny Kwintet fortepianowy „Pstrąg” (D 667). Jego ostatnim utworem należącym do tego gatunku jest napisany na dwa miesiące przed śmiercią Kwintet smyczkowy C-dur (D 956)(inne języki)[14][15], „uważany przez wielu za szczytowe osiągnięcie Schuberta w dziedzinie muzyki kameralnej”[9].

Muzyka symfoniczna

edytuj

Sześć młodzieńczych symfonii Schuberta powstało dla amatorskiej orkiestry, jaka grywała w jego rodzinnym domu. Pozostają one w orbicie wpływów Haydna i Mozarta, w niewielkim stopniu korzystając z osiągnięć Beethovena. Najsławniejsza z nich V symfonia B-Dur zawdzięcza swoją popularność miłym tematom, przejrzystym teksturom, właściwym dla muzyki kameralnej, oraz klasycznej równowadze elementów tematycznych i strukturalnych. Całość uderzająco przypomina styl najstarszego z klasyków wiedeńskich[9][8].

Nowy rozdział w dziejach symfoniki Schubert zapoczątkował Symfonią h-moll z 1822. Śpiewne tematy, niezwykły kontrast pomiędzy fragmentami dramatycznymi i lirycznymi, nastrojowość osiągana intensywnym użyciem instrumentów dętych oraz odbiegająca od klasycznej harmonia wyraźnie różni ją od symfonii Haydna i Beethovena. Schubert w pełni zorkiestrował dwie pierwsze części i początek scherzo, stąd symfonia nazywana jest „Niedokończoną”[9][8].

Monumentalna Symfonia C-Dur, nazywana „Wielką”, może nasuwać skojarzenia z twórczością Beethovena. Schubert był jednak obdarzony znacznie większą inwencją melodyczną i jego symfonia jest „jakby sekwencją epizodów urzekających melodyjnością i barwną instrumentacją”[8]. Wiąże się to z faktem, że Schubert był też subtelniejszym od Beethovena instrumentatorem[8]. Symfonię cechuje również niezwykła rytmiczna witalność. Odnalazłszy swój własny symfoniczny głos – zarazem liryczny, barwny, jak i ekspansywny – Schubert zamierzał tworzyć następne dzieła w tym gatunku. Już na łożu śmierci skomponował zarys trzech części Symfonii D-Dur, która być może była jego ostatnim dziełem[9]. Symfonie h-moll i C-Dur, nieznane za życia Schuberta, „po jego śmierci wywarły na młodszych kompozytorach wpływ porównywalny z symfoniami Beethovenowskimi. Inspirowały liryczne symfonie, zasadniczo różne od klasycznego «dramatu na orkiestrę»”[7].

Muzyka dramatyczna

edytuj

W XIX wieku opera była dla kompozytora najskuteczniejszą drogą do zdobycia sławy i pieniędzy, zaś w przekonaniu iż powinien poświęcić się temu gatunkowi umacniał Schuberta jego nauczyciel, Salieri, dla którego tworzenie oper było szczytem kompozytorskiej kariery. Pomimo entuzjazmu Schuberta żaden inny gatunek muzyki nie przyniósł mu tyle frustracji. Po części było to spowodowane jego brakiem umiejętności zaplanowania długiego, kumulatywnego dramatycznego rozwoju. Być może z biegiem czasu Schubert nadrobiłby braki w tym zakresie – ogólny upadek wiedeńskiej opery, którego nie powstrzymał nawet krótkotrwały wybuch „Rossinomani” w 1821, sprawił jednak, iż nie miał zbyt wielu okazji zobaczenia swoich przedstawień, wsłuchania się w reakcje publiczności i nabrania doświadczenia[9][8].

W sumie Schubert rozpoczął pisanie 16 utworów scenicznych, z czego ukończył połowę. Połowa z tych rozpoczętych przez niego dzieł należała do gatunku śpiewanej po niemiecku singspiele. Ponieważ w ówczesnym Wiedniu Schubert nie mógł znaleźć doświadczonego librecisty, autorami utworów do których pisał muzykę byli najczęściej jego przyjaciele i znajomi. Mierne sztuczydła, których mu dostarczali, z reguły nie mogły liczyć na wystawienie, lub bardzo szybko schodziły z afisza. Najbardziej znanym z utworów scenicznych Schuberta jest Rosamunda(inne języki), jest tak jednak jedynie ze względu na jego muzykę, nie zaś treść tego naiwnego dramatu. Schubert, mając jedynie dni na przygotowanie muzyki, w połowie z dziesięciu utworów wykorzystał swoje wcześniejsze dzieła. Sztuka w 1823 doczekała się zaledwie dwóch przedstawień, ale muzyka Schuberta zaczęła żyć własnym życiem i jest wykonywana do dzisiaj[9][8].

Muzyka religijna

edytuj

Schubert tworzył kompozycje przeznaczone dla kościoła od kiedy skończył 15 lat, aż do momentu swojej śmierci. W sumie jego dorobek w zakresie muzyki religijnej jest tylko nieco mniejszy niż Mozarta, a znacznie większy niż dorobek Beethovena. Pomiędzy 1814 a 1816 napisał pierwsze sześć z ukończonych przez siebie mszy, prawdopodobnie odpowiadając na zapotrzebowanie swojego lokalnego kościoła w Lichtental. Pozostają one w ramach austriackiej tradycji missa brevis(inne języki), znanej najlepiej z twórczości Mozarta. Pod koniec tego okresu Schubert skomponował również ambitne Stabat Mater(inne języki), oparte na niemieckiej parafrazie łacińskiego tekstu sporządzonej przez Klopstocka[9].

Kolejną mszę, As-Dur (D678)(inne języki), Schubert ukończył dopiero w 1822, przy czym powstawała ona przez ponad trzy lata, mniej więcej w tym samym czasie co Missa Solemnis Beethovena, z którą nasuwają się nieuchronne porównania. Msza Beethovena ma bardziej monumentalny i symfoniczny charakter, podczas gdy utwór Schuberta ma wymiar bardziej ludzki i intymny, spontaniczny i sięgający znacznie dalej w kwestii harmonii. Nieukończony Łazarz(inne języki), rozpoczęty w lutym 1820, który łączy w sobie elementy kantaty, oratorium i scenicznego dramatu wpisuje się w eksperymentalny okres kompozytorskiej kariery Schuberta. Cykl hymnów Deutsche Messe(inne języki) powstał na zamówienie Johanna Philippa Neumanna(inne języki), który chciał muzyki liturgicznej atrakcyjnej dla większej liczby wiernych. Muzyka do hebrajskiego tekstu Psalmu 92(inne języki) powstała z kolei na prośbę chazana Salomona Sulzera(inne języki), który wcześniej zaimponował kompozytorowi swoim wykonaniem Wędrowca(inne języki)[9].

Ostatnia msza Schuberta, Es-Dur (D950)(inne języki), z sukcesem łączy jego niewyczerpaną melodyczną i harmoniczną inwencję z symfoniczną organizacją Beethovena. Końcowe fugi Gloria i Credo, ze swoimi wyrazistymi tematami, zdają się sugerować iż Schubert studiował Beethovenowską Missa Solemnis. Niezwykłe modulacje Sanctus oraz udręczona chromatyka Agnus Dei, oparta na adaptacji tematu Fugi C-moll z pierwszej księgi Das Wohltemperierte Klavier Bacha, szokuje nawet dzisiaj. W Mszy Es-Dur Schubert osiągnął pełnię swoich możliwości jako kompozytor muzyki religijnej[9].

Instrumenty

edytuj

Wśród fortepianów, do których Schubert miał dostęp, były fortepian Benignus Seidner (obecnie wystawiany w Schubert Geburtshaus w Wiedniu) oraz fortepian Anton Walter & Sohn (Kunsthistorisches Museum w Wiedniu). Schubert znał również instrumenty wiedeńskiego budowniczego fortepianów Conrada Grafa[16].

Największe dzieła

edytuj

Austriacki muzykolog dr Otto Erich Deutsch skatalogował dzieła Franza Schuberta (1951) i od jego nazwiska pochodzą oznaczenia D nadawane poszczególnym utworom kompozytora. Katalog obejmuje ponad 900 utworów.

  • Symfonie:

Symfonie Franza Schuberta w kolejności chronologicznej[17]

Numer Tonacja Numer w katalogu Deutscha Części utworu Data kompozycji Rok publikacji Uwagi
– Symfonia D-dur 2b (997) ? 1811 –
I Symfonia D-dur 82 I Adagio – Allegro vivace, II Andante, III Menuetto e Trio: Allegro, IV Allegro vivace Ukończona 28 października 1813 1884 Wykonana na imieniny dyrektora konwiktu Innocenza Langa.
II Symfonia B-dur 125 I Largo – Allegro vivace, II Andante, III Menuetto e Trio: Allegro vivace, IV Presto vivace 10 grudnia 1814 – 24 marca 1815 1884
III Symfonia D-dur 200 I Adagio maestoso – Allegro con brio, II Allegretto, III Menuetto e Trio: Vivace, IV Presto vivace 24 maja 1815 – 19 lipca 1815 1884
IV Symfonia c-moll „Tragiczna” 417 I Adagio molto – Allegro vivace, II Andante, III Menuetto e Trio: Allegro vivace, IV Allegro Ukończona 27 kwietnia 1816 1884
V Symfonia B-dur 485 I Allegro, II Andante con moto, III Menuet, IV Allegro vivace wrzesień-3 października 1816 1885
VI Symfonia C-dur „Mała” 589 I Adagio – Allegro, II Andante, III Scherzo: Presto, IV Allegro moderato październik 1817-luty 1818 1885
– Symfonia D-dur 615 I Adagio – Allegro moderato, II Allegretto maj 1818 Szkice fortepianowe dwóch części. Aranżacja Brian Newbould.
– Symfonia D-dur 708a I Allegro vivace, II Andante con moto, III Scherzo e Trio: Allegro vivace, IV Presto Po 1820 – Szkice. Aranżacja Brian Newbould.
VII Symfonia E-dur 729 I Adagio-Allegro, II Andante, III Scherzo e Trio, IV Allegro giusto sierpień 1821 1934 Część I ukończona, pozostałe części w szkicach.
VIII (VII) Symfonia h-moll „Niedokończona” 759 I Allegro moderato, II Andante con moto październik 1822 1867 Odnaleziona przez J.R von Herbecka w 1865 roku u Anselma Hüttenbrennera. Szkice cz. III. Rekonstrukcja cz.III i IV – Brian Newbould i Mario Venzago[18].
– Symfonia „Gmunden-Gastein” lub „Gasteiner” Sinfonie 849 czerwiec 1825-wrzesień 1825 Być może chodzi o Symfonię C-dur D 944
(X)[19] Symfonia D-dur 936a I Allegro maestoso, II Andante, III Allegro moderato ? połowa 1828 1978 Aranżacja Brian Newbould.
IX (VIII) Symfonia C-dur „Wielka” 944 I Andante. Allegro ma non troppo, II Andante, III Scherzo: Allegro vivace, IV Finale: Allegro vivace ? 1825-1828 1840 Odkryta w 1838 roku przez R. Schumanna. Po raz pierwszy wykonana 22 marca 1839 roku pod dyr. F. Mendelssohna
  • Muzyka religijna

Schubert skomponował wiele utworów muzyki religijnej. Najbardziej cenione są jego wielkie formy wokalne, zwłaszcza msze. Schubert skomponował 8 mszy, w tym jedno Requiem (drugie zachowało się tylko we fragmentach) oraz kilka osobnych części mszy. Najbardziej wartościowe[20] są: Msza Nr 5 As-dur oraz Msza Nr 6 Es-dur. Warto nadmienić, że Schubert w sześciu mszach (Nr 1 – Nr 6) opuścił słowa[21]: Credo in unam sanctam catholicam et apostolicam ecclesiam[22].

Msze Franza Schuberta w kolejności chronologicznej[23]

Numer w katalogu Deutscha Tytuł, Tonacja Data kompozycji Uwagi
24e Msza? F-dur ?1812 Zachowane fragmenty.
105 Msza Nr 1 F-dur 17 maja 1814 – 22 lipca 1814 Alternatywne zakończenie stanowi Dona nobis pacem F-dur, D 185 (kwiecień 1815). Po olbrzymim sukcesie wykonania mszy ojciec Schuberta podarował mu pięciooktawowy fortepian[24].
167 Msza Nr 2 G-dur 2 marca 1815 – 7 marca 1815 Czeski kapelmistrz Robert Führer wydał mszę w 1846 roku w Pradze jako własną kompozycję[25].
324 Msza Nr 3 B-dur rozpoczęta 11 listopada 1815
452 Msza Nr 4 C-dur czerwiec 1816 – lipiec 1816 Alternatywną częścią mszy jest Benedictus a-moll, D 961 (październik 1828)
453 Requiem c-moll lipiec 1816 Zachowane fragmenty.
621 Deutsches Requiem (Niemieckie Requiem) lub Deutsche Trauermesse (Niemiecka Msza za zmarłych) g-moll sierpień 1818
678 Msza Nr 5 As-dur Missa solemnis listopad 1819 – wrzesień 1822 2 wersje (I opubl. 1875, II opubl. 1887).
872 Deutsche Messe (Niemiecka msza) lato 1827 Msza do tekstu prof. Johanna Philippa Neumanna. Pisana na zamówienie, honorarium wyniosło 100 guldenów[21].
950 Msza Nr 6 Es-dur 1828
  • Inne utwory religijne
    • Stabat Mater g-moll, D 175
    • Stabat Mater f-moll – oratorium, D 383
    • Lazarus (Łazarz) – oratorium, D 689 (niedokończone)
    • antyfony
    • ofertoria
    • graduały
  • Utwory fortepianowe:
    • 6 Moments Musicaux, D 780
    • 4 Impromptus, D 899
    • 4 Impromptus, D 935
    • Fantazja C-dur Wędrowiec, D 760
    • Sonaty: a-moll Op. 42, D-dur Op. 53, A-dur Op. 120, Es-dur Op. 122, a-moll Op. 143,

H-dur Op. 147, a-moll Op. 164, c-moll Op. Pośm., A-dur Op. Pośm., B-dur Op. Pośm.

Upamiętnienie

edytuj

W Parku Miejskim(inne języki) w Wiedniu znajduje się poświęcony mu pomnik, odsłonięty w 1872 roku[28].

Przypisy

edytuj
  1. 1 2 3 4 Mieczysław Tomaszewski, Schubert, Franz, [w:] Encyklopedia Muzyczna (wersja internetowa Encyklopedii muzycznej PWM), Polska Biblioteka Muzyczna, 26 lutego 2023 [dostęp 2026-02-06].
  2. 1 2 3 Franz Schubert, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2026-02-06] (ang.).
  3. ↑ Gwizdalanka 1996 ↓, s. 513–514.
  4. 1 2 3 Gwizdalanka 2006 ↓, s. 199.
  5. ↑ Gwizdalanka 1996 ↓, s. 514.
  6. 1 2 Gwizdalanka 1996 ↓, s. 516.
  7. 1 2 3 4 5 Gwizdalanka 2006 ↓, s. 201.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 Gwizdalanka 2006 ↓, s. 200.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Robert Winter: Schubert, Franz (Peter)(i). Grove Music Online. [dostęp 2026-02-09]. (ang.).
  10. ↑ Gwizdalanka 2006 ↓, s. 201–202.
  11. 1 2 Gwizdalanka 2006 ↓, s. 202–203.
  12. 1 2 3 Gwizdalanka 2006 ↓, s. 203.
  13. ↑ Gwizdalanka 1996 ↓, s. 515.
  14. ↑ Gwizdalanka 1996 ↓, s. 516–519, 528–529, 530–531.
  15. ↑ Gwizdalanka 2006 ↓, s. 200–201.
  16. ↑ Jeffrey Dane – The Composers’ Pianos. www.collectionscanada.gc.ca. Retrieved 5 February2021.
  17. ↑ Tabelę opracowano na podstawie: The New Grove Dictionary of Music and Musician, Macmillan Publisher Limited, 1980, tom 16, s. 783–784; T. Chylińska, S. Haraschin, B. Schaeffer – Przewodnik koncertowy, PWM, Kraków, 1991, s. 830–838; Tadeusz Marek – Schubert, PWM, Kraków, 1988, s. 23. Numerację symfonii zawartą w tabeli można znaleźć na stronach Brytyjskiego Instytutu Franza Schuberta https://web.archive.org/web/20101130195532/http://franzschubert.org.uk/works/orch.html.
  18. ↑ Zrekonstruowaną przez B. Newboulda i M. Venzago VIII Symfonię Schuberta zarejestrowano dla wytwórni Naxos https://www.naxos.com/CatalogueDetail/?id=8.572051.
  19. ↑ Symfonia D-dur, D 936a, w drugiej edycji katalogu Deutscha otrzymała numer X. Taką numerację podtrzymuje znawca twórczości Schuberta oraz autor rekonstrukcji innych jego dzieł Brian Newbould. http://www.hyperion-records.co.uk/al.asp?al=CDA67000&f=schubert.
  20. ↑ Taki pogląd wyraża m.in. Dorota Krawczyk – Mała historia muzyki kościelnej, Wydawnictwo „M”, Kraków, 2003, s. 146–148.
  21. 1 2 Tadeusz Marek – Schubert, PWM, Kraków, 1988, s. 165.
  22. ↑ Wierzę w jeden święty, powszechny i apostolski Kościół.
  23. ↑ Tabelę opracowano na podstawie: The New Grove Dictionary of Music and Musician, Macmillan Publisher Limited, 1980, tom 16, s. 779–780; Tadeusz Marek – Schubert, PWM, Kraków, 1988, s. 223.
  24. ↑ Tadeusz Marek – Schubert, PWM, Kraków, 1988, s. 29.
  25. ↑ Tadeusz Marek – Schubert, PWM, Kraków, 1988, s. 42.
  26. ↑ SCHUBERT, F.: Lied Edition 22 – Poets of Sensibili.. – 8.557373 | Discover more releases from Naxos [online], www.naxos.com [dostęp 2025-02-11].
  27. ↑ Ellens Gesang III (Hymne an die Jungfrau / Ave Maria), D 839. schubertsong.uk. [dostęp 2025-12-02]. (ang.).
  28. ↑ Hedwig Abraham, Schubert Denkmäler Ringstraße [online], viennatouristguide.at [dostęp 2026-04-06] (niem.).

Bibliografia

edytuj

Linki zewnętrzne

edytuj
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Franz_Schubert&oldid=79631995”