Conrad Aiken

Conrad Potter Aiken (ur. 5 sierpnia 1889 w Savannah, zm. 17 sierpnia 1973 tamże) – amerykański pisarz, poeta i krytyk literacki. Laureat nagrody Pulitzera.

Conrad Potter Aiken

Data i miejsce urodzenia	5 sierpnia 1889 Savannah (Georgia)
Data i miejsce śmierci	17 sierpnia 1973 Savannah (Georgia)
Zawód, zajęcie	pisarz poeta
Dzieci	Joan Aiken

Dzieciństwo

Urodził się w Savannah (Georgia), jako pierwsze dziecko dra Williama Forda Aikena, chirurga okulisty oraz Anna Potter, pochodzącej z Nowej Anglii. Ojciec Aikena uchodził za człowieka inteligentnego, lecz chwiejnego emocjonalnie; u schyłku lat 90. XIX wieku coraz silniej ujawniały się u niego objawy paranoi. W trakcie napadów gniewu agresja kierowała się głównie przeciwko żonie, bezskutecznie próbującej zwrócić uwagę jego północnych krewnych na pogarszający się stan psychiczny męża, oraz przeciwko najstarszemu synowi, który bywał karany fizycznie za błahe bądź wyimaginowane przewinienia. Aiken powiedział później o tym okresie: „Rzadko kiedy zapomniałem, że ciągle trzeba było się bać”. Gdy miał 11 lat (1900), jego psychicznie chory ojciec zabił jego matkę i sam popełnił samobójstwo z powodu problemów finansowych. Według niektórych źródeł Aiken był świadkiem mordu. Natomiast inne źródła podają, że znalazł ich ciała. Odtąd wychowywała go babcia z Massachusetts.

Wykształcenie

Uczęszczał do Middlesex School, następnie studiował na Uniwersytecie Harvarda, gdzie już w okresie studiów rozpoczął działalność poetycką. Podczas studiów wspólnie z T.S. Eliotem redagowali uczelniany magazyn literacki Harvard Advocate.

Twórczość

Ławka nagrobna Conrada Aikena

Pisał przede wszystkim utwory poetyckie, a także powieści, opowiadania, wspomnienia i prace krytycznoliterackie. Jego twórczość kształtowała się pod wpływem różnorodnych inspiracji literackich: od romantyków angielskich, takich jak Keats, poprzez Roberta Browninga, aż po poetów realistycznych, m.in. Johna Masefielda, oraz amerykańskich satyryków, w tym Edgara Lee Mastersa. W pewnym okresie pozostawał pod wyraźnym oddziaływaniem imażystów, zwłaszcza Johna Goulda Fletchera, a istotne piętno na jego stylu wywarła również poetycka indywidualność T. S. Eliota. W stałym dążeniu do doskonałości formalnej przywiązywał szczególną wagę do brzmieniowych aspektów poezji, jej melodyjności oraz harmonii konstrukcji.

Aiken opublikował liczne tomy poetyckie, wśród nich: Earth Triumphant (1914), Turns and Movies (1916), napisany pod wyraźnym wpływem Umarłych ze Spoon River Mastersa, Pilgrimage of Festus (1923), Selected Poems (1929) oraz Collected Poems (1953). W początkowej fazie jego twórczość miała charakter estetyzujący, z czasem jednak zyskała głębszy wymiar ideowy: romantyczne uczucia i pragnienia zestawiane były z ponurą rzeczywistością.

W poemacie Punch, the Immortal Liar (1921) tytułowa postać – marionetka z londyńskiego teatru kukiełkowego – staje się symbolem ludzkiej samotności i egzystencjalnego rozczarowania. Z kolei w utworze The Road pod alegorią mozolnej budowy drogi autor ukazał marsz ludzkości ku wyobrażonej przyszłości. Zainteresowania freudowskie, obecne w jego poezji, pełniejszy wyraz znalazły w powieściach Blue Voyage (1927) oraz Great Circle (1933), które pod względem narracji i wnikliwości psychologicznej bywały porównywane do Ulissesa Jamesa Joyce’a.

Był symbolistą szczególnie w swych wczesnych dziełach. W 1930 r. otrzymał nagrodę Pulitzera z poezji za Selected Poems. Wiele z jego dzieł miało charakter psychologiczny. W 1934 r. napisał swoje najsłynniejsze opowiadanie „Silent Snow, Secret Snow”. Podziwiał prozę Jamesa Joyce’a, a w 1927 r. po swoich badaniach nad „strumieniem świadomości” stał się pierwszym naśladowcą Joyce’a. Wydał wtedy naśladującą „Ulissesa” książkę „Blue Voyage”.

Na polu krytyki literackiej Aiken dał się poznać jako autor rzetelnych i wyważonych recenzji, zebranych w tomie Scepticisms (1919). Istotnym jego osiągnięciem było również odkrycie talentu Emily Dickinson. W 1924 roku opublikował jej wiersze, opatrując je entuzjastycznym wstępem, przyczyniając się do szerszego uznania jej twórczości.

Jego córką była angielska pisarka - Joan Aiken.

Dzieła

• Earth Triumphant, 1914, poezja
• The Jig of Forslin. A Symphony, 1916, poezja
• Turns and Movies, 1916, poezja
• Nocturne of Remembered Spring, 1917, poezja
• The Charnel Rose; Senlin. A Biography; and Other Poems, 1918, poezja
• Scepticisms. Notes on Contemporary Poetry, 1919, nonfiction
• The House of Dust A Symphony, 1920, poezja
• Punch: The Immortal Liar, 1921, poezja
• Priapus and the Pool, 1922, poezja
• The Pilgrimage of Festus, 1923, poezja
• Bring! Bring!, 1925, opowiadania
• Blue Voyage, 1927, proza
• Costumes by Eros, 1928, opowiadania
• John Deth, 1930, poezja
• The Coming Forth by Day of Osiris Jones, 1931, poezja
• Preludes for Memnon, 1931, poezja
• Great Circle, 1933, proza
• Among the Lost People, 1934, opowiadania
• Landscape West of Eden, 1934, poezja
• King Coffin, 1935, proza
• Time in the Rock, 1936, poezja
• A Heart for the Gods of Mexico, 1939, proza
• And in the Human Heart, 1940, poezja
• Conversation; or, Pilgrims' Progress, 1940, proza
• Brownstone Eclogues, 1942, poezja
• The Soldier, 1944, poezja
• The Kid, 1947, poezja
• Skylight One, 1949, poezja
• Ushant, [wyd. zmienione 1971] 1952, nonfiction
• A Letter From Li Po, 1955, poezja
• Sheepfold Hill, 1958, poezja
• The Morning Song of Lord Zero, 1963, poezja

Bibliografia

• Mały słownik pisarzy angielskich i amerykańskich. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1971.