Bitwa na górze Vladař

Bitwa na górze Vladař
	Wojny husyckie
	; góra Vladař
Czas	1421
Miejsce	góra Vladař, niedaleko Žlutic
Terytorium	Czechy
Wynik	Zwycięstwo Taborytów
Strony konfliktu
Taboryci	Królestwo Niemieckie; Węgry
Dowódcy
Jan Žižka	Jindřich z Plavna
Siły
ok. 400 jazdy, 1500 piechoty	nieznane
Straty
nieznane	nieznane
	Położenie na mapie Czech miejsce bitwy
	50°04′47,3″N 13°12′55,6″E/50,079806 13,215444

Bitwa na górze Vladař – prawdopodobnie w drugiej połowie listopada 1421 roku, w trakcie wojen husyckich. Husyci pod dowództwem niewidomego hetmana Jana Žižki zajęli pozycję na wysokim na 693 m n.p.m. wzgórzu Vladař, położonym około 5 km na południowy wschód od miasta Žlutice. Przez trzy dni skutecznie bronili się przed liczniejszą armią panów pilzneńskich pod dowództwem saskiego szlachcica, właściciela Kynžvartu, Jindřicha z Plavna. Trzeciego dnia, z powodu braku prowiantu, przebili się przez okrążenie i wycofali do Žatca.

Tło

Niewiele jest historycznych dowodów na temat działań wojskowych, jakie prowadził Jan Žižka jesienią 1421 roku. Jeśli poprawnie jest datowany jego list do Domažlic z 12 września, to prawdopodobnie formował nowe oddziały do walki z armiami drugiej krucjaty^[1]. Jednak Kronika husycka Wawrzyńca z Brzezowej wspomina o nim dopiero pod koniec miesiąca, kiedy to zlikwidował oblężenie Łomnicy, spalił kilka twierdz na lewym brzegu Wełtawy i zdobył Soběslav, gdzie spalił zamek Rosenbergów i zburzył mury miasta i kościoła^[2]. 14 października zaatakował następnie twierdzę Ostrov nad rzeką Nežárką, zdobytą późnym latem przez adamitów. Po ciężkiej walce wziął do niewoli około czterdziestu mężczyzn i kobiet, których wkrótce potem spalił^[3]. Kilka dni później uwagę Žižki przykuł zamek Schwanberg koło Krasíkova, oblegany przez wojska landfryda pilzneńskiego. Twierdza ta była wcześniej własnością byłego dowódcy landfryda pilzneńskiego, Bohuslava ze Schwanberga, który obecnie służył w armii Žižki jako sojusznik^[a]. Akcja, która miała odciążyć twierdzę, nie powiodła się, gdyż z pomocą oblegającym przybył oddział Jindřicha z Plavna, a jedynym osiągnięciem husytów przed odwrotem było dostarczenie zaopatrzenia obleganym. Po niepowodzeniu Žižka wycofał się do Klatovów, które opuścił około 10 listopada na czele 1500 piechoty i 400 kawalerii^[4]. Z zachowanych źródeł jasno wynika, że inwazja skierowana na region pilzneński napotkała silny opór przygotowanego wroga^[5].

Bitwa

Opisy z epoki

Najważniejszym źródłem pisanym dotyczącym wydarzeń z końca listopada 1421 roku jest Kronika husycka, której autorem był magister wydziału filozoficznego Uniwersytetu Praskiego i bezpośredni uczestnik wojen husyckich.

Gdy jednak wspomniany pan z Plavna przybył z kilkoma setkami konnych, Žižka pospieszył ze swoją armią do Žatca; wrogowie, a mianowicie wojska pilzneńskie z panem z Plavna, nieustannie go ścigali i bardzo często atakowali w trakcie marszu. Žižka i jego ludzie pod Žluticami dotarli do góry zwanej Vladař i wjechali na nią wozami, i Žižka otoczył siebie i swoich ludzi wozami i nagotowawszy armaty dzielnie bronił się przed wrogami, choć on i jego ludzie byli dręczeni przez niepogodę, mróz, burzę i głód. Jednakże bronili się dzielnie przez trzy dni, a wrogowie nie mogli dostać się na górę. A po trzech dniach, z powodu głodu ludzi i koni, zeszli z góry i potężnie natarli w kierunku Žatca; a Žatecczycy wyszli im naprzeciw i poprowadzili ich aż do swojego miasta.

Wawrzyniec z Brzezowej, ^[5]

Oprócz tego dzieła, bitwa jest również wspomniana w krótkiej biografii Žižki, napisanej przez nieznanego autora prawdopodobnie za panowania króla Jerzego z Podiebradów, zatytułowanej Kronika velmi pěkná o Janu Žižkovi čeledínu krále Václava.

Potem Žižka, uzdrowiony, ale ślepy na oba oczy, wyruszył na kraj pilzneński. I tu Czesi i Niemcy zebrali się przeciwko niemu. I Žižka walczył pod Planą. A gdy było mu bardzo ciężko, wycofał się z całą armią o kilka mil. A potem wymknął się wrogom i udał się ze swoim wojskiem na bardzo wysoką górę. Po obu stronach zginęło też wielu ludzi.

anonim, ^[6]

Prawdopodobny przebieg

Według tych opisów można przypuszczać, że do pierwszego poważnego starcia między obiema stronami doszło w pobliżu Plany. Nie wiadomo, kto odniósł zwycięstwo, jednak po bitwie oddziały taborytów ruszyły z powrotem do bazy husyckiej w Žatcu. Tocząc częste potyczki z wrogiem przeszły przez Bezdružice i Nečtiny i około 5 km na południowy wschód od Žlutic schroniły się na wzgórzu Vladař^[7]. Ponieważ na podstawie źródeł pisanych nie da się oszacować czasu, jak szybko maszerowały wojska biorące udział w starciach, nie sposób również ustalić, czy Jan Žižka uczynił to, aby znaleźć odpowiednie miejsce na nocleg, czy też został doścignięty przez główne siły wroga^[7]. Na zboczu lub szczycie wzgórza husyci ustanowili warowny tabor i przez trzy dni skutecznie odpierali ataki wroga. Według opisu Wawrzyńca z Brzezowej, husyci wyraźnie cierpieli z powodu bardzo niekorzystnych warunków atmosferycznych, ale ta okoliczność działała również na niekorzyść przeciwnika. Większym problemem dla husytów niż burza i mróz był brak prowiantu. Trzeciego dnia ich sytuacja prawdopodobnie stała się krytyczna, dlatego niewidomy hetman postanowił poprowadzić kontratak z zamiarem przebicia się przez okrążenie i kontynuowania marszu na Žatec. Prawdopodobnie przygotowania do tej udanej akcji i sama bitwa miały miejsce po zmierzchu, ponieważ tylko w ten sposób husyci mogli osiągnąć zaskoczenie i najlepszy rezultat^[8].

Skutki

Nie da się jednoznacznie określić dlaczego wojska katolickie nie kontynuowały pościgu. Prawdopodobnie przyczyną było zmęczenie po trzydniowej bitwie w trudnych warunkach^[4]. Być może wiedzieli również, jak silny jest oddział, który wyruszył na pomoc husytom z Žatca. W jego asyście taboryci dotarli do miasta, gdzie Jan Žižka czekał już na wezwanie z Pragi, aby dołączyć do wyprawy przeciwko wojskom drugiej krucjaty antyhusyckiej, które przygotowywały się do przekroczenia granicy morawsko-czeskiej^[9].

Uwagi

↑ Po zdobyciu Krasíkova, Bohuslav ze Schwanberga został uwięziony przez husytów na zamku Příběnice, gdzie zapoznał się z teologią husycką, którą zaakceptował (Šmahel, Jan Žižka z Trocnova, s. 103). Podczas działań pod Krasíkovem walczył przeciwko swemu bratu, który służył w armii katolickiej (Pekař, Žižka a jeho doba, s. 122).

Przypisy

↑ Pekař 1992 ↓, s. 119.
↑ Vavřinec z Březové 1979 ↓, s. 263-264.
↑ Šmahel 1969 ↓, s. 101.
1 2 Pekař 1992 ↓, s. 123.
1 2 Vavřinec z Březové 1979 ↓, s. 268.
↑ Kronika velmi pěkná o Janu Žižkovi. W: Ze zpráv a kronik doby husitské. Praga: Svoboda, 1981, s. 227.
1 2 Frankerberger 1921 ↓, s. 160.
↑ Urbánek 1925 ↓, s. 168.
↑ Šmahel 1969 ↓, s. 103.

Bibliografia

Otakar Frankerberger: Naše velká armáda - díl I. Praha: Zemědělské knihkupectví, 1921.
Josef Macek: Tábor v husitském revolučním hnutí II. díl. Praha: Rovnost, 1955.
Josef Pekař: Žižka a jeho doba. Praha: Odeon, 1992. ISBN 80-207-0385-3.
František Šmahel: Jan Žižka z Trocnova. Praha: Melantrich, 1969.
Rudolf Urbánek: Jan Žižka. Praha: Mánes, 1925.
Vavřinec z Březové (Wawrzyniec z Brzezowej): Husitská kronika (Kronika husycka); Píseň o vítězství u Domažlic. Praha: Svoboda, 1979.

[4] Po zdobyciu Krasíkova, Bohuslav ze Schwanberga został uwięziony przez husytów na zamku Příběnice, gdzie zapoznał się z teologią husycką, którą zaakceptował (Šmahel, Jan Žižka z Trocnova, s. 103). Podczas działań pod Krasíkovem walczył przeciwko swemu bratu, który służył w armii katolickiej (Pekař, Žižka a jeho doba, s. 122).

[CITEREFPekař1992119-1] Pekař 1992 ↓, s. 119.

[CITEREFVavřinec_z_Březové1979263-264-2] Vavřinec z Březové 1979 ↓, s. 263-264.

[CITEREFŠmahel1969101-3] Šmahel 1969 ↓, s. 101.

[CITEREFPekař1992123-5] 1 2 Pekař 1992 ↓, s. 123.

[CITEREFVavřinec_z_Březové1979268-6] 1 2 Vavřinec z Březové 1979 ↓, s. 268.

[7] Kronika velmi pěkná o Janu Žižkovi. W: Ze zpráv a kronik doby husitské. Praga: Svoboda, 1981, s. 227.

[CITEREFFrankerberger1921160-8] 1 2 Frankerberger 1921 ↓, s. 160.

[CITEREFUrbánek1925168-9] Urbánek 1925 ↓, s. 168.

[CITEREFŠmahel1969103-10] Šmahel 1969 ↓, s. 103.

[1]