Adam Burski
Adam Burski, znany także jako: Bursius, Adam Alberti Borczinski, Brzezinensis (ur. ok. 1560 w Brzezinach[1], zm. 15 lutego 1611 w Zamościu) – filolog, logik, filozof, mówca, wydawca, przedstawiciel myśli filozoficznej polskiego renesansu.
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Zawód, zajęcie |
filozof |
Życiorys
edytujSyn Wojciecha i Barbary, cioteczny brat Szymona Szymonowica. Pierwsze nauki pobierał w lwowskiej szkole katedralnej. Od 1579 student Akademii Krakowskiej, gdzie w 1580 uzyskał stopień bakałarza (bakałarzował zapewne po szkołach prowincjonalnych). Przebywał też we Lwowie jako nauczyciel w szkole katedralnej, w której wcześniej był uczniem. W latach 1587–1590 był prawdopodobnie jej rektorem. W międzyczasie kształcił się we Włoszech. W 1593 uzyskał magisterium i doktorat z filozofii. W tym samym roku został seniorem Bursy Jerozolimskiej w Krakowie i wykładowcą na wydziale artium. W 1595 dostał się jako profesor do Kolegium Mniejszego. Na początku 1597, na wezwanie Jana Zamoyskiego, objął w Akademii Zamojskiej katedrę filozofii moralnej. Parę miesięcy później został rektorem Akademii Zamojskiej – funkcję tę powierzano mu jeszcze kilkukrotnie. Jeden z głównych przedstawicieli renesansowej filozofii polskiej, należał do czołowych profesorów Akademii, był gł. kierownikiem drukarni i przedsięwzięć naukowo-wydawniczych. Zwolennik empiryzmu i metody indukcyjnej w nauce. Walczył o świeckość i autonomię szkoły przeciw hegemonii władz duchownych[2].
Poślubił Annę, dworkę kasztelanowej Zamoyskiej. Otrzymał w dożywotnią dzierżawę wioskę Pniówek (Pniów).
Najważniejsze utwory
edytuj- Dialectica Ciceronis, Zamość 1604, drukarnia M. Łęski (dzieło filozoficzne, oparte na notatach padewskich J. Zamoyskiego, przekazanych mu przez autora w 1598)
- Oratio funebris in anniversario depostionis Illustrissimi Joannis Zamoscii, Zamość 1606, drukarnia M. Łęski
- Oratio de nobiliate gentis Samosciorum, wyd. przy J. Zamoyski: „Stemma Samosciorum”
Prace edytorskie
edytuj- M. Jaskier Juris provincialis quod Speculum Saxonum vulgo nuncupatur libri tres, Zamość 1602
- J. Zamoyski Stemma Samosciorum, Zamość 1609, Drukarnia Akademicka
Listy i materiały
edytuj- do J. Zamoyskiego, Kraków: 3 stycznia 1597; Zamość: 11 lipca i 23 sierpnia 1601, 18 marca 1602; do G. Zamoyskiej, 1605 (wyd. J. Przyborowski „Listy A. Burskiego, profesora Akademii Zamojskiej” Biblioteka Warszawska, 1884, t. 2, s. 325–329)
- List Anny Burskiej do T. Zamoyskiego, 26 sierpnia 1612 (wyd. J. Przyborowski „Listy A. Burskiego, profesora Akademii Zamojskiej” Biblioteka Warszawska, 1884, t. 2, s. 329–331)
Przypisy
edytuj- ↑ Według Hipolita Stupnickiego urodził się w Brzeżanach; zob. Galicja pod względem topograficzno-geograficzno-historycznym / skreślona przez Hipolita Stupnickiego. Z mapą. Lwów: nakładem autora, Drukarnia Zakładu narodowego im. Ossolińskich, 1849, s. 78.
- ↑ Roman (1886-1972) Oprac Pollak i inni, Nowy Korbut, „IBL PAN, sygn. III-10.971, s. 65”, 1964 [dostęp 2026-03-08].
Bibliografia
edytuj- Władysław Tatarkiewicz, Historia filozofii, cz. 2 „Filozofia nowożytna do roku 1830”, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978
- Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 65–67
- Stanisław Łempicki: Burski Adam. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 3: Brożek Jan – Chwalczewski Franciszek. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1937, s. 138–140. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 83-04-03291-0.
- S. Starowolski: Scriptorum Polonicorum Hekatontas Frankfurt 1625; wyd. 2 rozszerzone: Wenecja 1627, s. 169; wyd. 3 Frankfurt 1644; wyd. 4 w: Tractatustres... Wrocław 1734
- J. Lipsius: Epistolarum selectarum centuria ąuinta Antwerpia 1711 (list do S. Szymonowica)
- F. Juvenel de Carlencas: Historia nauk wyzwolonych (przekł. polski) Warszawa 1766
- J. Sołtykowicz: O stanie Akademii Krakowskiej Kraków 1810, s. 429–439
- F. Siarczyński: Obraz wieku panowania Zygmunta III cz. 1, Lwów 1828